SCએ ટ્રાન્સજેન્ડર એક્ટ સુધારા પર કેન્દ્ર-રાજ્યોને નોટિસ આપી:'સેલ્ફ આઇડેન્ટિફિકેશન' ખતમ કરવાનો આરોપ, સુપ્રીમ કોર્ટે 6 અઠવાડિયામાં જવાબ માંગ્યો

સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિ (અધિકારોનું સંરક્ષણ) સુધારા અધિનિયમ, 2026ની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી અરજીઓ પર કેન્દ્ર સરકાર અને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને નોટિસ જારી કરી છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચીની બેન્ચે આ મામલે છ સપ્તાહની અંદર જવાબ માંગ્યો છે. હવે આ મામલાની સુનાવણી ત્રણ જજોની બેન્ચ કરશે. NALSA જજમેન્ટની વિરુદ્ધ છે નવો સુધારો: અભિષેક મનુ સિંઘવી સુનાવણીની શરૂઆતમાં અરજદારો વતી હાજર રહેલા સિનિયર એડવોકેટ ડો. અભિષેક મનુ સિંઘવીએ સુધારા પર સખત વાંધો ઉઠાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે આ સુધારો ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ પાસેથી 'સેલ્ફ આઇડેન્ટિફિકેશન' (પોતાની ઓળખ જાતે નક્કી કરવાનો) અધિકાર છીનવી લે છે. સિંઘવીએ દલીલ કરી કે આ 2014ના ઐતિહાસિક NALSA જજમેન્ટની વિરુદ્ધ છે, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની જાતીય ઓળખ પસંદ કરવાને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો હતો. CJIએ પૂછ્યું- શું લોકો નકલી ઓળખ બનાવીને ફાયદો નહીં ઉઠાવે? સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે 'સેલ્ફ આઇડેન્ટિફિકેશન'ના અધિકારને લઈને કેટલીક ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી. તેમણે પૂછ્યું, "શું આનાથી કોઈ ખતરો ઊભો થતો નથી? શું એવા લોકો ન હોઈ શકે જેઓ ટ્રાન્સજેન્ડર હોવાનો ઢોંગ કરે જેથી તેમને આ સમુદાય માટે નિર્ધારિત આરક્ષણ અથવા વિશેષાધિકારોનો લાભ મળી શકે?" આના પર સિંઘવીએ જવાબ આપ્યો કે તેમની જાણકારી અનુસાર ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ માટે હાલમાં કોઈ આરક્ષણ લાગુ નથી, તેથી ખોટા ઉપયોગની સંભાવના નથી. તેમણે આગળ કહ્યું કે જો 0.01% કિસ્સાઓમાં દુરુપયોગની શક્યતા હોય તો પણ, તો તેના આધારે બહુમતી સમુદાયના આર્ટિકલ 21 (જીવન અને ગરિમાનો અધિકાર) ના અધિકારને સસ્પેન્ડ કરી શકાય નહીં. મેડિકલ બોર્ડની ભલામણ હવે જરૂરી બનશે જસ્ટિસ બાગચીએ આ દરમિયાન ટિપ્પણી કરી કે વિધાનમંડળ કોઈ નિર્ણયના આધારને બદલી શકે છે. નવા સુધારા પછી હવે ટ્રાન્સજેન્ડર ઓળખ માટે વ્યક્તિની પોતાની ઈચ્છાને બદલે 'મેડિકલ ઇવેલ્યુએશન' એટલે કે ડોકટરી તપાસને આધાર બનાવવામાં આવ્યો છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ હવે મેડિકલ બોર્ડની ભલામણ પછી જ ઓળખપત્ર જારી કરશે, જે ગોપનીયતા અને ગરિમાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે. હોર્મોનલ થેરાપી અટકી, વકીલો બોલ્યા- આ ગુનાહિતકરણ જેવું છે વરિષ્ઠ વકીલ અરુંધતિ કાટજૂએ કોર્ટને જણાવ્યું કે સુધારાના ડરથી ઘણા લોકોની હોર્મોનલ થેરાપી અચાનક રોકી દેવામાં આવી છે. સિંઘવીએ કહ્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિ થેરાપી લઈ રહ્યું છે, તો આ સુધારા દ્વારા તેને એક રીતે ગુનેગાર બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દખલગીરી કરતા કહ્યું કે સરકાર ફક્ત બળજબરીથી લિંગ પરિવર્તન અથવા બાળકો સાથે થતી બળજબરી (જેમ કે બળજબરીથી નપુંસક બનાવવું) ને અપરાધની શ્રેણીમાં લાવી રહી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જે પુરુષ કે મહિલા છે, તેને બહાર કરવામાં આવી રહ્યું નથી. હજુ લાગુ નથી થયો એક્ટ, અરજીઓ સમય પહેલાં: કેવિએટર એક પક્ષ હર્ષ અસદે બેન્ચને જણાવ્યું કે આ એક્ટ હજુ લાગુ થયો નથી કારણ કે કેન્દ્રએ તેને નોટિફાય કર્યો નથી. તેમણે દલીલ કરી કે અરજીઓ સમય પહેલાં દાખલ કરવામાં આવી છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે સમુદાયના કેટલાક લોકો સરકાર સાથે વાતચીત કરી રહ્યા છે જેથી આ સુધારાને લાગુ ન કરવામાં આવે, અને કોર્ટની નોટિસ તે પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે. કોર્ટે હાલમાં કોઈપણ પ્રકારનો વચગાળાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કારણ કે કાયદો હજુ અમલમાં આવ્યો નથી. 2014નો NALSA જજમેન્ટ શું હતો? સુપ્રીમ કોર્ટે પહેલીવાર સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું કે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ સંપૂર્ણપણે પુરુષ નથી કે સંપૂર્ણપણે સ્ત્રી નથી. તેમને બંધારણ હેઠળ 'થર્ડ જેન્ડર' તરીકે પોતાની ઓળખ જણાવવાનો કાનૂની અધિકાર આપવામાં આવ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે લિંગનું નિર્ધારણ ફક્ત શરીરના અંગોથી નહીં, પરંતુ વ્યક્તિના મન અને તેની ભાવનાઓ (Self-identification) થી થવું જોઈએ. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિને એ પસંદ કરવાનો અધિકાર છે કે તે પોતાને કયા લિંગમાં જુએ છે. આ માટે કોઈ મેડિકલ સર્ટિફિકેટ કે સર્જરી (જેમ કે લિંગ પરિવર્તન સર્જરી) ની કાનૂની અનિવાર્યતાને ખોટી ઠેરવવામાં આવી. તેને આર્ટિકલ 21 (ગૌરવ સાથે જીવવાના અધિકાર) નો ભાગ માનવામાં આવ્યો. 2026ના નવા સુધારામાં શું બદલાયું છે?