ઇઝરાયલ PM નેતન્યાહુને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર:પુરુષો માટે સાયલન્ટ ખતરો, 50 વર્ષ પછી દર વર્ષે સ્ક્રીનિંગ કરાવવું જરૂરી; જાણો લક્ષણો અને બચાવના ઉપાયો

ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સાથે જોડાયેલા એક સ્વાસ્થ્ય સમાચારને કારણે દુનિયાનું ધ્યાન ફરી એકવાર પ્રોસ્ટેટ કેન્સર જેવા ગંભીર રોગ તરફ ખેંચ્યું છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, તેને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું નિદાન થયું છે. દુનિયાના એક અગ્રણી નેતાનું આ બીમારી સામે ઝઝૂમવું એ યાદ અપાવે છે કે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર ઉંમર, જીવનશૈલી અને આનુવંશિક પરિબળો સાથે સંકળાયેલ એક સાયલન્ટ ખતરો છે. તે કોઈને પણ અસર કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, સમયસર સ્ક્રીનિંગ અને જાગૃતિ જ સૌથી મોટો બચાવ છે. ‘ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર’ અનુસાર, ભારતમાં દર વર્ષે પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના 33,000થી 42,000 નવા કેસ સામે આવે છે. વર્ષ 2040 સુધીમાં તેના નવા કેસોની સંખ્યા બમણી થઈને દર વર્ષે લગભગ 71,000 સુધી પહોંચી શકે છે. આથી ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’માં આજે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર શું છે? જવાબ- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર એક એવી બીમારી છે, જેમાં પુરુષોની પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિના કોષો અસામાન્ય રીતે વધવા લાગે છે અને ટ્યુમર બનાવી લે છે. પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ શું છે? જવાબ- મુદ્દાઓથી સમજો- પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના લક્ષણો શું છે? જવાબ- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર શરૂઆતી તબક્કામાં ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો આપતું નથી. પરંતુ જેમ જેમ રોગ વધે છે, કેટલાક સંકેતો દેખાવા લાગે છે: શરૂઆતી લક્ષણો 1. વારંવાર પેશાબ આવવો (ખાસ કરીને રાત્રે) 2. પેશાબ શરૂ કરવામાં મુશ્કેલી 3. પેશાબનો પ્રવાહ નબળો પડવો 4. બળતરા કે દુખાવો 5. સંપૂર્ણ ખાલી ન થવાનો અહેસાસ પેશાબ કર્યા પછી પણ એવું લાગે કે મૂત્રાશય સંપૂર્ણપણે ખાલી થયું નથી. એડવાન્સ સ્ટેજના લક્ષણો 1. પેશાબ કે વીર્યમાં લોહી આવવું 2. હાડકાંમાં દુખાવો (કમર, નિતંબ, જાંઘ) પ્રોસ્ટેટ કેન્સર હાડકાંમાં ફેલાઈ શકે છે. તેનાથી સતત, ઊંડો અને રાત્રે વધતો દુખાવો થાય છે. 3. અચાનક વજન ઘટવું ડાયટ કે કસરત વિના વજન ઘટવું શરીરમાં ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે. 4. સતત થાક અને નબળાઈ શરીરમાં લોહીની ઉણપ (એનિમિયા) અથવા કેન્સરના ફેલાવાથી આવું થાય છે. 5. પગમાં સોજો કે સુન્નતા જો કેન્સર સ્પાઇન (કરોડરજ્જુ) કે નસો પર અસર કરે છે, તો પગમાં નબળાઈ, ઝણઝણાટ કે સોજો થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર શા માટે થાય છે? જવાબ- પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું કારણ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ ઉંમર, જિનેટિક્સ, હોર્મોનલ અસંતુલન, ખરાબ ડાયટ, લાઇફસ્ટાઇલ અને પર્યાવરણીય પરિબળો તેના કારણ બની શકે છે. આ બધી વસ્તુઓ મળીને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે. પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર કેવી રીતે શોધી શકાય છે? જવાબ- પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના નિદાન માટે બે મુખ્ય સ્ક્રીનિંગ ટેસ્ટ હોય છે- ડિજિટલ રેક્ટલ એક્ઝામ (DRE): આ ટેસ્ટમાં ડોક્ટર એક ગ્લવ અને લુબ્રિકેટેડ આંગળીને