NDAની રાજ્યસભામાં એક બેઠક ઘટી શકે છે:કોંગ્રેસ-JMMને એક બેઠકનો ફાયદો, TVKનું ખાતું ખુલી શકે છે; 18 જૂને ચૂંટણી

12 રાજ્યોની 26 રાજ્યસભા બેઠકો પર 18 જૂને ચૂંટણી યોજાશે. ચૂંટણી પંચ (EC)એ શુક્રવારે આ જાહેરાત કરી. આ ચૂંટણીમાં NDAને રાજ્યસભાની એક બેઠક ગુમાવવી પડી શકે છે, જ્યારે કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના વિપક્ષને ત્રણ બેઠકોનો ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે. જે કુલ 26 બેઠકો પર ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે, તેમાંથી NDA પાસે હાલમાં 18 (આંધ્ર પ્રદેશમાંથી 1, ગુજરાતમાંથી 4, કર્ણાટકમાંથી 3, રાજસ્થાન-મધ્ય પ્રદેશમાંથી 2-2, ઝારખંડ, મણિપુર, મેઘાલય, અરુણાચલ, મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુમાંથી એક-એક બેઠક) છે. જ્યારે કોંગ્રેસ ગઠબંધન પાસે 5 બેઠકો છે. જ્યારે અન્ય ત્રણ બેઠકો YSRCPના ખાતામાં છે. આ ચૂંટણીઓમાં NDA ને 17 બેઠકો મળવાની સંભાવના છે, જ્યારે કોંગ્રેસને પાંચ, JMM ને બે અને TVK ને એક બેઠક મળવાની અપેક્ષા છે. એક બેઠક મિઝોરમમાં ઝોરમ પીપલ્સ મૂવમેન્ટ જીતી શકે છે. YSRCP તેની ત્રણેય બેઠકો ગુમાવી શકે છે. 244 સભ્યોવાળા ઉપલા ગૃહમાં NDA પાસે હાલમાં 149 સાંસદો છે, જ્યારે વિપક્ષ પાસે 78 અને બિન-ગઠબંધનવાળા પ્રાદેશિક પક્ષો પાસે 17 સાંસદો છે. હવે રાજ્યવાર જાણો NDA અને વિપક્ષને કેટલો ફાયદો-નુકસાન… ખડગે, દેવગૌડા સહિત 24 સાંસદો નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છે નિવૃત્ત થઈ રહેલા સભ્યોમાં કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે, વરિષ્ઠ નેતા દિગ્વિજય સિંહ, પૂર્વ પીએમ એચડી દેવગૌડા સહિત 24 સાંસદોનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ બેઠકો પરથી વર્તમાન સભ્યો 21 જૂનથી 19 જુલાઈની વચ્ચે નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, બે ખાલી બેઠકો પર પણ પેટાચૂંટણી યોજાશે. આ બેઠકો રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP)ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અને મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી સુનેત્રા પવાર અને અખિલ ભારતીય અન્ના દ્રવિડ મુનેત્ર કડગમ (AIADMK)ના નેતા સીવી ષણમુગમના રાજીનામા બાદ ખાલી પડી હતી. 16 માર્ચ: રાજ્યસભાની 11 બેઠકોમાંથી 9 પર ઉમેદવારો અથવા NDA સમર્થિત ઉમેદવારો જીત્યા હરિયાણા, બિહાર અને ઓડિશાની 11 રાજ્યસભા બેઠકો પર 16 માર્ચે ચૂંટણી યોજાઈ હતી. તેમાંથી 9 બેઠકો પર NDA ઉમેદવારો અથવા NDA સમર્થિત ઉમેદવારોએ જીત મેળવી હતી. કોંગ્રેસ અને બીજુ જનતા દળ (BJD) એ એક-એક બેઠક પર જીત મેળવી હતી. રાજ્યવાર બેઠકોની વાત કરીએ તો, બિહારની તમામ પાંચ બેઠકો પર NDA ઉમેદવારો વિજયી રહ્યા હતા. ઓડિશાની 4 બેઠકોમાંથી 3 NDA અને 1 BJD ઉમેદવારે જીતી હતી. હરિયાણાની બે બેઠકોમાંથી એક પર ભાજપ અને એક પર કોંગ્રેસે જીત મેળવી હતી. આ રીતે થાય છે રાજ્યસભાની ચૂંટણી રાજ્યસભાના સાંસદો માટે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અન્ય ચૂંટણીઓથી ઘણી અલગ છે. રાજ્યસભાના સભ્યો પરોક્ષ રીતે ચૂંટાય છે, એટલે કે જનતા નહીં પરંતુ ધારાસભ્યો તેમને ચૂંટે છે. ચૂંટણી દર બે વર્ષે યોજાય છે, કારણ કે રાજ્યસભા એક કાયમી ગૃહ છે અને તેના એક તૃતીયાંશ સભ્યો દર બે વર્ષે નિવૃત્ત થાય છે. રાજ્યસભાની કુલ બેઠકોની સંખ્યા 245 છે. તેમાંથી 233 બેઠકો પર પરોક્ષ રીતે ચૂંટણી થાય છે અને 12 સભ્યોને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નોમિનેટ કરવામાં આવે છે. રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં જીતવા માટે કેટલા મતોની જરૂર પડે છે, તે અગાઉથી જ નક્કી હોય છે. મતોની સંખ્યાની ગણતરી કુલ ધારાસભ્યોની સંખ્યા અને રાજ્યસભાની બેઠકોની સંખ્યાના આધારે થાય છે. તેમાં એક ધારાસભ્યના મતનું મૂલ્ય 100 હોય છે. મહારાષ્ટ્રની 7 બેઠકોના ઉદાહરણથી ફોર્મ્યુલા સમજીએ રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં કોઈપણ ઉમેદવારને જીતવા માટે ચોક્કસ સંખ્યામાં મતોની જરૂર પડે છે, જેને જીતવાનો ક્વોટા (Quota) કહેવાય છે. મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં કુલ 288 ધારાસભ્યો છે. ખાલી પડી રહેલી બેઠકો 7 છે. કુલ ધારાસભ્યોની સંખ્યા x 100/ (રાજ્યસભાની બેઠકો+1) = +1 288X100/(7+1)= +1 28800/8= +1 3600= +1 3601 કારણ કે એક ધારાસભ્યના મતનું મૂલ્ય 100 હોય છે. તેથી મહારાષ્ટ્રમાં હાલમાં એક રાજ્યસભા બેઠક પર જીતવા માટે ઓછામાં ઓછા 36 ધારાસભ્યોની જરૂર પડશે.