ઉનાળાની અગનઝાળમાં શરીરને 'કૂલ' કેવી રીતે રાખવું?:બેસ્ટ 10 સમર ફ્રૂટ્સ અમૃત સમાન, જાણો 11 સ્વાસ્થ્ય લાભો, ખાવાનો યોગ્ય સમય અને રીત

ઉનાળાના મોસમમાં શરીરની પાણીની જરૂરિયાત વધી જાય છે. તીવ્ર તડકો, પરસેવો અને વધતા તાપમાનને કારણે શરીરમાંથી પાણી અને જરૂરી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ ઓછા થવાનું જોખમ વધી જાય છે. આનાથી થાક, ચક્કર, ડિહાઇડ્રેશન અને હીટ સ્ટ્રોક જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર પાણી પીવું જ પૂરતું નથી, પરંતુ ડાયટમાં એવા ફળોનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે, જે શરીરને અંદરથી ઠંડક અને હાઇડ્રેશન આપે. તરબૂચ, શક્કરટેટી, કાકડી, નારંગી જેવા ફળો પાણીની સાથે જરૂરી વિટામિન્સ અને મિનરલ્સથી પણ ભરપૂર હોય છે, જે શરીરને તાજગી આપે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં વાત તે ફળોની, જે ઉનાળામાં શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવામાં મદદ કરે છે. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. પૂનમ તિવારી, સિનિયર ડાયટિશિયન, ડૉ. રામ મનોહર લોહિયા આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થાન, લખનઉ પ્રશ્ન- એવા કયા ફળો છે, જે ઉનાળામાં હાઇડ્રેશનમાં મદદ કરે છે? જવાબ- ઉનાળામાં તાપમાન વધવા પર પરસેવા દ્વારા શરીરમાંથી પાણી અને જરૂરી મિનરલ્સ (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ) બહાર નીકળી જાય છે. આને ફક્ત પાણીથી પૂરું કરી શકાતું નથી, કારણ કે શરીરને હાઇડ્રેશન સાથે-સાથે પોષણની પણ જરૂર હોય છે. નીચે ગ્રાફિકમાં તે ફળોની યાદી આપવામાં આવી છે, જે ઉનાળામાં શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવાની સાથે જરૂરી વિટામિન-મિનરલ્સ પણ આપે છે. પ્રશ્ન- ઉનાળાના કયા ફળોમાં પાણીનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે? જવાબ- ઉનાળાના મોટાભાગના ફળોમાં પાણીનું પ્રમાણ ભરપૂર હોય છે, જે શરીરને હાઈડ્રેટેડ રાખવામાં મદદ કરે છે. નીચે ગ્રાફિકમાં સંપૂર્ણ યાદી જુઓ- પ્રશ્ન- શું હાઈડ્રેટિંગ ફળો શરીરના તાપમાનને જાળવી રાખવામાં પણ મદદ કરે છે? જવાબ- હા, હાઇડ્રેટિંગ ફળો શરીરના તાપમાનને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેમાં પાણીનું પ્રમાણ 80% થી 95% સુધી હોય છે, જે શરીરને ઠંડુ રાખવામાં અને પરસેવાથી થયેલા ફ્લુઇડ લોસને પૂરો કરવામાં મદદરૂપ છે. આ ફળોમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ શરીરનું ફ્લુઇડ બેલેન્સ જાળવી રાખવામાં અને હીટ સ્ટ્રેસ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- શું માત્ર ફળો ખાઈને શરીરની પાણીની ઉણપ પૂરી કરી શકાય છે? જવાબ- ના, માત્ર ફળોથી શરીરની પાણીની પૂર્તિ કરી શકાતી નથી. હાઇડ્રેટિંગ ફળોથી શરીરને વધારાનું પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ મળે છે, પરંતુ તે પાણીનો વિકલ્પ નથી. યોગ્ય હાઇડ્રેશન માટે દિવસભરમાં 2.5 થી 3 લિટર પાણી પીવું જરૂરી છે. પ્રશ્ન- હાઇડ્રેશન માટે ફળોનો રસ પીવો વધુ સારું છે કે તેમને કાપીને ખાવા? જવાબ- ફળ કાપીને ખાવા એ રસ પીવા કરતાં વધુ સારું છે. ખરેખર, ફળમાં ફાઇબર હોય છે, જેના કારણે ફળ ખાવાથી સુગર ધીમે ધીમે રિલીઝ થાય છે. જ્યારે રસમાં ફળની સરખામણીમાં થોડું ઓછું ફાઇબર હોય છે. રસ પીવાથી બ્લડ સુગર એકદમ ઝડપથી વધે છે. નાના બાળકોને રસ પીવડાવી શકાય છે, પરંતુ પુખ્ત વયના લોકો માટે ફળ ખાવા વધુ સારા છે. પ્રશ્ન- ઉનાળામાં કયા ફળો 'નેચરલ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ' તરીકે કામ કરે છે? જવાબ- કેટલાક ફળોમાં