મેડિકલ સ્ટોર પરથી સીધી દવા લેવાની ટેવ છે?:ડોક્ટર પાસેથી સમજો તેની આડઅસરો, કેટલા ડોઝ સુરક્ષિત; વધુ પડતા ઉપયોગના 7 હેલ્થ રિસ્ક

ઘણીવાર માથાનો દુખાવો, પેટનો દુખાવો, શરદી-તાવ થાય ત્યારે લોકો ડૉક્ટર પાસે જવાને બદલે સીધા મેડિકલ સ્ટોર પરથી દવા લઈ લે છે. આને ઓવર ધ કાઉન્ટર (OTC) દવાઓ કહેવાય છે. આ દવાઓ ડૉક્ટરની પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર મળી જાય છે. ઘણીવાર તેનાથી તરત રાહત પણ મળી જાય છે. પરંતુ આ દવાઓનો વધુ પડતો કે ખોટો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે. ‘બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલ’ (BMJ) માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, કેટલીક નોન-સ્ટીરોઈડલ એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી ડ્રગ્સ (NSAIDs) હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોકનું જોખમ 20-50% સુધી વધારી શકે છે. આ દવાઓ દુખાવો, સોજો અને તાવમાં લેવામાં આવે છે, જે થોડા સમય માટે લેવાથી પણ જોખમ વધારી દે છે. તેથી આજે કામના સમાચારમાં જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડો. પ્રશાંત સિંહા, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇમરજન્સી મેડિસિન ડિપાર્ટમેન્ટ, પીએસઆરઆઈ હોસ્પિટલ, નવી દિલ્હી પ્રશ્ન- ઓવર ધ કાઉન્ટર (OTC) દવાઓનો અર્થ શું છે? જવાબ- મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- OTC અને પ્રિસ્ક્રિપ્શનવાળી દવાઓમાં શું ફરક છે? જવાબ- ગ્રાફિકથી બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજો- પ્રશ્ન– કોણ નક્કી કરે છે કે કઈ દવા OTC હશે? જવાબ- કોઈપણ દવાને OTC તરીકે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્ણય આરોગ્ય નિયમનકારી સંસ્થાઓ કરે છે. પ્રશ્ન– શું OTC દવાઓ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોય છે? જવાબ- હા, પરંતુ તેનો સાચો અને સુરક્ષિત ડોઝ લેવો જરૂરી છે. OTC દવાઓ લેતી વખતે લેબલ પર આપેલી સૂચનાઓનું પાલન કરો. ધ્યાન રાખો, તેને લાંબા સમય સુધી કે નિયમિત લેવું યોગ્ય નથી. પ્રશ્ન– શું ડોક્ટરની સલાહ વિના OTC દવાઓ લેવી યોગ્ય છે? જવાબ- હા, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે વિચાર્યા વગર કોઈપણ સમસ્યા માટે દર વખતે OTC દવાઓ લો. જો સમસ્યા સતત રહે તો ડોક્ટરની સલાહ લો. પ્રશ્ન– શું OTC દવાઓની પણ કોઈ ડોઝ લિમિટ હોય છે? જવાબ- હા, દરેક OTC દવાની એક ડોઝ લિમિટ હોય છે. આ માહિતી દવાની પેકેટ અથવા લેબલ પર લખેલી હોય છે. પ્રશ્ન- કઈ પરિસ્થિતિઓમાં OTC દવાઓ લઈ શકાય છે? જવાબ- OTC દવાઓ નાની-મોટી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ માટે લેવામાં આવે છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- ધ્યાન રાખો, જો લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે અથવા ગંભીર હોય તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. પ્રશ્ન- કઈ દવાઓ OTC કેટેગરીમાં આવે છે અને તેમને ક્યારે લેવી જોઈએ? જવાબ- તેને પોઈન્ટર્સથી