સબ્સ્ક્રિપ્શનનો ચક્રવ્યૂહ! જરૂર વિના પણ ખર્ચાય છે હજારો રૂપિયા:'ફ્રી ટ્રાયલ' અને 'સ્ટાર્ટ સબ્સ્ક્રિપ્શન' પર એક ક્લિકથી શરૂ થયેલી સફર દર મહિને આર્થિક બોજનું કારણ

બ્રુકલિનના 35 વર્ષીય સોફ્ટવેર એન્જિનિયર એલેનોર લુઈસની વાર્તા આજે દરેક બીજા વ્યક્તિની વાર્તા છે. એલેનોર દર મહિને એવી વીડિયો ગેમ માટે ચૂકવણી કરી રહી છે, જેમાં તેને કોઈ રસ નથી. તે કહે છે, ‘મેં 5 વર્ષથી આ ગેમ રમી નથી. પણ સમજાતું નથી કે આમાંથી છુટકારો કેવી રીતે મેળવવો...’ આ તો માત્ર એક ઉદાહરણ છે. જો તમે ક્રેડિટ કાર્ડનું સ્ટેટમેન્ટ અથવા યુપીઆઈની ઓટો-ડેબિટ હિસ્ટ્રી તપાસશો, તો આશ્ચર્યચકિત થઈ જશો. ત્યાં લાંબી યાદી મળશે- સ્ટ્રીમિંગ એપ્સ, ક્લાઉડ સ્ટોરેજ, ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સની પ્રાઇમ મેમ્બરશિપ, જિમ અને ફિટનેસ એપ્સ અને અહીં સુધી કે RO મશીન પણ... બધું જ સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડેલ પર આવી ગયું છે. હવે તો ‘સબ્સ્ક્રિપ્શન’ની અંદર પણ એક બીજું સબ્સ્ક્રિપ્શન છુપાયેલું હોય છે. કોઈ OTT પ્લેટફોર્મનો બેઝ પેક લો, પછી તેમાં જાહેરાત વિના કન્ટેન્ટ કે લાઇવ સ્પોર્ટ્સ જોવા માટે ‘પ્રીમિયમ’નો ખર્ચ અલગ. અને કયું રીચાર્જ ક્યારે પૂરું થઈ રહ્યુ છે તે યાદ રાખવા માટે- બધા સબ્સ્ક્રિપ્શન ટ્રેક કરનાર એક બીજા એપની મેમ્બરશિપ લેવી પડે છે. બ્રિટિશ પ્લેટફોર્મ 'બેંગો'ના અભ્યાસ મુજબ બ્રિટન અને અમેરિકામાં એક સરેરાશ વ્યક્તિ દર મહિને લગભગ 5,700 થી 16 હજાર રૂપિયા ખર્ચ કરી રહ્યો છે. હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલના રિપોર્ટ અનુસાર સીધા ગ્રાહકોને સામાન વેચતી 75% કંપનીઓ સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડેલ અપનાવી ચૂકી છે. જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટીના પ્રો. ગિલ એપલ કહે છે, કંપનીઓ ચાલાકીથી વસ્તુઓ અલગ-અલગ વેચે છે. જેમ કે દહીં ખરીદો પણ ચમચી સબ્સ્ક્રિપ્શન પર લો. સામાન્ય રીતે આ શક્ય નથી, પરંતુ એપ્સની દુનિયામાં આ સામાન્ય છે. આનો સૌથી જટિલ પાસું 'કેન્સલેશન' છે. કંપનીઓની એપ્સમાં 'સબ્સ્ક્રાઇબ' કરવું સરળ હોય છે, પરંતુ તેને બંધ કરવું ખૂબ જ મુશ્કેલ. તેની પ્રક્રિયા લાંબી અને ગૂંચવણભરી હોય છે અથવા કસ્ટમર કેર પર લાંબો સમય રાહ જોવી પડે છે. પ્રો. એપલ કહે છે, 'આગલી વખતે જ્યારે કોઈ એપ પર 'સ્ટાર્ટ સબ્સ્ક્રિપ્શન' પર ક્લિક કરો, ત્યારે ધ્યાન રાખો- શરૂઆત સરળ લાગશે, પરંતુ દર મહિને કપાતો નાનો હિસ્સો કંપનીઓને શક્તિશાળી અને તમને લાચાર બનાવી દેશે.' સ્ટેટમેન્ટનું ઓડિટ કરો, વાર્ષિકને બદલે માસિક પ્લાન વધુ સારો અમેરિકન ફાઇનાન્સ એક્સપર્ટ અને ‘આઈ વિલ ટીચ યુ ટુ બી રિચ’ના લેખક રમિત સેઠી અનુસાર, સબ્સ્ક્રિપ્શનના ચક્રવ્યૂહમાંથી બહાર નીકળવાનો સૌથી અસરકારક રસ્તો સભાનપણે ખર્ચ કરવો છે. તમારા બેંક સ્ટેટમેન્ટનું ‘નિર્દયી ઓડિટ’ કરો, જે સેવાનો ઉપયોગ 30 દિવસમાં કર્યો નથી, તેને વિચાર્યા વિના તરત જ રદ કરી દેવી જોઈએ. કોઈપણ ‘ફ્રી ટ્રાયલ’ માટે સાઇન-અપ કરતાની સાથે જ તેને તરત જ રદ કરી દો, જેથી ટ્રાયલ અવધિનો લાભ પણ લઈ શકો અને ભવિષ્યમાં ભૂલથી કપાતા પૈસાથી પણ બચી શકો. વાર્ષિક ડિસ્કાઉન્ટને બદલે માસિક પ્લાન વધુ સારો છે કારણ કે દર મહિને ખિસ્સામાંથી કપાતા પૈસા તમને સભાન રાખે છે.