'13 વર્ષની દીકરી ChatGPT પાસે હોમવર્ક કરાવે છે!':'નાની-નાની વાત પણ AI ને પૂછે છે', 'મને ડર છે કે શીખવાની ક્ષમતા નબળી ન પડી જાય'; જાણો સાઇકોલોજિસ્ટની સલાહ

પ્રશ્ન- હું પટનાનો રહેવાસી છું. મારી 13 વર્ષની દીકરી સાતમા ધોરણમાં ભણે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી તે તેના હોમવર્ક અને પ્રોજેક્ટ માટે AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવા લાગી છે. તેને કંઈપણ પૂછવું કે જાણવું હોય તો સીધું ચેટ GPTથી પૂછીને જવાબ કોપી કરી લે છે. તે જાતે વિચારવાથી કે મહેનત કરવાથી બચવા લાગી છે. મને લાગે છે કે તે હવે તેના પર નિર્ભર થઈ ગઈ છે. અમને ડર છે કે ક્યાંક આનાથી તેની વિચારવાની-સમજવાની ક્ષમતા અને શીખવાની ક્ષમતા ઓછી ન થઈ જાય. અમારે શું કરવું જોઈએ? નિષ્ણાત: ડૉ. અમિતા શ્રૃંગી, સાઇકોલોજિસ્ટ, ફેમિલી એન્ડ ચાઇલ્ડ કાઉન્સેલર, જયપુર જવાબ- તમારી ચિંતા બિલકુલ વાજબી છે. આજના સમયમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) બાળકોના અભ્યાસ અને રોજિંદા જીવનનો એક ભાગ બની ગયું છે. તેથી બાળકો દ્વારા AI ટૂલનો ઉપયોગ કરવો સ્વાભાવિક છે. પરંતુ તેમને તેનો સાચો ઉપયોગ શીખવવો જરૂરી છે. AIનો યોગ્ય ઉપયોગ શીખવવો જરૂરી તમે જણાવ્યું કે તમારી દીકરી ભણવામાં સારી છે. પરંતુ હવે તે મહેનતથી બચવા માટે સીધા AI ટૂલ્સથી જવાબ લેવા લાગી છે. આ નિર્ભરતાનો એક સંકેત છે. પરંતુ તમે યોગ્ય સમયે તેને નોટિસ કર્યું છે. તેથી ચિંતા કરવાની કોઈ વાત નથી. તેને સમજદારીપૂર્વક સરળતાથી હેન્ડલ કરી શકાય છે. ધ્યાન રાખો, AI એક મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજી છે અને આગળ તેનો ઉપયોગ વધશે. તેથી માતા-પિતાનો ઉદ્દેશ્ય તેને AI થી દૂર રાખવાનો નહીં, પરંતુ યોગ્ય ઉપયોગ શીખવવાનો હોવો જોઈએ. બાળકોને AI ટૂલ્સ શા માટે મનોરંજક લાગે છે? મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે આ આકર્ષણ સ્વાભાવિક છે. પરંતુ જો યોગ્ય દિશા ન મળે તો આ આદત ધીમે ધીમે નિર્ભરતા બની શકે છે. તેથી માતા-પિતાની ભૂમિકા અહીં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. બાળકના AI ટૂલ્સ પ્રત્યે આકર્ષણના ઘણા કારણો છે- બાળકના AI ટૂલ્સ પ્રત્યે આકર્ષિત થવાના ઘણા કારણો છે- AI નો ઉપયોગ કરવો ખોટું નથી, પરંતુ જ્યારે તે નિર્ભરતા બની જાય છે, ત્યારે જ સમસ્યા વધે છે. AI પર નિર્ભરતાની બાળક પર અસર બાળકો પર AIની નકારાત્મક અસરો ગ્રાફિકમાં જુઓ- બાળકને AIનો સાચો ઉપયોગ કેવી રીતે શીખવશો? માતા-પિતા બાળકને સમજાવે કે AI એક લર્નિંગ ટૂલ છે, જે તેમના અભ્યાસ અને સમજણને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ તે ક્યારેય શિક્ષક કે તેમના પોતાના મગજનો વિકલ્પ બની શકે નહીં. AI ના યોગ્ય ઉપયોગ સાથે બાળકોમાં સર્જનાત્મક વિચારસરણી વિકસાવવી પણ જરૂરી છે. બાળકોમાં સર્જનાત્મક વિચારસરણી કેવી રીતે વિકસાવવી? માતા-પિતાએ બાળકના પ્રયત્નો અને વિચારવાની પ્રક્રિયાની પ્રશંસા કરવી જોઈએ. તમે તમારી દીકરીને કહી શકો છો કે પહેલા તે પોતે પ્રશ્નો હલ કરવાનો પ્રયાસ કરે અને પછી AI સાથે તેના જવાબની સરખામણી કરે. આનાથી તેને બે ફાયદા થશે- આ ઉપરાંત, બાળકને એવી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ કરો જે તેની કલ્પના અને સર્જનાત્મકતાને વધારે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- બાળક સાથે વાતચીત જરૂરી અંતમાં હું એટલું જ કહીશ કે તમે તમારી દીકરીને સમજાવો કે AI એક 'ટૉર્ચ' જેવું છે, જે રસ્તો બતાવી શકે છે, પરંતુ ચાલવું તેને જાતે જ હોય છે. જ્યારે તે સમજશે કે AI માત્ર એક મદદરૂપ સાધન છે. તેને પોતાની વિચારશક્તિ અને સમજણ માટે મહેનત અને જિજ્ઞાસા જાળવી રાખવી પડશે, ત્યારે જ તે ટેકનોલોજીનો સંતુલિત અને સાચો ઉપયોગ કરવાનું શીખી શકશે.