દેશમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનું લોન્ચિંગ અટક્યું:ઊર્જા સંકટ વચ્ચે ઓટો અને ઓઇલ કંપનીઓની એકબીજાને ખો; પેટ્રોલ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની યોજના અટવાઈ

સરકાર દેશમાં પેટ્રોલ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો ઝડપથી રસ્તા પર લાવવા માંગે છે, પરંતુ આ યોજના હવે 'પહેલા મરઘી આવી કે ઇંડું' જેવી મૂંઝવણમાં ફસાઈ ગઈ છે. ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ મોટા પાયે ત્યાં સુધી હાઈ-ઇથેનોલ બ્લેન્ડવાળા વાહનો બનાવવા તૈયાર નથી, જ્યાં સુધી બજારમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ ઉપલબ્ધ ન હોય. બીજી તરફ, તેલ કંપનીઓ ત્યાં સુધી E85 અને E100 જેવા ફ્યુઅલના સ્ટોરેજ અને સપ્લાયમાં રોકાણ કરવાથી ખચકાઈ રહી છે, જ્યાં સુધી રસ્તાઓ પર તેમને ચલાવતા વાહનો ન આવી જાય. હવે સરકાર બંને પક્ષો સાથે વાત કરી રહી છે. શું છે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ અને ભારતની જરૂરિયાત? ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો સામાન્ય વાહનોથી અલગ હોય છે, કારણ કે તે પેટ્રોલ સાથે કોઈપણ માત્રામાં ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ પર ચાલી શકે છે. હાલમાં ભારતમાં 20% ઇથેનોલવાળું (E20) પેટ્રોલ ફરજિયાત છે. સરકાર હવે E85 (85% ઇથેનોલ + 15% પેટ્રોલ) અને E100 એટલે કે 100% ઇથેનોલ જેવા ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ તરફ આગળ વધવા માંગે છે, જેથી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડી શકાય. ઇથેનોલ શેરડીના રસ, મકાઈ અને સડેલા અનાજ જેવા કૃષિ ઉત્પાદનોમાંથી બનાવવામાં આવે છે. આ ઇંધણ પર્યાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે. 28 ફેબ્રુઆરીએ મિડલ ઇસ્ટમાં યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ 70 ડોલરથી વધીને 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયા છે, જેના કારણે ભારતનું આયાત બિલ ઝડપથી વધ્યું છે. તેલ કંપનીઓની ચિંતા: ઇથેનોલ સ્ટોક બગડવાનો ડર તેલ કંપનીઓના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, હાઈ-ઇથેનોલ બ્લેન્ડવાળા ફ્યુઅલને લાંબા સમય સુધી સ્ટોર કરવું જોખમી છે. જો સ્ટોકનો ઉપયોગ તરત ન થયો, તો ઇથેનોલ ભેજ શોષી લે છે, જેનાથી એન્જિન ખરાબ થઈ શકે છે અથવા કાટ લાગી શકે છે. કંપનીઓનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી માંગ સુનિશ્ચિત ન થાય, ત્યાં સુધી સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવું નુકસાનકારક સોદો છે. ઓટો સેક્ટરની માંગ: ફ્યુઅલ સપ્લાય પર સ્પષ્ટતા મળે બીજી તરફ, ઓટો કંપનીઓની દલીલ છે કે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ગાડીઓ સામાન્ય પેટ્રોલ ગાડીઓની સરખામણીમાં મોંઘી હશે. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકો તેમને ત્યારે જ ખરીદશે, જ્યારે તેમને દેશભરમાં ફ્યુઅલની ઉપલબ્ધતાનો ભરોસો મળે. ઇન્ડસ્ટ્રી એક્સપર્ટ્સનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ફ્યુઅલ સપ્લાય પર સ્પષ્ટતા ન આવે, ત્યાં સુધી આ ગાડીઓની ડિમાન્ડ ઊભી કરવી મુશ્કેલ છે. ક્રૂડ ઇમ્પોર્ટ ઘટાડવું એ સરકારની પ્રાથમિકતા અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ $100 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયા છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 90% તેલ આયાત કરે છે. જોકે, નાણાકીય વર્ષ 2026માં તેલ આયાત બિલ ગયા વર્ષના $137 બિલિયનથી ઘટીને $123 બિલિયન થયું છે, પરંતુ સરકાર તેને વધુ ઘટાડવા માંગે છે. પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ઊર્જા સંકટને ધ્યાનમાં રાખીને વૈકલ્પિક ઇંધણ અપનાવવા પર ભાર મૂક્યો છે. ઇથેનોલ ઉત્પાદકો પાસે સરપ્લસ સ્ટોક, સરકારે અપીલ કરી દેશના ઇથેનોલ ઉત્પાદકો હાલમાં ઓવરકેપેસિટીની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઓલ ઇન્ડિયા ડિસ્ટિલર્સ એસોસિએશન (Aida) અનુસાર, તેમણે લગભગ 20 અબજ લિટર ઇથેનોલ બનાવ્યું છે, જ્યારે સરકારના 20% બ્લેન્ડિંગ ટાર્ગેટમાંથી માત્ર 11 અબજ લિટરના ઓર્ડર મળ્યા છે. ઇથેનોલ ઉત્પાદકોએ સરકારને પત્ર લખીને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો માટે પ્રોત્સાહન અને ઊંચા બ્લેન્ડિંગ ટાર્ગેટની માંગ કરી છે. બ્રાઝિલ મોડેલમાંથી શીખ અને પાયલોટ પ્રોજેક્ટનો સુઝાવ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ભારતે બ્રાઝિલ પાસેથી શીખવું જોઈએ, જ્યાં 2003માં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો આવ્યા અને આજે ત્યાં 90% થી વધુ નવા વાહનો આ જ ટેકનોલોજી પર ચાલે છે. ટેરી (TERI) ના એસોસિયેટ ડિરેક્ટર સંયુક્તા સુબુદ્ધિએ સુઝાવ આપ્યો છે કે, નાના સ્તરે 'પાયલોટ પ્રોજેક્ટ' શરૂ કરવો જોઈએ. આનાથી તેલ અને ઓટો કંપનીઓને જરૂરી ડેટા મળશે અને મોટા પાયે રોલઆઉટ કરવું સરળ બનશે. વિદેશી મુદ્રાની બચત: મંત્રીએ ગણાવ્યા ફાયદા પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2025માં E20 બ્લેન્ડિંગને કારણે ભારતે લગભગ $19.3 બિલિયન (લગભગ 1.6 લાખ કરોડ રૂપિયા)ની વિદેશી મુદ્રા બચાવી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સરકાર ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો અને ઇંધણ, બંને પર ખરીદીમાં છૂટ આપે, તો આ મડાગાંઠ તોડી શકાય છે. ટોયોટા, મારુતિ ઇથેનોલ વાળા વાહનો રજૂ કરી ચૂક્યા છે ટોયોટા અને મારુતિ સુઝુકી જેવી કંપનીઓ પહેલાથી જ હાઈ ઇથેનોલ બ્લેન્ડથી ચાલતા વાહનો રજૂ કરી ચૂકી છે. ટીવીએસ મોટરના ચેરમેન સુદર્શન વેણુએ પણ સંકેત આપ્યા છે કે કંપની અપાચે સહિત તેના ઘણા સેગમેન્ટમાં ઇથેનોલથી ચાલતા વાહનો લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ 4 મોરચે પડકારોનો સામનો કરવો પડશે SP ગ્લોબલના ડિરેક્ટર પુનિત ગુપ્તાનું કહેવું છે કે, E85 અપનાવવા માટે એક મોટા ઇકોસિસ્ટમની જરૂર પડશે. આમાં 4 મુખ્ય પડકારો છે: માઇલેજ અને કિંમત અવરોધ બની શકે છે નિષ્ણાતોના મતે, ટેકનોલોજી કરતાં મોટો પડકાર ફ્યુઅલની કિંમત અને માઇલેજ છે. ઇથેનોલની એનર્જી ડેન્સિટી ઓછી હોવાને કારણે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનું માઇલેજ 20 થી 30% સુધી ઘટી શકે છે. આ ઘટાડાની ભરપાઈ કરવા માટે ફ્યુઅલની કિંમત ઓછી રાખવી પડશે.