તમે પણ ટૂંક સમયમાં માતા-પિતા બનવાના છો?:પેરેન્ટિંગની 6 પ્રાથમિક જવાબદારીઓ સમજો, આ 7 ભૂલો કરવાથી બચો

પ્રશ્ન- હું અમદાવાદથી છું. મારા લગ્નને 3 વર્ષ થયા છે. જલ્દી જ અમે માતા-પિતા બનવાના છીએ. દેખીતી રીતે, આ કારણે અમારી ચિંતા પણ થોડી વધી ગઈ છે. અમે પેરેન્ટિંગ પર ઘણા પુસ્તકો વાંચી રહ્યા છીએ, પોડકાસ્ટ સાંભળી રહ્યા છીએ. જોકે, આ બધું વાંચવું-સાંભળવું વધુ મૂંઝવી રહ્યું છે. શું તમે અમને કેટલીક મૂળભૂત ટિપ્સ આપી શકો છો કે, અમારે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? નિષ્ણાત: ડૉ. અમિતા શ્રૃંગી, સાઇકોલોજિસ્ટ, ફેમિલી એન્ડ ચાઈલ્ડ કાઉન્સેલર, જયપુર જવાબ- સૌ પ્રથમ, તમે બંનેને આ નવી યાત્રા માટે ખૂબ ખૂબ અભિનંદન. વાંચીને આનંદ થયો કે, તમે આ નવી જવાબદારી પહેલાં તમારી જાતને તૈયાર કરી રહ્યા છો. જાગૃતિ જ સારી પેરેન્ટિંગની પ્રથમ સીડી છે. સૌથી પહેલા તો એ સમજો કે, જ્યારે બાળક દુનિયામાં આવે છે, ત્યારે તેને સુખ-સુવિધાઓવાળા માતા-પિતા કરતાં ખુશ માતા-પિતાની વધુ જરૂર હોય છે. માતા-પિતાનું ખુશ રહેવું જ બાળક માટે સૌથી સુંદર ભેટ છે. વિયેતનામી બૌદ્ધ ભિક્ષુ અને પ્રખ્યાત લેખક થિચ ન્યાત હાને તેમના પુસ્તક ‘ફિડેલિટી: હાઉ ટુ ક્રિએટ લવિંગ રિલેશનશિપ ધેટ લાસ્ટ્સ’ માં આ વિશે લખ્યું છે- પેરન્ટિંગની જવાબદારી પુસ્તકો વાંચવા અને પોડકાસ્ટ સાંભળવા સારી વાત છે, કારણ કે તે આપણને દિશા આપે છે. પરંતુ એ સમજવું જરૂરી છે કે પેરન્ટિંગનો સાચો પાયો કોઈ ટ્રેન્ડ કે ટેકનિક પર નહીં, પરંતુ ઘરના વાતાવરણ પર ટકેલો હોય છે. બાળક સૌથી પહેલા પોતાના આસપાસના વાતાવરણમાંથી જ શીખે છે. સારી પેરેન્ટિંગ કોઈ હેલિકોપ્ટર પેરેન્ટિંગ કરવી કે સુપર મોમ-ડેડ બનવું નથી. પેરેન્ટ્સ બનવાની જે એકદમ પ્રાથમિક જવાબદારી છે, તે છે બાળકને બિનશરતી પ્રેમ અને સુરક્ષા આપવી. જરૂરી પ્રાથમિક કે મૂળભૂત જવાબદારીઓ નીચે ગ્રાફિક્સમાં જોઈએ- જો તમે આ પ્રાથમિક જવાબદારીઓ નિભાવવા માટે તૈયાર છો, તો તમે ખુશ પેરેન્ટ્સ બનશો. બાળકના આગમન પહેલાં પોતાને કેવી રીતે તૈયાર કરશો? ઘણીવાર આપણે બાળકના આગમનની તૈયારી કપડાં, રમકડાં અને રૂમની સજાવટથી કરીએ છીએ. પરંતુ ભાવનાત્મક તૈયારીને અવગણીએ છીએ. જ્યારે હકીકત એ છે કે પેરેન્ટિંગની સાચી શરૂઆત બાળકના જન્મ પહેલાં આપણી વિચારસરણી, આપણા સંબંધો અને આપણા ધૈર્યથી થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, નવા માતા-પિતા માટે જરૂરી છે કે તેઓ પોતાને માનસિક રીતે તૈયાર કરે. સમજો કે, પેરેન્ટિંગ કોઈ પરફોર્મન્સ નથી, પરંતુ તે શીખવાની સતત પ્રક્રિયા છે. તમે જેટલા મજબૂત અને સંતુલિત હશો, બાળકને તેટલું જ સુરક્ષિત અને ખુશહાલ વાતાવરણ આપી શકશો. આ તૈયારીને સરળ બનાવવા માટે આ નાની ચેકલિસ્ટ મદદરૂપ થઈ શકે છે- ચાલો, આ મુદ્દાઓને થોડા વિસ્તારથી સમજીએ. ભાવનાત્મક રીતે તૈયાર રહો પેરેન્ટિંગ માત્ર શારીરિક જ નહીં, ભાવનાત્મક જવાબદારી પણ છે. બાળકના આવ્યા પછી તમારી ઊંઘ, દિનચર્યા અને પ્રાથમિકતાઓ બદલાય છે. જો તમે માનસિક રીતે તૈયાર રહેશો, તો પરિવર્તનને સ્વીકારવું સરળ બનશે અને બાળકને વધુ સ્થિર વાતાવરણ આપી શકશો. તમારા સંબંધોમાં મધુરતા જાળવો બાળકો મોટા થતાં માતા-પિતાના સંબંધોને જુએ છે અને અનુભવે છે. જો ઘરમાં પરસ્પર સન્માન અને પ્રેમ હોય, તો તે તેમના વર્તનમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે. પાર્ટનર સાથે સ્વસ્થ અને