MPની ધાર ભોજશાળાને હાઈકોર્ટે વાગ્દેવી મંદિર માન્યું:હિંદુઓને પૂજાનો અધિકાર આપ્યો; મુસ્લિમ પક્ષ તેને કમાલ મૌલા મસ્જિદ જણાવે છે

મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે ધારની ભોજશાળાને વાગ્દેવી મંદિર માન્યું છે. શુક્રવારે આપેલા નિર્ણયમાં કોર્ટે ભોજશાળાનું સંરક્ષણ ASIને આપ્યું છે, પરંતુ હિંદુઓને અહીં પૂજાનો અધિકાર આપ્યો છે. મુસ્લિમ પક્ષ તેને કમાલ મૌલા મસ્જિદ જણાવે છે. કોર્ટે મુસ્લિમ પક્ષને સરકાર પાસેથી મસ્જિદ માટે જમીન માંગવા કહ્યું છે. નિર્ણયને ધ્યાનમાં રાખીને ઇન્દોર અને ધાર જિલ્લા પ્રશાસન એલર્ટ મોડ પર છે. શુક્રવાર હોવાથી સંવેદનશીલતા વધુ વધી ગઈ છે, કારણ કે આ જ દિવસે મુસ્લિમ સમાજ ભોજશાળા પરિસરમાં જુમ્માની નમાઝ અદા કરે છે. પ્રશાસને બંને પક્ષોને શાંતિ જાળવી રાખવા અપીલ કરી છે. સુનાવણી દરમિયાન કોણે શું દલીલો કરી હિંદુ પક્ષ: ભોજશાળા પર પ્લેસીસ ઓફ વર્શીપ એક્ટ લાગુ પડતો નથી. આ ASI દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે. પ્રાચીન સ્મારક અને પુરાતત્વીય સ્થળ અને અવશેષ અધિનિયમ 1951ની સૂચિમાં ભોજશાળાનું નામ નોંધાયેલું છે. વર્ષ 2024માં અશ્વિની ઉપાધ્યાય કેસમાં આપેલા ન્યાય દૃષ્ટાંતને ભોજશાળા મામલામાં લાગુ કરી શકાય નહીં. 7 એપ્રિલ 2003ના રોજ ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આદેશને રદ કરવાની માગ. કોર્ટને વિનંતી કરી કે ભોજશાળાનું ધાર્મિક સ્વરૂપ નક્કી કરીને તેને સંપૂર્ણપણે હિંદુ સમાજને સોંપવામાં આવે. જેથી મા સરસ્વતીની પૂજા અને હવન વર્ષભર અવિરતપણે કરી શકાય. મુસ્લિમ પક્ષ: વરિષ્ઠ અધિવક્તા શોભા મેનને કોર્ટમાં કહ્યું કે હજુ સુધી એ સ્પષ્ટ નથી કે ભોજશાળા મંદિર છે, મસ્જિદ છે કે જૈનશાળા. વિવાદિત સ્થળનું ધાર્મિક સ્વરૂપ નક્કી કરવાનો અધિકાર સિવિલ કોર્ટને છે. હાઈકોર્ટ અનુચ્છેદ 226 હેઠળ રિટ અધિકારક્ષેત્રમાં સુનાવણી કરી રહી છે. વરિષ્ઠ અધિવક્તા સલમાન ખુર્શીદે ASI સર્વે પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવેલી વીડિયોગ્રાફી સ્પષ્ટ નથી. રંગીન તસવીરો પણ આપવામાં આવી નથી. તેમણે અયોધ્યાના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે ત્યાં રામલલા વિરાજમાનની મૂર્તિ હાજર હતી. ભોજશાળામાં કોઈ સ્થાપિત મૂર્તિ નથી. જૈન સમાજ: જે પ્રતિમા મા વાગ્દેવીની હોવાનું કહેવાય છે, તે જૈન સમુદાયની આરાધ્ય મા અંબિકાની છે. સિહોરમાં મા અંબિકાના મંદિરમાં બરાબર તેવી જ પ્રતિમા છે, જે ભોજશાળામાં મળી હતી. તેને જૈન તીર્થ ઘોષિત કરવું જોઈએ. રિઝર્વ પોલીસ દળ અને રેપિડ એક્શન ફોર્સ પણ તૈનાત ધાર પોલીસ કંટ્રોલ રૂમમાં જિલ્લાભરમાંથી લગભગ 1200 પોલીસકર્મીઓને બોલાવવામાં આવ્યા છે. એસપી સચિન શર્માએ કંટ્રોલ રૂમ પહોંચીને સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી અને પોલીસ દળને નિર્દેશ આપ્યા. એસપીએ જણાવ્યું કે ધાર શહેરની સુરક્ષા 12 લેયરમાં કરવામાં આવી છે. રિઝર્વ પોલીસ દળ અને રેપિડ એક્શન ફોર્સને પણ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યા છે. 