સબરીમાલા કેસ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી:ગઈકાલે પૂછ્યું હતું- જેને ભગવાને જ બનાવ્યા, તેના સ્પર્શથી ઈશ્વર અપવિત્ર કેવી રીતે થઈ શકે

સુપ્રીમ કોર્ટમાં સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓની એન્ટ્રી અને ધાર્મિક ભેદભાવ સંબંધિત કેસમાં બુધવારની સુનાવણી શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પહેલા છઠ્ઠા દિવસની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કહ્યું હતું કે જો રાજ્ય સામાજિક સુધારણા કે જનહિતના નામે કોઈ ધાર્મિક પ્રથા કે રિવાજ પર રોક લગાવે છે, તો તેની તપાસ કોર્ટ કરી શકે છે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે ભલે જ્યુડિશિયલ રિવ્યુને લઈને તેની કેટલીક મર્યાદાઓ હોય, પરંતુ કોઈ એમ કહી શકે નહીં કે કોર્ટ પાસે કોઈ અધિકાર જ નથી. આજે ચુકાદો આવવાની સંભાવના સુપ્રીમ કોર્ટમાં 9 જજોની બંધારણીય બેન્ચ સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓની એન્ટ્રી સંબંધિત કેસ પર સુનાવણી કરી રહી છે. તેની સાથે ધાર્મિક આસ્થાના 66 કેસ પણ જોડાયેલા છે. ચુકાદો આવવાની સંભાવના છે અથવા તો કોર્ટ તેને રિઝર્વ પણ રાખી શકે છે. કેરળ હાઈકોર્ટે 1991માં સબરીમાલામાં માસિક ધર્મવાળી મહિલાઓ (10-50 વર્ષ)ના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે 2018માં પ્રતિબંધ હટાવી દીધો. આ નિર્ણય વિરુદ્ધ ઘણી પુનર્વિચાર અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેના પર હવે સુનાવણી ચાલી રહી છે. મંદિર પ્રશાસન મહિલાઓના પ્રવેશનો વિરોધ કરી રહ્યું છે. સબરીમાલા કેસમાં 7 એપ્રિલથી સુનાવણી શરૂ થઈ સબરીમાલા મંદિર કેસમાં 7 એપ્રિલથી સુનાવણી શરૂ થઈ છે. પહેલા 3 દિવસ, 9 એપ્રિલ સુધી સુનાવણી થઈ. આ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે મહિલાઓના પ્રવેશના વિરોધમાં દલીલો રજૂ કરી. સરકારે કહ્યું હતું કે દેશના ઘણા દેવી મંદિરોમાં પુરુષોના પ્રવેશ પર પણ પ્રતિબંધ છે, તેથી ધાર્મિક પરંપરાઓનું સન્માન થવું જોઈએ. સામાજિક સુધારા અને સામાજિક કલ્યાણનો અર્થ શું છે? જસ્ટિસ બાગચી: હું તમારી વાતનો અર્થ એ રીતે સમજું છું કે કોઈ પણ સામાન્ય કાયદો કોઈ ધાર્મિક સંપ્રદાયના મિલકત રાખવાના અને તેના સંચાલન કરવાના અધિકારમાં દખલ કરી શકે છે. પરંતુ જ્યારે વાત ધર્મ સાથે જોડાયેલા મામલાઓની આવે છે, ત્યારે કાયદાકીય અધિકારક્ષેત્ર મર્યાદિત રહે છે, એટલે કે માત્ર સામાજિક સુધારા અથવા સામાજિક કલ્યાણ સુધી જ. તેથી કોઈ સામાન્ય કાયદો તેમાં સીધી રીતે દખલ ન કરી શકે. તમે આ જ કહેવા માગો છો. તેનાથી જ જોડાયેલું મારું આગામી સ્પષ્ટીકરણ આ છે- સામાજિક સુધારા અને સામાજિક કલ્યાણનો અર્થ શું છે? જો રાજ્ય એવું કહે છે કે તે સામાજિક સુધારાના દાયરામાં કોઈ કાયદો બનાવતી વખતે પોતાની બંધારણીય ફરજોનું પાલન કરી રહ્યું છે, તો શું તેને પોતાની સીમાઓની અંદર માનવામાં આવશે? કારણ કે રાજ્ય પાસે 'રાજ્યની નીતિ માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો' હેઠળ કેટલીક બંધારણીય ફરજો છે, અને નાગરિકોની મૂળભૂત ફરજોને લાગુ કરવાની પણ તેની જવાબદારી છે. શું આ ફરજો પૂરી કરનારા કાયદાઓને 'સામાજિક સુધારા કાયદા' માનવામાં આવશે? રીતિ-રિવાજો અને પ્રથાઓને હળવાશથી નકારી શકાય નહીં ગોપાલ સુબ્રમણ્યમ: આ એક ઊંડો અને સાચો પ્રશ્ન છે. બંધારણ, પ્રસ્તાવના દ્વારા, ન્યાયને તેના સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય આયામોમાં માન્યતા આપે છે. તેથી હું આ મુદ્દાના મહત્વને ઓછું આંકી રહ્યો નથી. સાથે જ, ધર્મ અને અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, જે મૂળભૂત માળખાનો હિસ્સો છે. તેથી, અનુચ્છેદ 25(2)(b) હેઠળના કોઈપણ કાયદાનું ચુસ્તપણે અર્થઘટન થવું જોઈએ. સુધારાની જરૂરિયાત અને જે ઉદ્દેશ્ય પ્રાપ્ત કરવાનો છે તેની વચ્ચે એક સ્પષ્ટ સંબંધ હોવો જોઈએ. નહીંતર, અનુચ્છેદ 25(2)(b) એક ખૂબ જ વ્યાપક જોગવાઈ બની શકે છે, જેનાથી ધીમે-ધીમે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું હનન થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ કાયદો સામાજિક સુધારાના નામે કોઈ ખાસ વર્ગને મંદિરમાં પ્રવેશની પરવાનગી આપે છે, તો અદાલતે આ દખલગીરીની મર્યાદાની તપાસ કરવી જોઈએ. તેણે એ વિચાર કરવો જોઈએ કે શું આ પ્રતિબંધ કોઈ સ્થાપિત રીતિ-રિવાજ કે પ્રથા પર આધારિત હતી, શું તેનો વ્યાપ મર્યાદિત હતો, અને શું તે કોઈ ધાર્મિક સંપ્રદાયની પ્રથાનો હિસ્સો હતી. રીતિ-રિવાજો અને પ્રથાઓને હળવાશથી નકારી શકાય નહીં. ભલે તે આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથાઓ ન હોય, તેમ છતાં જો તે કોઈ જૂની પરંપરાનો હિસ્સો છે, તો તે સન્માનને પાત્ર હોઈ શકે છે.