SBIએ જાહેર કર્યું એલર્ટ!:ખોટા મેસેજ મોકલીને છેતરી રહ્યા છે સ્કેમર્સ, 7 ભૂલો ન કરો, નિષ્ણાતો પાસેથી જાણો જરૂરી સાવચેતીઓ

તાજેતરમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) એ એક ફિશિંગ સ્કેમ અંગે એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. જેમાં સ્કેમર્સ ગ્રાહકોને ફેક મેસેજ મોકલીને ડરાવે છે કે ‘આધાર અપડેટ ન થવા પર’ તેનું SBI YONO એકાઉન્ટ બ્લોક કરી દેવામાં આવશે. આવા મેસેજ લોકોમાં ગભરાટ પેદા કરે છે, જેનાથી તે વિચાર્યા વગર ઠગની વાત માની લે છે અને ફ્રોડનો શિકાર બની જાય છે. આ સ્કેમથી બચવા માટે SBI એ તેના ‘એક્સ’ હેન્ડલ પર એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે. 'સાયબર લિટરસી' કોલમમાં આજે આપણે SBI ‘YONO’ એપ સાથે જોડાયેલા આ સ્કેમને સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: રાહુલ મિશ્રા, સાયબર સિક્યોરિટી એડવાઇઝર, ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ પ્રશ્ન- SBIના ‘YONO’ એપ સાથે જોડાયેલો સ્કેમ શું છે? જવાબ- આ એક ફિશિંગ સ્કેમ છે, જેમાં સાયબર ઠગ SBI ગ્રાહકોને નકલી મેસેજ મોકલે છે. તેમાં લખેલું હોય છે- મહત્વપૂર્ણ સૂચના, પ્રિય SBI ગ્રાહક, તમને જાણ કરવામાં આવે છે કે તમારું SBI YONO એકાઉન્ટ આજે રાત્રે બ્લોક કરી દેવામાં આવશે, કારણ કે તમારા એકાઉન્ટમાં આધાર નંબર અપડેટ નથી. આ અસુવિધા માટે અમને ખેદ છે. તમને વિનંતી છે કે કૃપા કરીને અમારી સત્તાવાર SBI આધાર અપડેટ APK ઇન્સ્ટોલ કરો અને તરત જ તમારો આધાર અપડેટ કરીને આગળની KYC પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરો. આભાર, SBI બેંક આ મેસેજ અંગ્રેજીમાં લખેલો હોય છે. મેસેજ સાથે ‘SBI KYC AADHAR UPDATE’ નામની એક APK ફાઇલ હોય છે, જેને ડાઉનલોડ કરવાનું કહેવામાં આવે છે. જેવો યુઝર તેને ડાઉનલોડ કરે છે અથવા માહિતી ભરે છે, ઠગ ફોન હેક કરી લે છે અને પૈસા પડાવી લે છે. પ્રશ્ન- સ્કેમર્સ SBIના ગ્રાહકોને કેવી રીતે નિશાન બનાવી રહ્યા છે? જવાબ- સાયબર ગુનેગારો ડર અને ઉતાવળનું વાતાવરણ બનાવીને SBI ગ્રાહકોને ફસાવે છે. સ્કેમની જાળ ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- આ સ્કેમ દ્વારા ઠગ શું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે? જવાબ- ઠગ ગ્રાહકની પર્સનલ અને બેંકિંગ વિગતો ચોરીને ઘણી રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- લોકો કઈ ભૂલોને કારણે સ્કેમર્સની જાળમાં ફસાઈ જાય છે? જવાબ- લોકો મેસેજ જોયા પછી ઉતાવળ અને ગભરાટમાં કેટલીક ભૂલો કરે છે, જેના કારણે તે સ્કેમર્સની જાળમાં ફસાઈ જાય છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- SBI એ તેના ગ્રાહકોને સાવચેત કરવા માટે જારી કરેલી એડવાઇઝરીમાં શું કહ્યું છે? જવાબ- SBI એ એડવાઇઝરીમાં ગ્રાહકોને નકલી મેસેજથી સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી છે- પ્રશ્ન- આ એડવાઈઝરી મુજબ તમારે શું કરવું? જવાબ- બેંક સંબંધિત કાર્યોની સાચી અને ખોટી રીતો નીચેના મુદ્દાઓથી સમજો- મોબાઈલ બેન્કિંગ એપ ડાઉનલોડ કરવી ખોટું- અજાણી લિંક કે APK થી ડાઉનલોડ કરવું. સાચું- ફક્ત ઓફિશિયલ એપ સ્ટોર કે વેબસાઈટ પરથી ડાઉનલોડ કરો. તમારું એકાઉન્ટ લોગિન કરવું ખોટું- નકલી એપમાં લોગિન કરવું. પિન