હેલ્થ ઇન્ડસ્ટ્રીનો નવો ટ્રેન્ડ- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ:મગજ મશીનની જેમ દોડવા લાગશે, એનર્જી માટે પણ ગેમ-ચેન્જર; નિષ્ણાતો પાસેથી જાણો ફાયદા-નુકસાન

હેલ્થ અને ફિટનેસની દુનિયામાં આ દિવસોમાં એક નવો ટ્રેન્ડ પોપ્યુલર થઈ રહ્યો છે- ‘મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ.’ સોશિયલ મીડિયાથી લઈને જીમ સુધી, દરેક જગ્યાએ તેના ફાયદાઓની ચર્ચા થઈ રહી છે. કોઈ તેને ઇમ્યુનિટી બૂસ્ટર કહી રહ્યું છે તો કોઈ બ્રેઇન ફંક્શન અને એનર્જી માટે ગેમ-ચેન્જર. સવાલ એ છે કે શું આ ખરેખર એટલું અસરકારક છે કે માત્ર એક ટ્રેન્ડ છે? નિષ્ણાતો આ વિશે શું કહી રહ્યા છે? આવા તમામ પ્રશ્નોના જવાબ જાણવા જરૂરી છે, જેથી તમે સ્વાસ્થ્ય માટે સાચો અને સુરક્ષિત નિર્ણય લઈ શકો. તેથી ‘કામના સમાચારા’માં આજે મશરૂમ સપ્લિમેન્ટની વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. અનુ અગ્રવાલ, સિનિયર ક્લિનિકલ ડાયટિશિયન, સ્થાપક- ‘વનડાયટટુડે’ પ્રશ્ન- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ શું છે? જવાબ- આ એક એવું ન્યુટ્રિશનલ પ્રોડક્ટ છે, જે મશરૂમની ઔષધીય ગુણધર્મોમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેના ઘણા પ્રકારો છે- પ્રશ્ન- આ ખાવાવાળા મશરૂમથી કેવી રીતે અલગ છે? જવાબ- મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ અને ખાવાવાળા મશરૂમ (એડિબલ મશરૂમ), બંને એક જ સોર્સમાંથી આવે છે, પરંતુ તેમનો ઉપયોગ, પ્રોસેસિંગ અને અસર અલગ હોય છે. 1. ઉદ્દેશ્ય ખાવાવાળા મશરૂમ: જેમ કે બટન મશરૂમ. તેનું શાક બને છે. મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ: ઇમ્યુનિટી, બ્રેઇન, એનર્જી જેવા હેલ્થ બેનિફિટ્સ માટે લેવામાં આવે છે. 2. બનાવવાની રીત ખાવાવાળા મશરૂમ: સીધા ઉગાડીને-પકાવીને ખાવામાં આવે છે. મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ: મશરૂમને સૂકવીને, પીસીને અથવા તેનો એક્સટ્રેક્ટ કાઢીને કેપ્સ્યુલ/પાવડરમાં બદલવામાં આવે છે. 3. ન્યુટ્રિઅન્ટ્સ ખાવાના મશરૂમ: સામાન્ય પોષણ (પ્રોટીન, ફાઇબર, વિટામિન) પૂરું પાડે છે. મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ: તેમાં બીટા-ગ્લુકન્સ જેવા ખાસ સક્રિય સંયોજનો હોય છે. 4. અસર ખાવાના મશરૂમ: ધીમે ધીમે સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે. મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ: યાદશક્તિ, રોગપ્રતિકારક શક્તિ, ઊર્જા જેવા ચોક્કસ લક્ષ્યો માટે બનાવવામાં આવે છે. પ્રશ્ન- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ અત્યારે ટ્રેન્ડમાં કેમ છે? ભારતમાં તેનું બજાર કેટલું મોટું છે? જવાબ- મશરૂમ એક ‘સુપરફૂડ’ છે. તેથી તેનાથી બનેલા સપ્લિમેન્ટ્સ લોકોનું ધ્યાન ખેંચી રહ્યા છે. તેના ઘણા કારણો છે- ભારતમાં મશરૂમ સપ્લિમેન્ટનું બજાર પ્રશ્ન- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ કયા-કયા સ્વરૂપમાં આવે છે? જવાબ- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ બજારમાં ઘણા સ્વરૂપોમાં ઉપલબ્ધ છે- પ્રશ્ન- મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ્સ દાવો કરે છે કે તે રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને મગજ માટે સારા છે. શું આ દાવાઓ વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયા છે? જવાબ- ચાલો જોઈએ કે વિજ્ઞાન આ વિશે શું કહે છે- ‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઑફ મેડિસિન’માં વર્ષ 2024માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, કેટલાક મશરૂમમાં બીટા-ગ્લુકન નામના કમ્પાઉન્ડ હોય છે. આ ઇમ્યુન સેલ્સને એક્ટિવેટ કરી શકે છે. લેબ અને એનિમલ સ્ટડીઝમાં સકારાત્મક અસર પણ જોવા મળી છે. મનુષ્યો પર સંશોધન- ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં જાણવા મળ્યું છે કે- અભ્યાસની મર્યાદાઓ મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધી શકે છે, પરંતુ તેને મજબૂત રીતે સાબિત થયેલું કહી શકાય નહીં. બ્રેઈન હેલ્થ અને મેમરીનો દાવો કેટલો સાચો? અભ્યાસ શું કહે છે? મનુષ્યો પર થયેલા કેટલાક અભ્યાસોમાં હળવો જ્ઞાનાત્મક સુધારો જોવા મળ્યો છે. પ્રાણીઓના અભ્યાસોમાં યાદશક્તિ અને ન્યુરોન વૃદ્ધિમાં સુધારો થયો. અભ્યાસની મર્યાદા નિષ્કર્ષ તેના પરિણામો બ્રેઈન હેલ્થ માટે આશાસ્પદ છે, પરંતુ હજુ સુધી ક્લિનિકલી સાબિત થયા નથી. પ્રશ્ન- અત્યાર સુધીની સાયન્સ સ્ટડીઝ મુજબ મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ્સના હેલ્થ બેનિફિટ્સ શું છે? જવાબ- ન્યુટ્રિશન સાયન્સ તેના ઘણા ફાયદા જણાવે છે. બધા ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- શું મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ્સની કોઈ આડઅસર પણ છે? જવાબ- મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ સામાન્ય રીતે કુદરતી હોય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેની કોઈ આડઅસર નથી. અત્યાર સુધીના અભ્યાસોમાં કેટલીક સંભવિત આડઅસરો જોવા મળી છે- પ્રશ્ન- શું આ સપ્લિમેન્ટ્સ અન્ય દવાઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે? જવાબ- હા, મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ કેટલીક દવાઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે. આ દરેક વ્યક્તિમાં થતું નથી, પરંતુ વિજ્ઞાન અને ક્લિનિકલ રિપોર્ટ્સ અનુસાર કેટલાક સંયોજનોમાં સાવચેતી જરૂરી છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- શું મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ FDA અને FSSAI દ્વારા નિયંત્રિત છે? જવાબ- હા, મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ્સ FDA (ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન) અને FSSAI (ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા) બંને હેઠળ અમુક અંશે નિયંત્રિત છે. પરંતુ આ ફૂડ સપ્લિમેન્ટ્સ છે, તેથી તે સંપૂર્ણપણે ટેસ્ટેડ અને મંજૂર હોતા નથી. તેને ખરીદતી વખતે જાતે સ્માર્ટ રહેવું જરૂરી છે. પ્રશ્ન- અસલી મશરૂમ ખાવા વધુ ફાયદાકારક છે કે તેની સપ્લીમેન્ટ લેવી? જવાબ- ખાવાલાયક મશરૂમ વધુ સારા અને સુરક્ષિત વિકલ્પો છે, પરંતુ કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં સપ્લીમેન્ટ પણ કામ આવી શકે છે. જેમ કે– પ્રશ્ન- જો ખાવાલાયક મશરૂમ ઉપલબ્ધ ન હોય તો તેનો બીજો સ્વસ્થ વિકલ્પ શું છે? જવાબ- જો ખાવાલાયક મશરૂમ ઉપલબ્ધ ન હોય તો તેના પોષક તત્વો અન્ય ખોરાકમાં પણ સરળતાથી મળી શકે છે. ગ્રાફિકમાં બધા વિકલ્પો જુઓ- પ્રશ્ન- શું આ સપ્લિમેન્ટ લેતા પહેલા હંમેશા તમારા ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ? જવાબ- હા, મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ લેતા પહેલા ડોક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સારું છે. પ્રશ્ન- કયા લોકોએ મશરૂમ સપ્લિમેન્ટ ન લેવું જોઈએ? જવાબ- કેટલાક લોકો માટે તે સુરક્ષિત નથી. આવા લોકોએ તેને ટાળવું જોઈએ અથવા ડોક્ટરની સલાહથી લેવું જોઈએ-- મશરૂમ સપ્લીમેન્ટ્સમાં રહેલા બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સ ઇમ્યુનિટી અને બ્રેઇન હેલ્થને સપોર્ટ કરે છે. પરંતુ તેના ફાયદા હજુ મર્યાદિત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ પર આધારિત છે. તેથી સંતુલિત આહારને પ્રાધાન્ય આપો. સપ્લીમેન્ટ લેતા પહેલા ડોક્ટરની સલાહ ચોક્કસ લો.