દેશમાં લગભગ અઢી કરોડ યુટ્યુબ ચેનલો:માત્ર 30 લાખ જ પ્રોફેશનલ, ઘણા ખોટી સલાહ કે કોપી-પેસ્ટ કન્ટેન્ટ ફેલાવી રહ્યા છે

દેશમાં લગભગ 2.5 કરોડ એક્ટિવ યુટ્યુબ ચેનલોમાંથી માત્ર 30 લાખ જ પ્રોફેશનલ છે, બાકીની કરોડો ચેનલોમાંથી ઘણી નિયમન કે કમાણી વગર ખોટી સલાહ કે કોપી-પેસ્ટ કન્ટેન્ટ ફેલાવી રહી છે. ઇન્ફ્લુએન્સર ટ્રસ્ટ રિપોર્ટ અનુસાર, દેશમાં યુટ્યુબના દર મહિને લગભગ 50 કરોડ એક્ટિવ યુઝર્સ છે. હવે તે માત્ર મનોરંજન જ નહીં, પરંતુ એક ડોક્ટર, મિકેનિક, જિમ ટ્રેનર અને કાનૂની સલાહકાર પણ બની ગયું છે. જો આ ચેનલો પર આપેલી કોઈ સલાહથી કોઈને નુકસાન થાય તો ન્યાય મેળવવાનો રસ્તો એટલો જટિલ છે કે ગુનેગાર સહેલાઈથી છટકી જાય છે. દેશમાં દર 10 માંથી 7 લોકો યુટ્યુબની સલાહ પર ભરોસો કરે છે, જેમાંથી 60% તેને ક્રોસ-ચેક કર્યા વિના સાચું માની લે છે. એવા કિસ્સાઓ જ્યારે યુટ્યુબર્સની ખોટી સલાહ ભારે પડી કેસ-1 : તમિલનાડુના કૃષ્ણગિરી જિલ્લામાં એક ઉચ્ચ શિક્ષિત દંપતી યુટ્યુબ પર ‘હોમ ડિલિવરી’ના વીડિયો જોતું હતું. પ્રસૂતિ દરમિયાન પતિ યુટ્યુબ વીડિયો જોઈને નિર્દેશોનું પાલન કરી રહ્યો હતો. ગંભીર રક્તસ્રાવથી સ્થિતિ બગડી, મહિલાનું મૃત્યુ થયું. ફેબ્રુઆરી 2026માં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે આ મામલે કહ્યું- ‘કેટલીક યુટ્યુબ ચેનલો ફક્ત ‘વ્યુઝ’ અને ‘સબ્સ્ક્રાઇબર્સ’ વધારવા માટે કંઈપણ સામગ્રી પીરસી રહી છે. આ સમાજ માટે ખતરો બની રહી છે.’ કેસ-2 : મો. નાસિરુદ્દીન અંસારી યુટ્યુબ પર ‘બાપ ઓફ ચાર્ટ’ નામથી ચેનલ ચલાવતા હતા. તેઓ આ પ્લેટફોર્મ્સ પરથી લોકોને શેરબજારમાં રોકાણ, ખાસ કરીને ‘ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગ’ની સલાહ આપતા હતા. સેબીની તપાસમાં સામે આવ્યું કે અંસારી પોતે શેરબજારમાં 2.89 કરોડ રૂપિયાના નુકસાનમાં હતા. સેબીએ અંસારીને રોકાણકારો પાસેથી ગેરકાયદેસર રીતે એકત્ર કરાયેલા 17.2 કરોડ રૂપિયા પાછા આપવાનો આદેશ આપ્યો. પરંતુ આમાં પણ યુટ્યુબની કોઈ જવાબદારી નક્કી થઈ ન હતી. કેસ-3 : વર્ષ 2020ના દિલ્હી રમખાણો સાથે સંકળાયેલા અજીત મોહન (ફેસબુક) વિરુદ્ધ દિલ્હી વિધાનસભા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને ફક્ત ‘વચેટિયા’ માની શકાય નહીં. તેમની અલ્ગોરિધમ નક્કી કરે છે કે કયા સમાચાર ફેલાશે, તેથી રમખાણો દરમિયાન તેમની ભૂમિકાની તપાસ કરી શકાય છે. એક્સપર્ટ બોલ્યા- યુટ્યુબ ચેનલોને ટેક્સપેયર તરીકે રજીસ્ટર કરો ડિજિટલ કાયદાઓથી સમૃદ્ધ ભારત પુસ્તકના લેખક અને વકીલ વિરાગ ગુપ્તા કહે છે કે યુટ્યુબ ચેનલોને ટેક્સપેયર તરીકે રજીસ્ટર કરવી જોઈએ, તો જ તેના પર નિયંત્રણ શક્ય છે. યુટ્યુબ/ફેસબુક જેવી કંપનીઓની દલીલ છે કે 'અમે ફક્ત પ્લેટફોર્મ આપી રહ્યા છીએ, કન્ટેન્ટ તો લોકો મૂકી રહ્યા છે.' ઇન્ટરમીડિયરીને કારણે તેમને 'સેફ હાર્બર' (કલમ-79) ની સુરક્ષા મળે છે, એટલે કે યુઝરના ખોટા વીડિયો માટે યુટ્યુબને જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. ગુપ્તા કહે છે કે આ ખોટું છે કારણ કે યુટ્યુબ કોઈ પણ રજિસ્ટ્રેશન વિના ચાલી રહ્યું છે. તેને વચેટિયો નહીં, પરંતુ મીડિયા કંપની માનવી જોઈએ. કંપની કાયદા અને આવકવેરા કાયદા મુજબ, દેશમાં તેમની વ્યાપારી હાજરીના આધારે તેમના પર આવકવેરો લગાવવાની સાથે જ દેશનો કાયદો લાગુ થવો જોઈએ.