'નોકરી સાથે બાળકને સમય આપી શકતા નથી':'તે જીદ્દી થઈ ગયો છે, પોતાની વાત મનાવવા બ્લેકમેલ કરે છે, શું કરું?': જાણો સ્થિતિ કેવી રીતે સંભાળશો

પ્રશ્ન- હું દિલ્હીથી છું. મારો 8 વર્ષનો એક દીકરો છે. હું અને મારા હસબન્ડ, બંને કોર્પોરેટ જોબ કરીએ છીએ. કામના કારણે અમે બાળકને પૂરતો સમય આપી શકતા નહોતા. આ કમી પૂરી કરવા માટે અમે તેને અવારનવાર મોંઘી ગિફ્ટ્સ, ગેજેટ્સ આપી દેતા હતા. તેની દરેક ઈચ્છા પણ પૂરી કરતા હતા. પરંતુ થોડા સમયથી અમને એવું લાગી રહ્યું છે કે, દીકરાની અપેક્ષાઓ વધતી જઈ રહી છે. તે પોતાની વાત મનાવવા માટે ઈમોશનલી બ્લેકમેલ પણ કરવા લાગ્યો છે. અમને હવે અમારી ભૂલનો અહેસાસ પણ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ એ સમજાતું નથી કે તેને કેવી રીતે સુધારવું. સાચું સંતુલન કેવી રીતે બનાવવું? કૃપા કરીને મદદ કરો. નિષ્ણાત: ડૉ. અમિતા શ્રૃંગી, સાઇકોલોજિસ્ટ, ફેમિલી એન્ડ ચાઈલ્ડ કાઉન્સેલર, જયપુર જવાબ- પ્રશ્ન પૂછવા બદલ આભાર. આ પ્રશ્ન આજે ઘણા વર્કિંગ પેરેન્ટ્સની સ્થિતિ દર્શાવે છે. વર્કિંગ પેરેન્ટ્સ માટે કામ અને પરિવાર વચ્ચે સંતુલન બનાવવું પડકારજનક હોય છે. આવા સમયે બાળકને પૂરતો સમય ન આપી શકવા બદલ અપરાધભાવ થવો સ્વાભાવિક છે. ઘણા માતા-પિતા આ અભાવને પૂરો કરવા માટે બાળકોને મોંઘા રમકડાં, ગેજેટ્સ કે પૈસા આપીને ખુશ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. શરૂઆતમાં આ રીત સરળ લાગે છે. પરંતુ ધીમે ધીમે બાળકના મનમાં એવી ધારણા બની જાય છે કે, પ્રેમનો અર્થ ફક્ત ભૌતિક વસ્તુઓ કે સુખ-સુવિધાઓ છે. જોકે, સારી વાત એ છે કે તમે સમયસર આ બદલાવને નોટિસ કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં સમજદારીપૂર્વક આ પરિસ્થિતિને મેનેજ કરી શકાય છે. વર્કિંગ પેરેન્ટ્સને ગિલ્ટ કેમ થાય છે? ગિલ્ટના બીજા ઘણા કારણો હોઈ શકે છે- ‘ગિલ્ટ પેરેન્ટિંગ’ની બાળક પર અસર ગિલ્ટના કારણે માતા-પિતા બાળકને જરૂરિયાત કરતાં વધુ વસ્તુઓ, છૂટછાટ કે લાડ-પ્રેમ આપે છે. શરૂઆતમાં આ ‘પ્રેમ’ લાગે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તેની અસર બાળકની વિચારસરણી, વર્તન અને ભાવનાત્મક વિકાસ પર પડે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ ગિલ્ટ પેરેન્ટિંગની બાળક પર શું અસર થાય છે- ચાલો, હવે ‘ગિલ્ટ પેરેન્ટિંગ’ને મેનેજ કરવાની રીતો સમજીએ. વર્કિંગ પેરેન્ટ્સ ‘ગિલ્ટ’ કેવી રીતે મેનેજ કરે? વર્કિંગ પેરેન્ટ્સ માટે ‘ગિલ્ટ’ સંપૂર્ણપણે ખતમ કરવું શક્ય નથી. પરંતુ તેને મેનેજ કરી શકાય છે. ચાલો તેને પ્રેક્ટિકલ રીતે સમજીએ- કુલ મળીને આ સમયે બાળકને વધુ સમય, વધુ ધ્યાન અને વધુ સાથની જરૂર છે. પેરેન્ટિંગ ગિલ્ટને મેનેજ કરવા માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. તેને ગ્રાફિકમાં જોઈએ- બાળક માટે માતા-પિતાનો સાથ જરૂરી બાળક માટે માતા-પિતાનો સાથ તેના ભાવનાત્મક, માનસિક અને સામાજિક વિકાસનો પાયો હોય છે. આ તેના વ્યક્તિત્વને આકાર આપે છે. જ્યારે માતા-પિતા સાથે હોય છે, ત્યારે બાળક પોતાને સુરક્ષિત અનુભવે છે. તેને લાગે છે કે 'કોઈ છે, જે મને સમજે છે અને મારી સાથે છે.' આનાથી આત્મવિશ્વાસ વધે છે. માતા-પિતા સાથે વાત કરતાં-કરતાં બાળક બોલતા શીખે છે. લાગણીઓ વ્યક્ત કરતા શીખે છે. બાળકો માતા-પિતાને જોઈને શીખે છે. તમે જેવું વર્તન કરો છો, તેવું જ તે અપનાવે છે. માતા-પિતા સાથે રહેવાથી બાળક ગુસ્સો સંભાળવો, નિરાશાનો સામનો કરવો અને શેર કરવું જેવી લાઇફ સ્કિલ્સ શીખે છે. બાળક માટે સૌથી મોટી ભેટ મોંઘી વસ્તુઓ નહીં, તમારો ‘સાથ’ છે. આજે આપેલો સાથ, બાળકનું આવતીકાલ મજબૂત બનાવે છે. બાળકને સમયનો અભાવ કેવી રીતે સમજાવશો? 6-10 વર્ષના બાળકમાં સમજવાની ક્ષમતા વિકસિત થઈ રહી હોય છે. આવા સમયે તેમને પોતાના કામ વિશે તર્કથી સમજાવી શકાય છે. આ માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- અંતમાં હું એટલું જ કહીશ કે બાળકો માટે સૌથી મોટી જરૂરિયાત મોંઘી ભેટ નથી, પરંતુ માતા-પિતાનો સમય, ધ્યાન અને પ્રેમ છે. જો માતા-પિતા રોજ થોડીવાર પણ મોબાઇલ વગર, કામ વગર બાળક સાથે વિતાવે છે તો આ બાળક માટે ખૂબ મહત્ત્વનું છે.