'દૂધ પીને બાળક સીધું સૂઈ જાય છે!':'શું ઊંઘમાંથી ઉઠાડીને ઓડકાર અપાવો જરૂરી છે', 'બે મહિના પહેલા માતા બની એટલે થોડી મૂંઝવણમાં છું, શું કરું?'

પ્રશ્ન- હું તાજેતરમાં જ માતા બની છું અને મારું 2 મહિનાનું બાળક છે. દૂધ પીવડાવ્યા પછી ઘણીવાર તે સૂઈ જાય છે, તો સમજાતું નથી કે તેને દર વખતે ઓડકાર અપાવવો જરૂરી છે કે આમ જ સુવડાવી દેવું બરાબર છે? લોકો કહે છે કે ઓડકાર ન અપાવવાથી ગેસ, પેટમાં દુખાવો કે ઊલટીની સમસ્યા થઈ શકે છે. તેનો સાચો રસ્તો શું છે? નિષ્ણાત: ડૉ. બેજી જેસન, પીડિયાટ્રિશિયન, MD, MRCPCH (મેમ્બરશિપ ઓફ ધ રોયલ કોલેજ ઓફ પીડિયાટ્રિક્સ એન્ડ ચાઈલ્ડ હેલ્થ) જવાબ- સૌ પ્રથમ તો તમને માતા બનવા બદલ અભિનંદન. એક નવી માતા તરીકે તમારા મનમાં આવા પ્રશ્નો આવવા સ્વાભાવિક છે. આ સમયે આસપાસના લોકો જાતજાતની સલાહ આપે છે. આનાથી મૂંઝવણ વધુ વધી જાય છે. તેથી સાચી માહિતી હોવી જરૂરી છે. ‘શિશુને ઓડકાર અપાવવો સાચો કે ખોટો’, પેરેન્ટિંગ સાથે જોડાયેલો આ સામાન્ય પ્રશ્ન ઘણા માતા-પિતાના મનમાં આવે છે. તેનો સીધો જવાબ એ છે કે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં દૂધ પીવડાવ્યા પછી શિશુને ઓડકાર અપાવવો જરૂરી હોય છે. હવે ચાલો તેને થોડું વિગતવાર સમજીએ. ઓડકાર અને બાળકના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનું જોડાણ નવજાત શિશુઓની પાચનતંત્ર સંપૂર્ણપણે વિકસિત હોતી નથી. તેઓ ફક્ત માતાના દૂધ પર નિર્ભર હોય છે. ઘણીવાર તેઓ ફીડિંગ દરમિયાન દૂધ સાથે હવા પણ ગળી જાય છે. બાળકને ઓડકાર અપાવવો શા માટે જરૂરી છે? ઓડકાર અપાવવાથી પેટમાં જમા થયેલી હવા બહાર નીકળી જાય છે અને બાળકને આરામ અનુભવાય છે. નીચે ગ્રાફિકમાં બાળકને ઓડકાર અપાવવાના તમામ કારણો સમજો- ઓડકાર ન અપાવવાના સંભવિત જોખમો ઓડકાર ન અપાવવાથી પેટમાં ગેસ જમા થઈ શકે છે. આનાથી બાળકને પેટ ફૂલવું, દુખાવો અને ચીડિયાપણું થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં બાળક દૂધ પણ ઉલટી શકે છે અથવા તેની ઊંઘ વારંવાર તૂટી શકે છે. નીચેના ગ્રાફિકમાં ઓડકાર ન અપાવવાના તમામ સંભવિત સ્વાસ્થ્ય જોખમો જુઓ- બાળકને ઓડકાર કેવી રીતે અપાવશો? બાળકને ઓડકાર ખૂબ કાળજીપૂર્વક અપાવવો જોઈએ. સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે બાળકને હંમેશા સીધી સ્થિતિમાં રાખો, જેથી તેના પેટમાં ફસાયેલી હવા સરળતાથી બહાર નીકળી શકે. ઓડકાર અપાવતી વખતે ઉતાવળ કે દબાણ કરવાની જરૂર નથી હોતી. નીચેના ગ્રાફિકમાં ઓડકાર અપાવવાની સુરક્ષિત રીતો આપવામાં આવી છે. તમે તમારા શિશુની સુવિધા અનુસાર આમાંથી કોઈપણ રીત અપનાવી શકો છો. કેટલી વાર ઓડકાર અપાવવો જોઈએ? સામાન્ય રીતે બાળકને ઓડકાર અપાવવા માટે 1-3 મિનિટનો સમય પૂરતો હોય છે. આટલા સમયમાં મોટાભાગના બાળકોના પેટમાં ગયેલી હવા બહાર નીકળી જાય છે. ઓડકાર અપાવતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? ઓડકાર હંમેશા યોગ્ય રીતે અને સાવચેતીપૂર્વક અપાવવો જોઈએ. આ દરમિયાન નાની સરખી ભૂલ પણ બાળકને અસ્વસ્થતા અનુભવી શકે છે, કારણ કે નવજાત શિશુનું શરીર ખૂબ જ નાજુક હોય છે. સૌથી મહત્વનું છે કે બાળકને હંમેશા સુરક્ષિત અને ટેકાવાળી સ્થિતિમાં રાખો, જેથી તેની ગરદન અને માથા પર કોઈ દબાણ ન આવે. ઓડકાર અપાવતી વખતે ખૂબ હળવા હાથનો ઉપયોગ કરો. જોરથી થપથપાવવું કે હલાવવું નુકસાનકારક હોઈ શકે છે. આ દરમિયાન કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. અંતમાં હું એટલું જ કહીશ કે બાળકને ઓડકાર અપાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે, જે તેના પાચન, આરામ અને ઊંઘ સાથે જોડાયેલું છે. બાળકના સંકેતોને સમજવું સૌથી મહત્વનું છે. જો તમે ધીરજ અને યોગ્ય રીતે આ પ્રક્રિયા અપનાવશો, તો બાળક વધુ આરામદાયક અને ખુશ રહેશે.