રેક્ટમ (પાઈપ) માં દાખલ કરે છે અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિને અનુભવે છે. જો પ્રોસ્ટેટમાં કંઈક કઠણ અથવા ખાડા જેવું અનુભવાય છે તો તે કેન્સરનો સંકેત હોઈ શકે છે. PSA બ્લડ ટેસ્ટ: આ એક બ્લડ ટેસ્ટ છે, જેમાં પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ દ્વારા બનાવવામાં આવતા પ્રોટીન PSA નું સ્તર માપવામાં આવે છે. જો PSA લેવલ વધારે હોય છે તો તે કેન્સર અથવા અન્ય કોઈ સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે. પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સરની સ્ક્રીનિંગ શા માટે જરૂરી છે? જવાબ- ‘યુરોપિયન એસોસિએશન ઓફ યુરોલોજી કોંગ્રેસ’માં રજૂ કરાયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, જે લોકો પ્રોસ્ટેટ કેન્સર માટે સ્ક્રીનિંગ કરાવતા નથી, તેમના જીવ ગુમાવવાનું જોખમ 45% વધુ હોય છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સરની સ્ક્રીનિંગ એટલા માટે પણ જરૂરી છે કારણ કે આ એક સાયલન્ટ બીમારી છે. શરૂઆતમાં કોઈ દુખાવો, તકલીફ કે સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. સ્ક્રીનિંગના ફાયદા વિગતવાર સમજો- 1. બીમારી વહેલી ખબર પડે છે સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાય ત્યાં સુધીમાં કેન્સર વધી ગયું હોય છે. સ્ક્રીનિંગની મદદથી તેને વહેલાસર જ શોધી શકાય છે. 2. સારવાર સરળ બની જાય છે જો પ્રારંભિક તબક્કામાં જ તેની જાણ થઈ જાય તો સારવાર વધુ સરળ અને અસરકારક બને છે. મોડું થવા પર સારવાર મુશ્કેલ બની શકે છે. 3. ફેલાતા પહેલા રોકી શકાય છે જો સમયસર તેની જાણ ન થાય તો કેન્સર શરીરના અન્ય અંગોમાં પણ ફેલાઈ શકે છે. સ્ક્રીનિંગની મદદથી તેને વહેલાસર જ રોકવામાં મદદ મળે છે. 4. જેમને વધુ જોખમ, તેમને વધુ જરૂરી 50 વર્ષથી ઉપરના લોકોને અને જેમને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનો પારિવારિક ઇતિહાસ છે, તેમને તેનું વધુ જોખમ હોય છે. તેથી તેમણે નિયમિત સ્ક્રીનિંગ કરાવવું જોઈએ, જેથી સમયસર સારવાર થઈ શકે. પ્રશ્ન- પ્રોસ્ટેટ કેન્સરથી બચવા માટે શું કરવું? જવાબ- તેનાથી સંપૂર્ણપણે બચાવ શક્ય નથી, પરંતુ કેટલાક ઉપાયોથી જોખમ ઓછું કરી શકાય છે- પ્રોસ્ટેટ કેન્સર સંબંધિત સામાન્ય પ્રશ્નો અને જવાબો પ્રશ્ન: શું પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનો ઇલાજ શક્ય છે? જવાબ: હા, જો પ્રોસ્ટેટ કેન્સરને પ્રારંભિક તબક્કામાં ઓળખી લેવામાં આવે, તો તેનો ઇલાજ શક્ય છે. ઇલાજમાં સર્જરી, રેડિયેશન થેરાપી અને ક્યારેક હોર્મોનલ થેરાપીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન: શું પ્રોસ્ટેટ કેન્સરને રોકી શકાય છે? જવાબ: તેને સંપૂર્ણપણે રોકી શકાતું નથી, પરંતુ સ્વસ્થ આહાર, નિયમિત વ્યાયામ અને વજન નિયંત્રણથી જોખમ ઘટાડી શકાય છે. સ્ક્રીનિંગ પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન: શું પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના તમામ કિસ્સાઓમાં સર્જરીની જરૂર પડે છે? જવાબ: ના, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સર્જરીની જરૂર હોતી નથી. સારવારનો નિર્ણય કેન્સરના પ્રકાર, સ્ટેજ અને વ્યક્તિની એકંદર આરોગ્યની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં રેડિયેશન પણ અસરકારક હોઈ શકે છે. પ્રશ્ન: શું પ્રોસ્ટેટ કેન્સર ફક્ત વૃદ્ધ લોકોને જ થાય છે? જવાબ: પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું જોખમ ઉંમર સાથે વધતું જાય છે. ખાસ કરીને 50 વર્ષની ઉંમર પછી આ ખતરો વધુ હોય છે, પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં યુવાનોમાં પણ તેનો ખતરો હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને જો ફેમિલી હિસ્ટ્રી કે કોઈ જિનેટિક સમસ્યા હોય.