2022માં દાખલ થઈ હતી અરજી આ મામલો 2022માં શરૂ થયો હતો, જ્યારે રંજના અગ્નિહોત્રી અને અન્યોએ હિન્દુ ફ્રન્ટ ફોર જસ્ટિસ વતી હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને ભોજશાળાનું ધાર્મિક સ્વરૂપ નક્કી કરવા અને હિન્દુ સમાજને સંપૂર્ણ અધિકાર આપવાની માગ કરી હતી. અરજીમાં નિયમિત પૂજા-અર્ચનાનો અધિકાર, પરિસરમાં નમાઝ પર રોક, ટ્રસ્ટની રચના અને બ્રિટિશ મ્યુઝિયમમાં રાખેલી મા વાગ્દેવીની પ્રતિમા પાછી લાવવા જેવી માંગણીઓ સામેલ છે. ASIએ કર્યો હતો 98 દિવસનો વૈજ્ઞાનિક સર્વે 2024 માં ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) એ ભોજશાળા પરિસરનું 98 દિવસ સુધી વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. ત્યારબાદ 23 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ વસંત પંચમી પર સુપ્રીમ કોર્ટે દિવસભર અવિરત પૂજા-અર્ચના કરવાની મંજૂરી આપી. હાઈકોર્ટમાં 6 એપ્રિલથી નિયમિત સુનાવણી શરૂ થઈ, જે 12 મે સુધી ચાલી. હિંદુ પક્ષે મંદિર હોવાના તર્ક આપ્યા હિંદુ પક્ષ વતી વકીલોએ ભોજશાળાને મા સરસ્વતીનું મંદિર અને પ્રાચીન વિદ્યા કેન્દ્ર ગણાવતા ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો, ASI સર્વે, શિલાલેખો, સ્થાપત્ય અવશેષો અને વસંત પંચમી પર પૂજાની પરંપરાનો હવાલો આપ્યો. એડવોકેટ મનીષ ગુપ્તાએ પરમાર રાજા ભોજના ગ્રંથ સમરાંગણ સૂત્રધારનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે ભોજશાળાની સંરચના તેમાં વર્ણવેલ મંદિર નિર્માણના ધોરણો સાથે મેળ ખાય છે. મુસ્લિમ પક્ષે સર્વે રિપોર્ટ પર સવાલો ઉઠાવ્યા મુસ્લિમ પક્ષે કોર્ટમાં દલીલ કરી કે પરિસર લાંબા સમયથી કમાલ મૌલા મસ્જિદ તરીકે ઉપયોગમાં રહ્યું છે અને ધાર્મિક સ્વરૂપ નક્કી કરવાનો અધિકાર સિવિલ કોર્ટને છે. અરજીમાં આ છે મુખ્ય માગણીઓ વર્ષોથી બદલાતી રહી વ્યવસ્થા ભોજશાળાને લઈને વર્ષોથી વિવાદ અને વહીવટી વ્યવસ્થા બદલાતી રહી છે. 2003 થી અહીં દર મંગળવારે અને વસંત પંચમીએ હિંદુઓને પૂજા તથા શુક્રવારે મુસ્લિમ સમાજને નમાઝની પરવાનગી આપવામાં આવે છે. બાકીના દિવસોમાં પરિસર પ્રવાસીઓ માટે ખુલ્લું રહે છે. 2013 અને 2016 માં વસંત પંચમી અને શુક્રવાર એક સાથે આવતા અહીં તણાવની સ્થિતિ પણ સર્જાઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં આજનો નિર્ણય ભોજશાળા વિવાદની આગળની દિશા નક્કી કરનારો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.