દિવાળી પહેલા MPમાં UCC લાગુ કરવાની તૈયારી:મુખ્યમંત્રીએ કેબિનેટ બેઠકમાં સંકેત આપ્યા; ગોવા-ઉત્તરાખંડ મોડેલનો અભ્યાસ કરશે

ડૉ. મોહન યાદવ સરકાર મધ્ય પ્રદેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (યુસીસી) લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. મંગળવારે કેબિનેટ બેઠકમાં મુખ્યમંત્રી ડૉ. મોહન યાદવે મંત્રીઓને કહ્યું કે યુસીસીનો અભ્યાસ કરે, તેને રાજ્યમાં લાગુ કરવાનું છે. આ સંકેત પછી ગૃહ વિભાગમાં પ્રક્રિયા ઝડપી બની ગઈ છે, કારણ કે યુસીસી બિલ તૈયાર કરવાની જવાબદારી આ જ વિભાગની છે. સૂત્રો અનુસાર, ટૂંક સમયમાં રાજ્ય સ્તરે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ બનાવવામાં આવશે. આ જ વર્ષે દિવાળી પહેલા રાજ્યમાં યુસીસી લાગુ કરી શકાય છે. સૂત્રો જણાવે છે કે સમાન નાગરિક સંહિતાનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરતા પહેલા ગોવા અને ઉત્તરાખંડમાં થોડા સમય પહેલા લાગુ કરાયેલા યુસીસીનો અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જેથી મધ્ય પ્રદેશ માટે વ્યવહારુ અને સંતુલિત મોડેલ તૈયાર કરી શકાય. ડ્રાફ્ટ તૈયાર થતાં જ તેને કેબિનેટમાં રજૂ કરવામાં આવશે. સરકાર તેને રાજકીય અને સામાજિક દ્રષ્ટિએ સંવેદનશીલ માનીને યોગ્ય સમયે કેબિનેટમાં લાવવાની રણનીતિ બનાવી રહી છે. રાજ્ય સ્તરીય સમિતિ બન્યા પછી આગળની પ્રક્રિયા અને ડ્રાફ્ટને કેબિનેટમાં રજૂ કરવાની સમયરેખા નક્કી કરવામાં આવશે. UCC લાગુ કરવામાં સામાજિક સંતુલન પડકાર જાણકારોનું કહેવું છે કે MPમાં અલગ પ્રકારની સામાજિક વ્યવસ્થા છે, જેમાં આદિવાસી સમુદાયોની પરંપરાઓ પણ સામેલ છે. આ જ UCC લાગુ કરવામાં મોટો પડકાર બની શકે છે. 230 વિધાનસભા બેઠકો ધરાવતા MPમાં 47 બેઠકો અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનામત છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર દરેક વર્ગને ધ્યાનમાં રાખીને આગળ વધવા માંગે છે. UCC ધરાવતા રાજ્યોના મોડેલ પણ સમજી લો દેશમાં ઉત્તરાખંડ પહેલું રાજ્ય છે, જ્યાં UCC લાગુ કરવામાં આવ્યો. ઉત્તરાખંડમાં ફેબ્રુઆરી 2024માં બિલ પસાર થયું અને 27 જાન્યુઆરી 2025થી કાયદો લાગુ થયો. ત્યાં લગ્ન અને છૂટાછેડાનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત બન્યું છે. લિવ ઇન રિલેશનશિપનું પણ 30 દિવસમાં રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું જરૂરી છે. નિયમોનું પાલન ન કરવા પર ત્રણ મહિનાની જેલ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. ગુજરાતમાં માર્ચ 2026માં બિલ પસાર થયું, ટૂંક સમયમાં લાગુ થઈ જશે. આ પછી પૈતૃક સંપત્તિમાં દીકરા-દીકરીને સમાન હક મળશે. જોકે, ST વર્ગને આ કાયદામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યો છે. છેતરપિંડી કરીને, દબાણ કરીને અથવા ઓળખ છુપાવીને લગ્ન કરવા ગુનો બનશે. આવું કરવા પર 7 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે. 60 દિવસમાં લિવ ઇન રિલેશનશિપનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું જરૂરી રહેશે. આસામમાં બહુપત્નીત્વને ગુનો માનવામાં આવ્યો છે. છઠ્ઠી અનુસૂચિ ક્ષેત્ર અને ST વર્ગને કાયદામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે. જોકે, અહીં UCC કાયદો સંપૂર્ણપણે લાગુ થઈ શક્યો નથી. યુસીસી લાગુ થશે તો આ ફેરફારો થઈ શકે છે જો કેબિનેટમાંથી મંજૂરી મળે છે અને આગળની પ્રક્રિયા પૂરી થાય છે, તો તમામ ધર્મો માટે લગ્ન અને છૂટાછેડાના સમાન નિયમો લાગુ થઈ શકે છે. બહુપત્નીત્વ પર રોક લાગી શકે છે. મહિલાઓને સમાન અધિકાર મળી શકે છે. સંપત્તિ અને ઉત્તરાધિકારમાં એકરૂપતા જેવા મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. જાણો, યુસીસી લાગુ થવા પર શું-શું બદલાશે… યુસીસી લાગુ થવા પર મૂળભૂત ફેરફાર શું થશે? તમામ ધર્મો માટે લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો અને દત્તક લેવાના નિયમો એક સમાન થઈ જશે. અલગ-અલગ પર્સનલ લો સમાપ્ત થઈ જશે. લગ્ન અને છૂટાછેડાના નિયમો કેવી રીતે બદલાશે? હાલમાં દરેક ધર્મના પોતાના નિયમો છે. યુસીસી પછી લગ્ન નોંધણી ફરજિયાત બનશે. લઘુત્તમ ઉંમર સમાન હશે, છૂટાછેડાના કાનૂની આધાર બધા માટે એક જ હશે. બહુપત્નીત્વ અને વારસાના નિયમો પર શું અસર પડશે? ઘણા પર્સનલ લોમાં એકથી વધુ લગ્નની પરવાનગી અથવા અવકાશ છે. યુસીસી લાગુ થતાં જ તે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત થઈ જશે. દીકરીઓને પિતાની સંપત્તિમાં દીકરાઓ જેટલો જ અધિકાર મળશે. આ નિયમ તમામ ધર્મો પર સમાન રીતે લાગુ પડશે. એમપીમાં યુસીસી લાગુ કરવામાં સૌથી મોટો પડકાર શું માનવામાં આવી રહ્યો છે? મધ્ય પ્રદેશમાં મોટી સંખ્યામાં આદિવાસી અને વિશેષ પછાત જાતિઓ છે, જ્યાં પરંપરાગત લગ્ન પદ્ધતિઓ પ્રચલિત છે. આ પરંપરાઓને યુસીસીમાં સામેલ કરવી અથવા અલગ જોગવાઈ કરવી એક પડકાર હશે. જેમ કે- દાપા પ્રથામાં કન્યા મૂલ્ય આપવું. ભગેલી/લમ્સના લગ્નમાં યુવક-યુવતી ભાગીને લગ્ન કરે છે, બાદમાં સમાજ તેને માન્યતા આપે છે. સેવા લગ્નમાં કન્યા મૂલ્ય ન આપવા પર છોકરો સાસરીમાં રહીને સેવા કરે છે. નાતરા પ્રથામાં વિધવા પુનર્લગ્ન અથવા સાથી બદલવાની પરવાનગી છે.