સમજો- સામાન્ય OTC દવાઓ દર્દ અને તાવ (એસીટામિનોફેન (પેરાસીટામોલ), આઇબ્રુફેન, એસ્પિરિન.) ખાંસી અને શરદી (અસ્થાકાઇન્ડ, કફ સિરપ, ડીકોન્જેસ્ટન્ટ.) એલર્જી (લોરાટાડાઇન, સેટિરિઝિન.) પેટ સંબંધિત સમસ્યાઓ (એસિડિટી માટે એન્ટાસિડ, કબજિયાત માટે લેક્સેટિવ્સ, ઝાડા માટે દવાઓ.) ચામડીના રોગો (એન્ટિબાયોટિક ક્રીમ, એન્ટિફંગલ ક્રીમ.) અન્ય (આઇ ડ્રોપ, ઇયર ડ્રોપ) આ ક્યારે લેવા જોઈએ? પ્રશ્ન- શું OTC દવાઓ લેવાના કેટલાક નુકસાન પણ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, OTC દવાઓ વધુ કે લાંબા સમય સુધી લેવાથી ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ગ્રાફિકથી તેના નુકસાન સમજો- પ્રશ્ન- શું ખાલી પેટે OTC દવા લેવી જોઈએ? જવાબ- આ દવાના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. કેટલીક દવાઓ (જેમ કે થાઇરોઇડ, એસિડ ઘટાડતી દવાઓ) ખાલી પેટે લઈ શકાય છે, જ્યારે કેટલીક દવાઓ (જેમ કે પેઇનકિલર્સ, સ્ટેરોઇડ દવાઓ) જમ્યા પછી લેવી સલામત હોય છે. પ્રશ્ન- એક સાથે કેટલી OTC દવાઓ લઈ શકાય છે? જવાબ- એક સાથે ઘણી OTC દવાઓ લેવી સલામત નથી. એક સમયે ફક્ત તે જ દવા લો, જેની જરૂર હોય અને અલગ-અલગ દવાઓ લેતા પહેલા તેના ઘટકોની માહિતી ચોક્કસ જુઓ. પ્રશ્ન- OTC દવાઓની કેટલીક સામાન્ય આડઅસરો શું હોઈ શકે છે? જવાબ- OTC દવાઓની આડઅસરો દવાના પ્રકાર અને વ્યક્તિની શારીરિક સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. ગ્રાફિકમાં તેની આડઅસરો જુઓ- જો દવા લીધા પછી ગંભીર એલર્જી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા ઝડપી પ્રતિક્રિયા જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો. પ્રશ્ન- શું OTC દવાઓ લેવાથી એલર્જી પણ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, કેટલાક લોકોમાં એલર્જિક રિએક્શન થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું OTC દવાઓ લિવર કે કિડનીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે? જવાબ- ખોટા ડોઝ, લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ અથવા ઘણી દવાઓ એકસાથે લેવાથી લીવર અને કિડની પર નકારાત્મક અસર પડે છે. પ્રશ્ન- શું OTC દવાઓથી હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર અસર થઈ શકે છે? જવાબ- કેટલીક OTC દવાઓ જેવી કે પેઇન કિલર્સ શરીરમાં ફ્લુઇડ રિટેન્શન વધારીને બ્લડ પ્રેશર (BP) વધારી શકે છે. તેનાથી લાંબા ગાળે હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધી શકે છે. પ્રશ્ન- જો શરદી-ખાંસી માટે OTC દવાઓ લીધી હોય તો તેનાથી બ્લડ પ્રેશર પણ વધી શકે છે? જવાબ- તેને પોઈન્ટર્સથી સમજો- તેથી જે લોકોને હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા છે, તેમને આવી દવાઓ લેતા પહેલાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. પ્રશ્ન- શું વધુ સારો રસ્તો એ હશે કે કોઈ સામાન્ય દવા પણ ડોક્ટરની સલાહ પર જ લેવામાં આવે? જવાબ- નાની-મોટી સમસ્યાઓમાં OTC દવાઓ લેવી ઠીક છે. પરંતુ જો- તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સારું છે.