શેર કરવો. પબ્લિક વાઇફાઇથી લોગિન કરવું. સાચું- ઓફિશિયલ એપ કે વેબસાઇટ પર જ લોગિન કરો. પિન કોઈની સાથે શેર ન કરો. બેલેન્સ ચેક કરવું ખોટું- થર્ડ-પાર્ટી એપ કે અજાણી વેબસાઇટ પર ડિટેલ નાખવી. સાચું- બેંક એપ, ATM કે ઓફિશિયલ USSD/મિસ્ડ કોલ સર્વિસનો ઉપયોગ કરો. પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા ખોટું- ઉતાવળમાં તપાસ કર્યા વિના પૈસા મોકલવા. ‘રિવોર્ડ/કેશબેક’ના લોભમાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા. સાચું- પૈસા મોકલતા પહેલા રિસીવરનું નામ અને નંબર વેરિફાય કરો. ફક્ત ઓફિશિયલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરો. UPI લિંક કરવું ખોટું- અજાણી એપ કે લિંક પર UPI એક્ટિવેટ કરવું. સાચું- ફક્ત બેંક એપ/ઓફિશિયલ UPI એપમાં જ લિંક કરો. OTP/MPIN નો ઉપયોગ કરવો ખોટું- કોલ/મેસેજ પર OTP જણાવવો. સ્ક્રીન શેર કરીને OTP બતાવવો. સાચું- OTP/MPIN સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રાખો. જાતે જ દાખલ કરો, કોઈની સાથે શેર કરશો નહીં. બેંકિંગ સંબંધિત નોટિફિકેશન્સ તપાસવા (SMS/વોટ્સએપ/ઈમેલ) ખોટું- ‘એકાઉન્ટ બંધ થઈ જશે’ જેવા ડરાવનારા મેસેજ પર ક્લિક કરવું. સાચું- મેસેજ મોકલનારનો સ્રોત તપાસો. શંકાસ્પદ મેસેજને અવગણો/રિપોર્ટ કરો. KYC અપડેટ કરવું ખોટું- કોલ/લિંક દ્વારા KYC અપડેટ કરવું. કોઈને ડોક્યુમેન્ટ/OTP શેર કરવા. સાચું- ફક્ત બેંકની ઓફિશિયલ વેબસાઇટ/બ્રાન્ચ પર જ KYC અપડેટ કરો. બેંક સંબંધિત કોલ રિસીવ કરવા ખોટું- કોલ પર OTP, PIN, CVV શેર કરવા. દબાણમાં આવવું. સાચું- કોલરની ઓળખ ચકાસો. શંકા હોય તો રિપોર્ટ કરો. ટિકિટ બુકિંગ, શોપિંગ ખોટું- ફેક ઓફર અથવા ખૂબ સસ્તા ડીલ પર તરત પેમેન્ટ કરવું. અજાણી સાઇટ પર કાર્ડ ડિટેલ દાખલ કરવી. સાચું- ફક્ત સત્તાવાર વેબસાઇટ/એપનો ઉપયોગ કરો. ટ્રાન્ઝેક્શન એલર્ટ જોવું ખોટું- એલર્ટને અવગણવું. મોડી ફરિયાદ કરવી. સાચું- દરેક SMS/ઈમેલ એલર્ટ તરત જ તપાસો. અજાણ્યા ટ્રાન્ઝેક્શન પર બેંકને તરત જ જાણ કરો. પ્રશ્ન- નકલી મેસેજ, એપ અને લિંકની ઓળખ કેવી રીતે કરવી? જવાબ- નકલી મેસેજ, એપ અને લિંક આજકાલ સાયબર છેતરપિંડીના સૌથી સામાન્ય રસ્તાઓ છે. તેમની ઓળખ માટે કેટલાક સંકેતો યાદ રાખો. ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- આ સ્કેમથી બચવા માટે શું સાવચેતી રાખવી? જવાબ- આ માટે કેટલીક મૂળભૂત સાવચેતીઓ અપનાવો. તેમને ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- SBIની સત્તાવાર એપ્લિકેશન કઈ છે? તેને કેવી રીતે ડાઉનલોડ કરવી? જવાબ- SBI ની સત્તાવાર એપ્લિકેશન ‘YONO SBI’ છે. આ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની સત્તાવાર મોબાઇલ બેન્કિંગ એપ્લિકેશન છે, જેના દ્વારા તમે બેન્કિંગ, પેમેન્ટ, UPI, લોન, રોકાણ જેવા કાર્યો કરી શકો છો. તેને કેવી રીતે ડાઉનલોડ કરવી? પ્રશ્ન- જો ભૂલથી નકલી એપ ડાઉનલોડ કરી લીધી હોય તો શું કરવું? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં તરત જ આ પગલાં લો- યાદ રાખો: જેટલી જલ્દી કાર્યવાહી કરશો, નુકસાન તેટલું જ ઓછું થશે. પ્રશ્ન- ‘SBI YONO એપ સ્કેમ’ની ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી? જવાબ- આ માટે કસ્ટમર કેર અથવા નજીકની શાખામાં જાણ કરો. સાથે જ-