સંતુલિત સંબંધ જાળવી રાખવો એ પેરેન્ટિંગનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. સાંભળવાની ટેવ પાડો ઘણીવાર માતા-પિતા બાળકોને સમજાવવા પર વધુ ધ્યાન આપે છે, તેમને સાંભળવા પર ઓછું. પરંતુ એક સારા માતા-પિતા તે જ છે, જે બાળકની વાતો, ભાવનાઓ અને નાના-નાના હાવભાવને ધ્યાનથી સમજે. આનાથી બાળકને એવું લાગે છે કે, તેની વાત મહત્વની છે. તેથી અત્યારથી જ સાંભળવાની આદત પાડો. ધીરજ રાખતા શીખો બાળકો તરત શીખતા નથી, તેઓ ધીમે ધીમે સમજે છે. એક જ ભૂલ વારંવાર રિપીટ કરે છે. આવા સમયે ગુસ્સો કરવાને બદલે ધૈર્ય રાખવું જરૂરી છે. તમારું શાંત-સરળ વર્તન જ બાળકને સાચું માર્ગદર્શન આપે છે. ભૂલો સ્વીકારતા શીખો કોઈ પણ માતા-પિતા સંપૂર્ણ નથી હોતા. જો ભૂલ થાય તો તેને સ્વીકારો. આનાથી બાળક પણ પોતાની ભૂલો સ્વીકારતા શીખે છે અને સંબંધમાં વિશ્વાસ વધે છે. પેરન્ટિંગને ‘પ્રોજેક્ટ’ ન સમજો પેરન્ટિંગ કોઈ કાર્ય કે પ્રોજેક્ટ નથી, જેને સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ કરવાનું છે. આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે, જેમાં શીખવું, સમજવું અને બદલાવનો સમાવેશ થાય છે. પોતાને સંપૂર્ણતાનું દબાણ આપવાથી તમે અને બાળક બંને તણાવમાં આવી શકો છો. પરિવાર માટે સમય કાઢો ક્વોલિટી ટાઇમ બાળકના ભાવનાત્મક વિકાસ માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. દિવસમાં થોડો સમય કાઢીને બાળક સાથે જરૂર વિતાવો. આ ગુણવત્તાયુક્ત સમય માતા-પિતા અને બાળકના બંધનને મજબૂત બનાવે છે. સ્ક્રીન ટાઈમ ઓછો કરો વધુ સ્ક્રીન ટાઈમ ફક્ત બાળકોને જ નહીં, પરંતુ માતા-પિતાના વર્તનને પણ અસર કરે છે. જો તમે પોતે સ્ક્રીનમાં વ્યસ્ત રહેશો, તો બાળક સાથેનું જોડાણ ઓછું થશે. તેથી ટેકનોલોજીનો સંતુલિત ઉપયોગ કરો. જરૂર પડે ત્યારે કાઉન્સેલરની મદદ લો જો ક્યારેક એવું લાગે કે તમે પરિસ્થિતિને સંભાળી શકતા નથી તો કાઉન્સેલરની મદદ લેવામાં સંકોચ ન કરો. સમયસર યોગ્ય માર્ગદર્શન લેવું એ જ સમજદારી છે. બાળક માટે ‘સેફ સ્પેસ’ બનો પેરન્ટિંગ માત્ર જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ બાળકને ભાવનાત્મક રીતે સુરક્ષિત અનુભવ કરાવવો એ સૌથી મોટી જવાબદારી છે. જ્યારે તમે બાળકને બિનશરતી પ્રેમ આપો છો, ત્યારે બાળક સુરક્ષિત અનુભવે છે. બાળકને એવું લાગવું જોઈએ કે- માતા-પિતા બન્યા પછી આ ભૂલો ન કરો બાળકના જન્મ પછી જીવન સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. નવી જવાબદારીઓ, નવી ચિંતાઓ અને ઘણીવાર અજાણ્યા ભય પણ માતા-પિતાના વર્તનને અસર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, અજાણતામાં ઘણી ભૂલો થઈ જાય છે, જેની અસર બાળકના વ્યક્તિત્વ અને ભાવનાત્મક વિકાસ પર પડી શકે છે. યાદ રાખો, બાળક માતા-પિતા દ્વારા દુનિયાને સમજે છે. તેથી જરૂરી છે કે, આપણે તેને સહજ પ્રેમ આપીએ. સંતુલિત અને સજાગ પેરેન્ટિંગ માટે જરૂરી છે કે આ ભૂલો ન કરો- અંતમાં હું એટલું જ કહીશ કે, પેરેન્ટિંગનો પાયો કોઈ ટેકનિક કે ટ્રેન્ડમાં નહીં, પરંતુ તમારા ઘરના વાતાવરણ પર નિર્ભર છે. આ જર્નીમાં જીદ, ગુસ્સો અને તણાવ જેવા ઘણા પડકારો આવશે. યાદ રાખો, આ યાત્રા સરળ નહીં હોય. તેમાં ઘણા બલિદાન હશે, પરંતુ તેમાં ખુશી અને સંતોષ પણ એટલો જ હશે. પેરેન્ટિંગ એક યાત્રા છે, પ્રોજેક્ટ નથી. તેમાં શીખવું, પડવું, સંભાળવું અને પછી આગળ વધવું બધું જ સામેલ છે.