દેશના મોટા શહેરોમાં 25-60% સુધી પાણીનો બગાડ:મુંબઈમાં ભોપાલ-ઇન્દોરની જરૂરિયાત કરતાં વધુ પાણીનો બગાડ; ઇન્દોરમાં 65% પાણી લીકેજ

દેશના લગભગ તમામ મોટા શહેરોમાં 25-60% સુધી પાણીનો બગાડ થઈ રહ્યો છે. પીવાના પાણીની લાઇનોમાં મોટા લીકેજ છે અથવા તો પાઇપલાઇનમાં ગેરકાયદેસર કનેક્શન જોડી દેવામાં આવ્યા છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે મુંબઈને દરરોજ લગભગ 3,850 એમએલડી (મિલિયન લિટર રોજ) પાણી સપ્લાય થાય છે. તેમાંથી લગભગ 30% લીકેજ માનવામાં આવે છે. દરરોજ લગભગ 1000 એમએલડી પાણી પાઇપલાઇન લીકેજ અને અન્ય રીતે વેડફાઈ રહ્યું છે. આ બરબાદ થતું પાણી ઇન્દોર-ભોપાલની કુલ દૈનિક જરૂરિયાત કરતાં પણ વધારે છે. આ બંને શહેરોને દરરોજ 900 એમએલડી જ પાણી જોઈએ છે. સ્માર્ટ સિટી અને અમૃત 2.0 જેવી પરિયોજનાઓ હેઠળ 2016માં શહેરી સંસ્થાઓએ સુપરવાઇઝરી કંટ્રોલ એન્ડ ડેટા એક્વિઝિશન (SCADA) પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો. આ હેઠળ લીકેજ અને ચોરીવાળા નોન-રેવન્યુ વોટર (NRW) ને ઘટાડીને 20% પર લાવવાનો લક્ષ્ય હતો. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ છેલ્લા 10 વર્ષમાં લગભગ 1.5 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવામાં આવ્યા છે, તેમ છતાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ નથી. ભોપાલ-ઇન્દોર જેવા શહેરોમાં પાણીનું લીકેજ 35%-65% સુધી છે. ભોપાલે તો 2021 સુધીમાં જ પીવાના પાણીનું લીકેજ 16% કરવાનો દાવો કર્યો હતો. પરંતુ CAG રિપોર્ટ 2019 મુજબ ભોપાલમાં વોટર લીકેજ 48% છે. ઇન્દોરમાં 65% સુધી છે. પાણી પર ક્યાં-કેટલો ખર્ચ? ઇન્દોરમાં જલુદથી નર્મદા જળ 70 કિમી દૂર શહેર સુધી લાવવા અને તેને 600 મીટરની ઊંચાઈ સુધી પમ્પ કરવા પર પ્રતિ હજાર લિટર 29 રૂ. ખર્ચ થાય છે. તેમાં દર મહિને વીજળી બિલ જ 25 કરોડનું છે. 65% પાણીના બગાડના હિસાબે 15 કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. મુંબઈમાં 16,092 કરોડ ખર્ચ કરીને જે પાણી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે, તેમાંથી લગભગ 4,500 કરોડ લીકેજ અને ચોરીના કારણે બરબાદ થઈ રહ્યું છે. બેંગલુરુમાં પાણી સપ્લાયનો વાર્ષિક ખર્ચ 10 હજાર કરોડ રૂ. છે. લીકેજ 35% છે. એટલે કે 3,500 કરોડનો બગાડ. દેશના 166 મોટા જળાશયોમાં 33% પાણી બચ્યું દેશના મુખ્ય 166 જળાશયોમાં 33% જ પાણી છે. પરંતુ શહેરમાં રોજિંદા પીવાના પાણીની જરૂરિયાત 48% વધી ગઈ છે. સામાન્ય દિવસોમાં શહેરોમાં દરેક વ્યક્તિને 135 લિટર પાણીની જરૂર હોય છે. ઉનાળામાં આ 200 લિટર સુધી જઈ રહી છે. 60 કરોડ શહેરી પાણીની અછતથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. શહેરોમાં પાણીના બગાડના 5 મોટા કારણો વોટર પ્રોગ્રામ સીએસઈના ડાયરેક્ટર સુબ્રતા ચક્રવર્તીના મતે, દેશમાં લગભગ પાંચ હજાર શહેરી સંસ્થાઓ છે, જ્યાં લીકેજ રોકવા માટે આવા ઉપાયો કરવા અત્યંત જરૂરી છે.