શું ફક્ત તડકામાં રહેવાથી જ લૂ લાગે છે?:કોને જોખમ વધુ હોય છે? 10 સંકેતો દેખાય તો તરત જ ડૉક્ટરને બતાવો; બચાવ માટે કરો 14 ઉપાય

નવતપામાં ગરમી તેની ચરમસીમા પર છે. ભારતના ઘણા શહેરોમાં તાપમાન 45°C ને પાર કરી ગયું છે. તીવ્ર તડકા સાથે ફૂંકાતી ગરમ હવાઓથી લૂનું જોખમ વધી ગયું છે. લૂ લાગવા પર 'બોડી કૂલિંગ સિસ્ટમ' બરાબર કામ કરી શકતી નથી. સમયસર સારવાર ન મળે તો આ સ્થિતિ જીવલેણ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં બાળકો, વૃદ્ધો અને બહાર કામ કરતા લોકો માટે નવતપા વધુ ખતરનાક બની શકે છે. જોકે, દૈનિક દિનચર્યામાં કેટલાક જરૂરી ફેરફારો કરીને લૂ ના જોખમથી મોટાભાગે બચી શકાય છે. તેથી 'કામના સમાચાર' માં આજે નવતપામાં લૂ ના જોખમો સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. અલી શેર, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, અપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલ, દિલ્હી પ્રશ્ન- લૂ શું છે અને નવતપામાં તે શા માટે વધી જાય છે? જવાબ- લૂ (હીટવેવ) ગરમ અને સૂકી હવા હોય છે, જે ઉનાળામાં ચાલે છે. પ્રશ્ન- લૂ અને સામાન્ય ગરમીમાં શું ફરક છે? જવાબ- બંનેની ગંભીરતા અને શરીર પર અસર થોડી અલગ હોય છે. સામાન્ય ગરમી લૂ (હીટવેવ) પ્રશ્ન- શું ફક્ત તડકામાં રહેવાથી જ લૂ લાગે છે? જવાબ- ના, ફક્ત તડકામાં રહેવાથી જ લૂ નથી લાગતી. લૂ નું કારણ શરીરનું જરૂરિયાત કરતાં વધુ ગરમ થઈ જવું છે, જે ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં થઈ શકે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- લૂ લાગવાના શું સંકેતો છે? જવાબ- લૂ લાગવા પર શરીર ઘણા સંકેતો આપે છે. તેમને સમયસર ઓળખવા જરૂરી છે, કારણ કે સ્થિતિ ઝડપથી ગંભીર બની શકે છે. બધા સંકેતો ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- કયા લોકોને લૂ લાગવાનું જોખમ વધુ હોય છે? જવાબ- કેટલાક લોકોમાં લૂ લાગવાનું જોખમ વધુ હોય છે, તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- દિવસના કયા સમયે લૂ લાગવાનો ખતરો સૌથી વધુ હોય છે? જવાબ- દિવસમાં બપોરે 12 વાગ્યાથી સાંજે 4 વાગ્યાની વચ્ચે લૂ લાગવાનો ખતરો સૌથી વધુ હોય છે. આનાથી- તેથી આ સમયે બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો જરૂરી હોય તો, માથું ઢાંકીને, પાણી સાથે લઈને જ બહાર નીકળો. પ્રશ્ન- લૂના સમયે ઘરની બહાર નીકળતી વખતે કઈ જરૂરી વસ્તુઓ સાથે રાખવી જોઈએ? જવાબ- નવતપામાં ઘરની બહાર નીકળતી વખતે કેટલીક જરૂરી વસ્તુઓ સાથે રાખવાથી તમે હીટ સ્ટ્રોકના જોખમથી બચી શકો છો. જેમ કે- શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવા માટે. પસીનાથી નીકળેલા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સની પૂર્તિ માટે. માથા અને ચહેરાને તીવ્ર તડકાથી બચાવવા માટે. સૂર્યના સીધા કિરણોથી બચવા માટે. ત્વચાને તીવ્ર તડકાથી બચાવવા માટે. આંખોને તેજ તડકા અને ગરમ હવા થી બચાવવા માટે. નબળાઈ અને ચક્કરથી બચવા માટે. પ્રશ્ન- લૂ થી બચવા માટે શું કરવું? જવાબ- નવતપા દરમિયાન લૂ થી બચવા માટે રોજિંદી આદતોમાં થોડા ફેરફારો ખૂબ અસરકારક સાબિત થાય છે. લૂ થી બચવાની બધી ટિપ્સ ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- શું લૂ થી બચવા માટે ખાનપાનમાં ફેરફાર જરૂરી છે? જવાબ- હા, યોગ્ય આહાર શરીરને ઠંડુ રાખવામાં, પાણીની ઉણપથી બચાવવામાં અને ઊર્જા જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. લૂથી બચવા માટે શું ખાવું-પીવું? (જેમ કે-પાણી, ORS, લીંબુ પાણી, છાશ, નાળિયેર પાણી) (જેમ કે-તરબૂચ, શક્કરટેટી, કાકડી, નારંગી) (જેમ કે-દાળ, શાકભાજી, સલાડ) (જેમ કે-આમ પન્ના, સત્તુનું શરબત, બીલનું શરબત) કઈ વસ્તુઓ ટાળવી? પ્રશ્ન- બાળકો અને વૃદ્ધોનું ધ્યાન કેવી રીતે રાખવું? જવાબ- આ માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. જેમ કે- ચક્કર, નબળાઈ, ઊલટી, તાવ, વધુ પડતો પરસેવો કે સુસ્તી જેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો. પ્રશ્ન- હીટસ્ટ્રોકના લક્ષણો દેખાય તો તરત શું કરવું? જવાબ- લૂ લાગવા પર તરત જ યોગ્ય પગલાં લેવા ખૂબ જ જરૂરી છે. તેના માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- ડોક્ટરને ક્યારે બતાવવું? જવાબ- આ લક્ષણોમાં તરત ડોક્ટર પાસે જાઓ- જો લક્ષણો હળવા હોય તો ઘરે પ્રાથમિક સારવાર આપી શકાય છે. પરંતુ ઉપર જણાવેલ ગંભીર સંકેતો દેખાય કે તરત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો અથવા નજીકની હોસ્પિટલમાં લઈ જાઓ.