આથેલો ખોરાક ખાવાથી 12 વર્ષની બાળકીનું મોત:ઓવર ફર્મેન્ટેશન સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી, ઉનાળામાં ઈડલી-ઢોસા કે અથાણું ખાતા પહેલા 11 સાવચેતી રાખો

ઓડિશાના મયુરભંજ જિલ્લાની એક સરકારી શાળામાં આથેલા ભાત (ફર્મેન્ટેડ રાઇસ) ખાધા પછી 12 વર્ષની બાળકીનું મૃત્યુ થયું. જ્યારે 150થી વધુ બાળકો બીમાર પડ્યા. બાળકોએ પખાલા ભાત (આથેલા ચોખા- ઓડિશાની પ્રખ્યાત વાનગી), બટાકાનો ઓળો અને કેરીની ચટણી ખાધી હતી. તે ખાધા પછી તરત જ ઝાડા, ઊલટી અને બેચેની જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા. વાસ્તવમાં, ઉનાળામાં વધુ તાપમાન અને ભેજને કારણે આથો લાવવાની પ્રક્રિયા (ફર્મેન્ટેશન પ્રોસેસ) ઝડપી બને છે, જેનાથી ખોરાક ઝડપથી બગડે છે. તેથી આજે કામના સમાચારમાં જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. ગૌરવ જૈન, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, ધર્મશિલા નારાયણા સુપરસ્પેશિયાલિટી હૉસ્પિટલ, દિલ્હી ડૉ. અનુ અગ્રવાલ, સીનિયર ક્લિનિકલ ડાયટિશિયન, ફાઉન્ડર- ‘વનડાયટટુડે’ પ્રશ્ન- ફર્મેન્ટેડ ફૂડ શું હોય છે? જવાબ- ફર્મેન્ટેડ ફૂડ તે છે, જેને આથો લાવવાની પ્રક્રિયા (ફર્મેન્ટેશન)થી તૈયાર કરવામાં આવે છે. પોઈન્ટર્સથી સમજીએ- પ્રશ્ન- ફર્મેન્ટેશનની (આથો લાવવાની) પ્રક્રિયા કેવી રીતે કામ કરે છે? જવાબ- ચાલો તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- 1. કાચો ફૂડ બેઝ 2. સૂક્ષ્મજીવો (માઇક્રોઓર્ગેનિઝ્મ જેમ કે, બેક્ટેરિયા/યીસ્ટ) 3. શુગરનું તૂટવું 4. નવા પદાર્થો બનવા 5. સ્વાદ અને ટેક્સ્ચર 6. પ્રિઝર્વેશન પ્રશ્ન- ઉનાળામાં ફર્મેન્ટેશન (આથો) ઝડપથી કેમ થાય છે? જવાબ- તેનું કારણ ઉચ્ચ તાપમાન અને સૂક્ષ્મજીવોની સક્રિયતા છે. ગરમીમાં બેક્ટેરિયા અને યીસ્ટ ઝડપથી વધે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- ઓવર-ફર્મેન્ટેશન શું છે અને તે શા માટે ખતરનાક છે? જવાબ- જ્યારે કોઈ ખોરાકને જરૂરિયાત કરતાં વધુ સમય સુધી ફર્મેન્ટ થવા દેવામાં આવે છે, તો તેને ઓવર-ફર્મેન્ટેશન કહેવાય છે. તે ઘણી રીતે ખતરનાક હોય છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં ફર્મેન્ટેડ ફૂડ બગડવાનું જોખમ વધુ કેમ હોય છે? જવાબ- ઉનાળામાં તાપમાન, ભેજ અને માઇક્રોઓર્ગેનિઝમની ઝડપી પ્રવૃત્તિ મળીને ફર્મેન્ટેડ ફૂડને ઝડપથી બગાડે છે. આનાથી- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં ઓવર ફર્મેન્ટેડ ફૂડ ખાવાથી શું હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ થઈ શકે છે? જવાબ- ઉનાળામાં ફર્મેન્ટેશન ઝડપી થઈ જાય છે, જેનાથી ફૂડ ઝડપથી ઓવર-ફર્મેન્ટ થઈ શકે છે. આ કન્ડિશન ફર્મેન્ટેશનના ફાયદાને નુકસાનમાં બદલી દે છે અને ઘણી હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સનું કારણ બની શકે છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- કયા લોકોએ ફર્મેન્ટેડ ફૂડ ખાતી વખતે વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ? જવાબ- ફર્મેન્ટેડ ફૂડ (આથેલો ખોરાક) દરેક માટે સુરક્ષિત નથી હોતું. કેટલાક લોકોમાં તેની પ્રતિક્રિયા ઝડપથી થાય છે. તેથી, તે ખાતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું ઉનાળામાં ફર્મેન્ટેડ ફૂડ બિલકુલ ન ખાવું જોઈએ? જવાબ- ના, સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી. પરંતુ સાવચેતી ખૂબ જ જરૂરી છે. જો આથાવાળા ખોરાકને યોગ્ય રીતે તૈયાર અને સંગ્રહિત કરવામાં આવે તો તે ઉનાળામાં પણ ખાઈ શકાય છે. પ્રશ્ન- કેવી રીતે ખબર પડે કે આથાવાળો ખોરાક બગડી ગયો છે? જવાબ- આથાવાળા ખોરાકમાં હળવો ખાટો સ્વાદ અને ખાસ ગંધ સામાન્ય છે. આ આથો લાવવાની પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે. પરંતુ જ્યારે આ જ ફેરફાર 'અસામાન્ય' બની જાય, ત્યારે સમજો કે ખોરાક બગડી ગયો છે. જેમ કે- આ ઓવર-ફર્મેન્ટેશન અથવા બગડી જવાનો સંકેત હોઈ શકે છે. આવા ખોરાકને ચાખવાનો પ્રયાસ પણ ન કરો. પ્રશ્ન- ફર્મેન્ટેડ ફૂડને કેવી રીતે સ્ટોર કરવું? જવાબ- ઉનાળામાં ફર્મેન્ટેડ ફૂડને યોગ્ય રીતે સ્ટોર કરવું સૌથી મહત્વનું હોય છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ઘરે ફૂડ ફર્મેન્ટ કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- ઘરે ફર્મેન્ટેડ ફૂડ બનાવતી વખતે (ભોજનમાં આથો લાવતી વખતે) કેટલાક મૂળભૂત નિયમો અનુસરવા જરૂરી છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં કયા આથાવાળા ખોરાક ખાવા સુરક્ષિત છે? જવાબ- ઉનાળામાં કેટલાક આથાવાળા ખોરાક સુરક્ષિત હોય છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં કયા ફર્મેન્ટેડ ફૂડ ન ખાવા જોઈએ? જવાબ- ઉનાળામાં આવા આથાવાળા ખોરાકથી બચવું જોઈએ, જે લાંબા સમય સુધી રાખવામાં આવ્યા હોય, ખૂબ ખાટા થઈ ગયા હોય અથવા જેમાં કન્ટિમનેશનનું જોખમ વધારે હોય. જેમ કે-