આર્ટેમિસ 2એ અંતરિક્ષમાં 'પૃથ્વી ઉદય'ની અદ્ભુત તસવીરો કેદ કરી:ક્રૂએ દુર્લભ સૂર્યગ્રહણ જોયું, ચંદ્રના અંધારા હિસ્સાના રહસ્યો પરથી પડદો ઉઠાવ્યો

અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી નાસા (નેશનલ એરોનોટિક્સ એન્ડ સ્પેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન)ના 'આર્ટેમિસ II' મિશન પર ગયેલા અવકાશયાત્રીઓએ ચંદ્ર નજીકથી અદ્ભુત તસવીરો કેમેરામાં કેદ કરી છે, જેમાં પૃથ્વીનો ઉદય અને અસ્ત થવું, દુર્લભ સૂર્યગ્રહણ અને ચંદ્રના અંધારા ભાગમાં છુપાયેલા રહસ્યોનો સમાવેશ થાય છે. અદ્ભુત અર્થરાઇઝનો નજારો કેદ કર્યો સામાન્ય રીતે આપણે દરરોજ સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત જોતા હોઈએ છીએ. ત્યારે 'આર્ટેમિસ 2' મિશન પર ગયેલા ચાર અવકાશયાત્રીઓએ ચંદ્રની પાછળની બાજુ (Far side)થી ઐતિહાસિક 'અર્થરાઇઝ' (પૃથ્વીનો ઉદય) અને 'અર્થસેટ' (પૃથ્વીનો અસ્ત) કેમેરામાં કેદ કર્યો છે. ક્રૂએ 6 એપ્રિલ 2026ના રોજ રાત્રે 7:22 વાગ્યે (ET) ઓરિયન અવકાશયાનની બારીમાંથી 'અર્થરાઇઝ'નો નજારો કેદ કર્યો હતો. અવકાશના ઘેરા અંધકારની વચ્ચે પૃથ્વીનો આછો વાદળી રંગ અને વિખરાયેલા સફેદ વાદળોની સિસ્ટમ અલગ તરી આવે છે, જ્યારે તેનો નીચેનો ભાગ રાત્રિના અંધકારમાં ભળી જાય છે. આ તસવીરને 400 mm લેન્સ વડે લેવામાં આવી છે. ફોટોમાં બંને અવકાશી પિંડો એવી રીતે ગોઠવાયેલા છે કે, તેમના ઉત્તર ધ્રુવ ડાબી બાજુ અને દક્ષિણ ધ્રુવ જમણી બાજુ છે, જે ઊંડા અવકાશમાંથી આપણા ગ્રહનો એક અનોખો પરિપ્રેક્ષ્ય રજૂ કરે છે. ખાસ ચશ્મા પહેરી સૂર્યગ્રહણ જોયું આર્ટેમિસ 2 મિશન પર ગયેલા 4 અવકાશયાત્રીઓ- રીડ વાઇસમેન, ક્રિસ્ટિના કોચ, જેરમી હેન્સન અને વિક્ટર ગ્લોવરે એક દુર્લભ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ કેદ કર્યું, જે માત્ર ઓરિયન સ્પેસક્રાફ્ટમાંથી જ દેખાતું હતું. વાસ્તવમાં, જેમ જેમ સ્પેસક્રાફ્ટ ચંદ્રની પાછળ ગયું, સૂર્ય લગભગ એક કલાક માટે ગાયબ થઈ ગયો, જેનાથી પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ સર્જાયું હતું. આનું કારણ એ હતું કે, ચંદ્રએ અવકાશયાનના દૃષ્ટિકોણથી સૂર્યને સીધો જ રોકી દીધો હતો. ક્રૂએ સૂર્યના 'કોરોના' (સૂર્યનું સૌથી બહારનું વાતાવરણ) નો સુરક્ષિત રીતે અભ્યાસ કરવા માટે ખાસ એકલિપ્સ વ્યુઅર્સ (ગ્રહણના ચશ્મા)નો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ ચશ્મા બિલકુલ એવા જ છે જે નાસા (NASA) દ્વારા 2023ના એન્યુલર (વલયાકાર) ગ્રહણ અને 2024ના સંપૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ માટે બનાવવામાં આવ્યા હતા. ચંદ્ર પરથી સુરક્ષિત રીતે સૂર્યગ્રહણ જોવા માટે 'એકલિપ્સ ગ્લાસીસ'નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય તેવી આ પ્રથમ ઘટના છે. ચંદ્ર પરના વિશાળ ક્રેટરને પણ કેમેરામાં કેદ કર્યો ક્રૂએ 'ઓરિએન્ટલ બેસિન'નો ફોટો પણ ક્લિક કર્યો હતો, જે લગભગ 965 કિલોમીટર પહોળો એક વિશાળ ઈમ્પેક્ટ ક્રેટર (અથડામણથી બનેલો ખાડો) છે. આ બેસિન અબજો વર્ષો પહેલા રચાયો હતો, જ્યારે અવકાશનો એક વિશાળ ખડક ચંદ્ર સાથે અથડાયો હતો, જેના કારણે ચંદ્રના પોપડામાં પહાડો જેવી લહેરો (Ripples) પેદા થઈ હતી. ક્રૂએ આ ખાડાઓના નામ સ્પેસક્રાફ્ટના નામ પરથી 'ઇન્ટિગ્રિટી' (Integrity) અને કમાન્ડર રીડ વાઇસમેનનાં દિવંગત પત્નીના સન્માનમાં 'કેરોલ' (Carroll) રાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. વાવિલોવ ક્રેટરનો ક્લોઝ-અપ નજારો 'આર્ટેમિસ II'ના ક્રૂ દ્વારા વાવિલોવ ક્રેટરનો એક ક્લોઝ-અપ શોટ પણ લેવામાં આવ્યો હતો, જે જૂના અને વિશાળ હર્ટ્ઝસ્પ્રંગ બેસિન (Hertzsprung basin)ની કિનારી પર આવેલો છે. તસવીરનો જમણો ભાગ પર્વતોની આંતરિક વલયની અંદરના સપાટ પદાર્થો અને કિનારીની આસપાસના વધુ ખરબચડા ભૂપ્રદેશ વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવે છે. વાવિલોવ અને અન્ય ક્રેટર્સ તેમજ તેમાંથી બહાર ફેંકાયેલા પદાર્થો (ejecta), ટર્મિનેટર (ચંદ્ર પર દિવસ અને રાત્રિ વચ્ચેની સીમારેખા) પર પડતા લાંબા પડછાયાઓને કારણે વધુ સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે. જ્યારે ક્રૂ ચંદ્રની પેલે પાર (far side) ઉડાન ભરી રહ્યો હતો, ત્યારે 400 mmની ફોકલ લેન્થ ધરાવતા હેન્ડહેલ્ડ કેમેરા વડે આ તસવીર લેવામાં આવી હતી. 'આર્ટેમિસ 2' મિશને 'એપોલો-13'નો 56 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ તોડ્યો 'આર્ટેમિસ II' મિશને પૃથ્વીથી સૌથી વધુ અંતરની યાત્રા કરીને કોઈપણ માનવીય અવકાશ મિશનનો રેકોર્ડ તોડ્યો હતો. આ રેકોર્ડ 1970માં 'એપોલો 13 મિશન'માં બન્યો હતો. 'એપોલો-13'નો રેકોર્ડ પૃથ્વીથી 4,00,171 કિમીના અંતરનો હતો. ‘આર્ટેમિસ II’ના 4 અવકાશયાત્રીઓએ 6 એપ્રિલે ભારતીય સમય અનુસાર રાત્રે 11:26 વાગ્યે આ રેકોર્ડ તોડ્યો. ચંદ્રની પાછળ ઉડાન ભરતી વખતે 'ઓરિયન સ્પેસક્રાફ્ટ' પૃથ્વીથી તેના મહત્તમ અંતર પર પહોંચી ગયું. નાસા અનુસાર, 'પૃથ્વીથી તેનું અંતર લગભગ 4,06,771 કિમી થઈ ગયું. સ્પેસક્રાફ્ટ ચંદ્રની સૌથી નજીક પણ પહોંચ્યું. આ દરમિયાન ચંદ્રથી અંતર માત્ર 6,545 કિમી રહ્યું. હવે આ અવકાશયાત્રીઓ પૃથ્વી તરફ પાછા ફરવાના માર્ગ પર છે. આર્ટેમિસ-II ફ્લાયબાયનું સંપૂર્ણ શેડ્યૂલ ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણથી પૃથ્વી પર પાછું ફરશે અવકાશયાન હવે યાન ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રમાંથી બહાર નીકળીને પાછું પૃથ્વી તરફ પોતાની યાત્રા શરૂ કરશે. ‘આર્ટેમિસ II’નો રસ્તો મોટાભાગે 1970ના 'એપોલો-13 મિશન' જેવો છે. આ ચંદ્રના ગુરુત્વાકર્ષણનો ઉપયોગ 'ગોફણ'ની જેમ કરશે, જે યાનને પાછું પૃથ્વી તરફ ધકેલશે. આખા મિશનમાં ચારેય અવકાશયાત્રીઓ લગભગ 11.02 લાખ કિમીનો પ્રવાસ કરશે. 11 એપ્રિલે પ્રશાંત મહાસાગરમાં પડશે અવકાશયાન ભારતીય સમય અનુસાર 11 એપ્રિલે સવારે 5:30 વાગ્યે ઓરિયન પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરશે. 5:36 વાગ્યે તે સેન ડિએગો નજીક પ્રશાંત મહાસાગરમાં 'સ્પ્લેશડાઉન' કરશે. ત્યારબાદ હ્યુસ્ટનમાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજાશે, જેમાં મિશનની માહિતી આપવામાં આવશે.