જો ડિહાઇડ્રેશન થાય તો બ્લડ પ્રેશર પણ વધી શકે છે!:હાઈ BP હોય તો ઉનાળામાં વધારે પરેજી પાળજો, ડોક્ટર પાસેથી સમજો હાઈડ્રેશનનું ગણીત

ઉનાળામાં તાપમાન વધવા પર શરીરમાં પાણીની કમી એટલે કે ડિહાઇડ્રેશનનું જોખમ વધી જાય છે. આ સામાન્ય છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પાણી બ્લડ સર્ક્યુલેશન અને હૃદયના ધબકારાને પણ નિયંત્રિત કરે છે? જ્યારે શરીરમાં પ્રવાહી ઓછું થાય છે ત્યારે લોહી ઘટ્ટ થવા લાગે છે. સાથે જ હોર્મોનલ સિસ્ટમમાં ગડબડી થવા લાગે છે. આનાથી બ્લડ પ્રેશર (BP) અચાનક ખતરનાક સ્તર સુધી વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો કોઈ પહેલાથી જ હાઈ બીપી કે હૃદય રોગથી પીડાઈ રહ્યું હોય તો ડિહાઇડ્રેશન એક 'સાયલન્ટ થ્રેટ' સાબિત થઈ શકે છે. તેથી 'ફિઝિકલ હેલ્થ'માં આજે ડિહાઇડ્રેશનથી બીપી પર થતી અસર વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશન શું હોય છે અને તે ક્યારે થાય છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશન એવી સ્થિતિ છે, જ્યારે શરીરમાં પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (જેમ કે સોડિયમ-પોટેશિયમ)ની ઉણપ થઈ જાય છે. આ સામાન્ય રીતે વધુ પડતો પરસેવો થવાથી, ઊલટી-ઝાડા થવાથી, તાવ અથવા પૂરતું પાણી ન પીવાથી થાય છે. ગરમ હવામાન, ભારે શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને લાંબા સમય સુધી તડકામાં રહેવાથી જોખમ વધી જાય છે. પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશનની બ્લડ પ્રેશર પર શું અસર થાય છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશન થવા પર શરીરમાં ફ્લુઇડની માત્રા ઓછી થઈ જાય છે. પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશન દરમિયાન શરીરમાં એવું શું થાય છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશન થવા પર શરીર પાણીની ઉણપને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશનનો હૃદય અને બ્લડ સર્ક્યુલેશન પર શું અસર પડે છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશન થવા પર લોહીનું કદ (વોલ્યુમ) ઓછું થવા લાગે છે. બ્લડ સર્ક્યુલેશન પ્રશ્ન- કયા લોકો માટે ડિહાઇડ્રેશન વધુ ખતરનાક હોઈ શકે છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશન બધા માટે ખતરનાક છે, પરંતુ કેટલાક લોકો માટે તે ગંભીર પરિસ્થિતિઓ ઊભી કરી શકે છે, ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- જો કોઈને હાઈ બીપી હોય અથવા હૃદય સંબંધિત સમસ્યા હોય તો તેણે ઉનાળાની ઋતુમાં કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- સૌ પ્રથમ, નિયમિતપણે બ્લડ પ્રેશર મોનિટર કરતા રહો. પ્રશ્ન- જો કોઈને હાર્ટ સ્ટ્રોક, એટેક આવ્યો હોય અથવા હૃદયની કોઈ સર્જરી થઈ હોય તો તેણે ઉનાળાની ઋતુમાં કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- આ લોકો માટે ઉનાળાની ઋતુ વધુ સંવેદનશીલ સાબિત થઈ શકે છે- પ્રશ્ન- ઉનાળાની ઋતુમાં ડિહાઇડ્રેશનનો ખતરો શા માટે વધી જાય છે? જવાબ- ઉનાળામાં શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત રાખવા માટે વધુ પરસેવો નીકળે છે. પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશનના શરૂઆતી સંકેતો શું છે, જેને અવગણવા ન જોઈએ? જવાબ- આ સંકેતોને અવગણવાથી સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે- પ્રશ્ન- કયા લોકોને ડિહાઇડ્રેશનનો ખતરો વધુ હોય છે? જવાબ- ડિહાઇડ્રેશનનું જોખમ દરેક વ્યક્તિ માટે સમાન હોતું નથી. કેટલીક ખાસ શારીરિક પરિસ્થિતિઓ અને ઉંમરમાં આ ખતરો ગંભીર બની જાય છે- પ્રશ્ન- જો ડિહાઇડ્રેશનના લક્ષણો દેખાય તો તરત શું કરવું જોઈએ? જવાબ- લક્ષણો દેખાય ત્યારે સ્થિતિને બગડતી અટકાવવી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. આ પગલાં લો- પ્રશ્ન- ડિહાઇડ્રેશનથી બચવા માટે દિવસ દરમિયાન કેટલું પાણી પીવું જોઈએ? જવાબ- પાણીની ચોક્કસ માત્રા વ્યક્તિના વજન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને તે સ્થળના વાતાવરણ પર આધાર રાખે છે, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક ધોરણો નીચે મુજબ છે- પ્રશ્ન- પાણી સિવાય કયા ડ્રિંક્સ, ફૂડ્સ શરીરને હાઈડ્રેટ રાખવામાં મદદ કરે છે? જવાબ- ફક્ત સાદું પાણી જ હાઈડ્રેશનનો સ્ત્રોત નથી, ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સથી ભરપૂર ડ્રિંક્સ અને તાજા ફળો વધુ અસરકારક હોય છે- ફ્લુઇડ: નાળિયેર પાણી (પોટેશિયમનો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત), છાશ, લીંબુ પાણી અને ખાંડ વગરના તાજા ફળોનો રસ ઉત્તમ હાઇડ્રેટિંગ એજન્ટ છે. હાઇડ્રેટિંગ ફ્રુટ્સ: તરબૂચ (92% પાણી), શક્કરટેટી, નારંગી, દ્રાક્ષ અને સ્ટ્રોબેરીનું સેવન કરો. આ વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ પણ પૂરા પાડે છે. શાકભાજી: કાકડી, ટામેટા અને દૂધી જેવા શાકભાજી માત્ર પાણીની ઉણપ જ પૂરી નથી કરતા, પરંતુ શરીરને અંદરથી ઠંડુ પણ રાખે છે. ચા-કોફી પીવાનું ટાળો, કારણ કે તે 'ડિહાઇડ્રેટિંગ' હોય છે અને શરીરમાંથી પાણી બહાર કાઢે છે.