મિનરલ્સનું યોગ્ય સંતુલન હોય છે. નારિયેળ પાણી તેમાંથી એક છે, જે લોહીમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સને તરત જ સામાન્ય કરી દે છે. નીચે ગ્રાફિકમાં નેચરલ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સવાળા ફળોની યાદી જુઓ- પ્રશ્ન- વધુ પાણીવાળા ફળો હાઇડ્રેશન ઉપરાંત આપણા સ્વાસ્થ્ય પર શું અસર કરે છે? જવાબ- હાઇડ્રેટિંગ ફળોમાં પાણીની સાથે-સાથે ફાઇબર, એન્ટીઑકિસડન્ટ્સ અને નેચરલ સુગરનું મિશ્રણ હોય છે. આ ઓવરઓલ હેલ્થને સુધારવામાં મદદ કરે છે. બધા ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં ફળ ખાવાનો યોગ્ય સમય અને રીત શું છે? જવાબ- સિનિયર ડાયટિશિયન ડો. પૂનમ તિવારી જણાવે છે કે ઉનાળામાં ફળ ખાવાનો સૌથી યોગ્ય સમય સવારે નાસ્તા પછી અથવા બપોરના ભોજન પહેલાંનો છે. આ સમયે મેટાબોલિઝમ સક્રિય હોય છે અને ફળ સરળતાથી પચી જાય છે. નીચે આપેલા ગ્રાફિકમાં ફળ ખાવાની યોગ્ય રીત જુઓ- પ્રશ્ન- શું ફળોને કાપીને લાંબા સમય સુધી ફ્રિજમાં રાખવાથી તેની હાઇડ્રેટિંગ વેલ્યુ ઓછી થઈ જાય છે? જવાબ- ડો. પૂનમ તિવારી જણાવે છે કે તેનાથી ફળોની હાઇડ્રેટિંગ વેલ્યુ પર કોઈ ખાસ અસર થતી નથી. જ્યાં સુધી પોષક તત્વોની વાત છે, તો વિટામિન C અને એન્ટીઑકિસડન્ટની માત્રા થોડી ઓછી થઈ શકે છે. પરંતુ મોટાભાગે કાપેલા ફળને ફ્રિજમાં રાખવાથી તેના પોષક તત્વો નષ્ટ થતા નથી. જોકે, જો કાપીને બહાર છોડી દેવામાં આવે તો તે ચોક્કસપણે બગડી જાય છે. ફ્રિજની અંદર પણ જો કાપેલા ફળને ખુલ્લું રાખવામાં આવે અને તે એરટાઈટ કન્ટેનરમાં ન હોય તો તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર બદલાઈ શકે છે. હાઇડ્રેટિંગ ફળો સંબંધિત કેટલાક પ્રશ્ન-જવાબ પ્રશ્ન- શું ખાટા ફળો પણ શરીરને હાઇડ્રેટ કરવામાં મદદ કરે છે? જવાબ- હા, સંતરા અને મોસંબી જેવા ખાટા ફળો પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સથી ભરપૂર હોય છે, જે હાઇડ્રેશનમાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- શું ડાયાબિટીસના દર્દીઓ પણ હાઇડ્રેટિંગ ફળો ખાઈ શકે છે? જવાબ- હા, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ મર્યાદિત માત્રામાં હાઇડ્રેટિંગ ફળો ખાઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું વધુ ફળો ખાવાથી કોઈ નુકસાન પણ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, વધુ ફળો ખાવાથી- પ્રશ્ન- કયા લોકોએ હાઇડ્રેટિંગ ફળો ખાતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- ડાયાબિટીસ, કિડની અને પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોએ માત્રાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. પ્રશ્ન- શું ફળો સાથે મીઠું કે મસાલો નાખીને ખાવું યોગ્ય છે? જવાબ- કેટલાક ફળોમાં હળવું કાળું મીઠું કે મસાલો નાખીને ખાઈ શકાય છે, જેમ કે (તરબૂચ, શક્કરટેટી, જામફળ, પપૈયું, સંતરા). જોકે, તેને મર્યાદિત માત્રામાં જ લો. પ્રશ્ન- શું પેકેજ્ડ ફ્રૂટ જ્યુસ પણ હાઈડ્રેશન માટે સારો વિકલ્પ છે? જવાબ- ના, તેમાં ખાંડ વધુ અને પોષણ ઓછું હોય છે. સાથે જ તેમાં પ્રિઝર્વેટિવ્સ અને આર્ટિફિશિયલ કલર પણ હોઈ શકે છે. તેથી હંમેશા તાજા ફળો ખાવા વધુ સારા છે. પ્રશ્ન- શું તડકામાંથી આવ્યા પછી તરત જ ફળ ખાવું યોગ્ય છે? જવાબ- ના, પહેલા શરીરનું તાપમાન સામાન્ય થવા દો, પછી ફળ ખાઓ. પ્રશ્ન- શું બજારમાં ખુલ્લામાં મળતી ફ્રૂટ ચાટ ખાવી સુરક્ષિત છે? જવાબ- ના, દુકાનદારો તેને લાંબા સમય સુધી ખુલ્લામાં રાખે છે. સાથે જ સ્વચ્છતાનું પણ ધ્યાન રાખતા નથી. ફળોની ગુણવત્તા સાથે પણ સમાધાન કરે છે. આનાથી ચેપ અને ફૂડ પોઈઝનિંગનો ખતરો વધે છે.