'પતિ ગુસ્સાવાળા છે, હું ફફડી જાઉં છું':'ખુશ હોય ત્યારે પ્રેમ વ્યક્ત કરે છે, પણ ક્યારે મૂડ બગડી જાય એનો ભરોસો નહીં; મારું બીપી વધી જાય છે, શું કરું?'

પ્રશ્ન- મારી ઉંમર 33 વર્ષ છે અને મારા લગ્નને 4 વર્ષ થઈ ગયા છે. મારા પતિ ખૂબ ગુસ્સાવાળા છે. જ્યારે તેઓ ગુસ્સામાં ન હોય ત્યારે ખૂબ કાળજી રાખે છે, પરંતુ ગુસ્સો આવે, ત્યારે તેમને સંભાળવા મુશ્કેલ થઈ જાય છે. આ કારણે મારું પણ બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે. હું હંમેશા ડરેલી રહું છું કે ખબર નહીં તેમને કઈ વાત પર ગુસ્સો આવી જશે? હવે આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો મારા માટે મુશ્કેલ બની રહ્યો છે. મારે શું કરવું જોઈએ? નિષ્ણાત- ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઈડા જવાબ- તમારી સમસ્યા શેર કરવા બદલ આભાર. તમારી સ્થિતિ ઘણી ગંભીર છે અને તેને સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે. સાઇકોલોજીમાં આ સ્થિતિને 'વોકિંગ ઓન એગશેલ્સ' કહેવાય છે. એટલે કે તમે દરેક સમયે આ ડરમાં રહો છો કે તમારા કોઈ પગલાથી સામેવાળો ગુસ્સાથી 'ફાટી' ન જાય. 4 વર્ષનો સમય એ સમજવા માટે પૂરતો છે કે આ ફક્ત તેમનો 'સ્વભાવ' નથી, પરંતુ એક ચિંતાજનક પેટર્ન છે. પ્રેમ અને ગુસ્સાનો આ 'ભ્રમ' ખતરનાક ઘણીવાર આવા સંબંધોમાં પાર્ટનર એક વિચિત્ર પ્રકારના ભ્રમમાં રહે છે. તમે કહો છો કે, 'જ્યારે તેઓ ગુસ્સામાં નથી હોતા, ત્યારે ખૂબ કાળજી રાખે છે.' આ જ તે 'ટ્રેપ' છે, જે તમને આ ટૉક્સિક (ઝેરી) પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવા દેતો નથી. સાઇકોલોજી અનુસાર, તેને 'ઇન્ટરમિટન્ટ રીઇન્ફોર્સમેન્ટ' કહે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ખરાબ વર્તન કરે છે અને પછી અચાનક ખૂબ પ્રેમ બતાવે છે, ત્યારે સામેવાળાને લાગે છે કે, 'તેઓ દિલના ખરાબ નથી, બસ ગુસ્સો આવી જાય છે.' યાદ રાખો, તેમનું સારું વર્તન તેમની આક્રમકતાને યોગ્ય ઠેરવતું નથી. પ્રેમના બદલામાં ડરની કિંમત ચૂકવવી એ કોઈ પણ સ્વસ્થ સંબંધની નિશાની નથી. ડરના છાયામાં વિકસતો સંબંધ ધીમે ધીમે પોતાની ઓળખ અને આત્મવિશ્વાસને ખતમ કરી દે છે. તમારા શરીરને મળી રહ્યા છે 'ચેતવણી સંકેતો' તમારું વધતું બ્લડ પ્રેશર અને સતત રહેતી ચિંતા માત્ર એક શારીરિક સમસ્યા નથી. આને 'સાયકોસોમેટિક ઇફેક્ટ' કહેવાય છે. જ્યારે મગજ કોઈ તણાવને પ્રોસેસ કરી શકતું નથી અથવા તમે તમારી ભાવનાઓને લાંબા સમય સુધી દબાવી રાખો છો, ત્યારે તે ધીમે ધીમે કોઈ બીમારીનું સ્વરૂપ લઈ લે છે. સતત ડરમાં રહેવાથી શરીરમાં 'કોર્ટિસોલ' (સ્ટ્રેસ હોર્મોન)નું સ્તર વધી જાય છે. આ ઇમ્યુનિટી, હાર્ટ બીટ અને બ્લડ પ્રેશર પર સીધી અસર કરે છે. તમારું શરીર વારંવાર ચેતવણી આપી રહ્યું છે કે આ વાતાવરણ તમારા માટે સુરક્ષિત નથી. જો આજે આના પર ધ્યાન ન આપ્યું, તો આ સમસ્યા ભવિષ્યમાં હૃદય રોગ અથવા ક્રોનિક ડિપ્રેશનનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે. પતિના ગુસ્સાનું કારણ સમજો દરેક વખતે ગુસ્સો ફક્ત સ્વભાવ સાથે જોડાયેલો નથી હોતો. ઘણીવાર તેની પાછળ તણાવ, જૂના અનુભવો, લાગણીઓને વ્યક્ત કરવામાં મુશ્કેલી અથવા પોતાને સમજાવી ન શકવાની પરેશાની પણ છુપાયેલી હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં પતિના ગુસ્સાના સંભવિત કારણો જોઈએ- તમે કોઈના ગુસ્સાના 'મેનેજર' નથી મોટેભાગે પત્નીઓ પોતાને દોષ આપવા લાગે છે અથવા પતિને શાંત કરવાની જવાબદારી ઉઠાવી લે છે. પરંતુ અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે તમે કોઈના ગુસ્સાના 'મેનેજર' નથી. તેમને શાંત કરવા અથવા તેમના ટ્રિગરને બચાવવા તમારી ફરજ નથી. ગુસ્સો ક્યારે અપમાનજનક બની શકે છે, ગ્રાફિકમાં જોઈએ- આ પરિસ્થિતિઓમાં તાર્કિક વિચાર શા માટે જરૂરી છે? જ્યારે આપણે કોઈની સાથે ભાવનાત્મક રીતે જોડાયેલા હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણું 'લોજિક' કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. તમે તેમની સાથે વિતાવેલી સારી પળોને યાદ કરીને ખરાબ પળોને અવગણો છો. પરંતુ તમારે ઠંડા મગજથી કેટલાક પ્રશ્નોના જવાબ તમારી જાતને આપવા પડશે. પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે શું કરવું? જો તમને લાગે કે આ સંબંધમાં હજુ પણ અવકાશ છે અને તમારા પતિ બદલાવ માટે તૈયાર થઈ શકે છે, તો એક એક્શન પ્લાન સાથે કામ કરવું પડશે. 1. સ્વસ્થ સીમાઓ નક્કી કરો જ્યારે તેઓ શાંત હોય, ત્યારે તેમની સાથે વાત કરો. તેમને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહો, 'હું તમને પ્રેમ કરું છું, પરંતુ તમારું બૂમો પાડવું અને અપમાન કરવું મને સ્વીકાર્ય નથી. જ્યારે તમે બૂમો પાડશો, હું તે રૂમમાંથી બહાર જતી રહીશ.' આને 'સીમાઓ નક્કી કરવી' કહેવાય છે. 2. વાતચીત માટે યોગ્ય સમય પસંદ કરો ગુસ્સા દરમિયાન આપેલી કોઈપણ દલીલ ‘આગમાં ઘી’નું કામ કરે છે. તેથી પતિ સાથે વાતચીત માટે એવો સમય પસંદ કરો, જ્યારે તેઓ ખુશ હોય અને તેમનો મૂડ સારો હોય. આ દરમિયાન સમજદારીપૂર્વક તમારી વાત રજૂ કરો. 3. પ્રોફેશનલ મદદ લો ઘણીવાર ‘ઘરની વાતો ઘરમાં’ રાખવાના ચક્કરમાં આપણે કાઉન્સેલરની સલાહ લેતા નથી. પરંતુ આવા સમયે પ્રોફેશનલ મદદ લેવી જરૂરી છે. આ માટે 'કપલ થેરાપી' અથવા 'એંગર મેનેજમેન્ટ'ના ક્લાસ જોઈન કરી શકો છો. જો તેઓ આવું કરવાની ના પાડે, તો તે સંકેત છે કે તેમને તમારી ચિંતા નથી. 4. તમારી સપોર્ટ સિસ્ટમ બનાવો આ ભાર એકલા ન ઉઠાવો. તમારા માતા-પિતા અથવા કોઈ વિશ્વાસુ મિત્રને આ પરિસ્થિતિ વિશે જણાવો. જ્યારે લોકોને ખબર હોય છે કે શું થઈ રહ્યું છે, ત્યારે સામેવાળા પર એક સામાજિક દબાણ પણ બને છે કે તે પોતાનું વર્તન સુધારે. ગુસ્સાનો સામનો કેવી રીતે કરવો? પ્રોફેશનલ હેલ્પ દરમિયાન પણ તમારે જાતે જ આ ગુસ્સાનો સામનો કરવો પડશે, તો તેના માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. તેમને ગ્રાફિકમાં જોઈએ- સંબંધ બચાવવો એ માત્ર એક વ્યક્તિની જવાબદારી નથી કોઈપણ સંબંધને બચાવવાની જવાબદારી ફક્ત એક વ્યક્તિની નથી હોતી. જો પતિ બદલાવ માટે તૈયાર ન હોય, પોતાની ભૂલ ન સ્વીકારે અને તમારું સ્વાસ્થ્ય સતત બગડી રહ્યું હોય, તો તમે સમજદારીપૂર્વક નિર્ણય લઈ શકો છો. અંતિમ સલાહ તમારી સુરક્ષા અને આત્મ-સન્માન સૌથી ઉપર છે. પતિના સારા વર્તનના દિવસોને ઢાલ બનાવીને તેમના ખરાબ વર્તનને અવગણશો નહીં. જો તેઓ બદલાવ માટે તૈયાર ન હોય અને તમારી તબિયત બગડતી જતી હોય, તો તમારે તમારા ભવિષ્ય અને સુરક્ષા માટે સમજદારીપૂર્વક સાચો નિર્ણય લેવો જોઈએ.