નવતપામાં સૂર્યદેવ મન મૂકીને તપશે!:કાળઝાળ ગરમીમાં બીમાર પડવાનું જોખમ, ડૉક્ટર પાસેથી જાણો શું કરવું ને શું ન કરવું

હવામાન વિભાગના મતે, ભારતના 50થી વધુ શહેરો દુનિયાના સૌથી ગરમ શહેરો બન્યા છે. ગઇકાલથી એટલે કે 25 મેથી નવતપા શરૂ થઈ ગયા છે. અનુમાન છે કે આ 9 દિવસમાં સૂર્યની ગરમી વધુ વધી શકે છે, જેનાથી હૃદયથી લઈને મગજ સુધી દબાણ વધી શકે છે. તેથી નવતપામાં દૈનિક દિનચર્યા અને ખાનપાનમાં નાના-નાના ફેરફારો કરવા જરૂરી છે. ‘કામના સમાચાર’માં આજે નવતપા દરમિયાન શરીર પર થતા ફેરફારો વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડો. નરેન્દ્ર કુમાર સિંગલા, પ્રિન્સિપલ કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, દિલ્હી પ્રશ્ન- નવતપાની શરીર પર શું અસર થાય છે? જવાબ- નવતપા દરમિયાન તાપમાન 40-45°C સુધી પહોંચી શકે છે, જેનાથી શરીરની થર્મોરેગ્યુલેશન સિસ્ટમ (તાપમાન નિયંત્રિત કરવાની પ્રક્રિયા) દબાણ હેઠળ આવી જાય છે. તેની અસર જુદા જુદા અંગો પર આ રીતે થાય છે- હૃદય લિવર કિડની મગજ પાચન પ્રશ્ન- ડોક્ટર નવતપામાં દૈનિક રૂટિન બદલવાની સલાહ શા માટે આપે છે? જવાબ- આવું એટલા માટે કારણ કે આ સમયે શરીરનું થર્મોરેગ્યુલેશન સિસ્ટમ સામાન્ય કરતાં વધુ દબાણમાં હોય છે. જો તે જ જૂનું રૂટિન રાખવામાં આવે તો શરીર પર જરૂરિયાત કરતાં વધુ તણાવ આવે છે. પ્રશ્ન- નવતપા દરમિયાન દૈનિક દિનચર્યા કેવી હોવી જોઈએ? જવાબ- શરીરને તીવ્ર ગરમી અને લૂથી બચાવવા માટે નવતપા દરમિયાન જીવનશૈલી એવી રાખો જે ઠંડક, હાઇડ્રેશન અને હળવા આહાર પર આધારિત હોય. સંપૂર્ણ શેડ્યૂલ ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- દિવસના કયા સમયે સૌથી વધુ જોખમ હોય છે, તે દરમિયાન કઈ સાવચેતીઓ જરૂરી છે? જવાબ- નવતપામાં સૌથી વધુ જોખમ બપોરે 12 વાગ્યાથી સાંજે 4 વાગ્યા સુધી હોય છે. આ સમયે કઈ સાવચેતીઓ જરૂરી છે- 1. તડકાથી બચાવ 2. હાઇડ્રેશન જાળવી રાખો 3. યોગ્ય કપડાં 4. ભારે કામ ટાળો 5. હળવો ખોરાક 6. શરીરના સંકેતો ઓળખો પ્રશ્ન- નવતપા દરમિયાન કેટલા અંતરે પાણી પીવું જોઈએ? જવાબ- નવતપામાં શરીરમાંથી પરસેવા દ્વારા સતત પાણી નીકળતું રહે છે, તેથી તરસ લાગવાની રાહ ન જુઓ. પ્રશ્ન- નવતપા દરમિયાન ડાયટ શું હોવી જોઈએ? જવાબ- નવતપામાં શરીરનો ધ્યેય તાપમાન ઓછું રાખવાનો હોય છે. હાઈડ્રેશન અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન જાળવી રાખવું. તેથી ડાયટ એવી હોવી જોઈએ, જે હળવી, હાઈડ્રેટિંગ અને સરળતાથી પચી જાય. ગ્રાફિકમાં ડાયટ પ્લાન જુઓ- પ્રશ્ન- કયા લોકોએ આ 9 દિવસમાં વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ? જવાબ- કેટલાક લોકોના શરીરની ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા ઓછી હોય છે, તેથી તેમને ડિહાઇડ્રેશન, હીટ એક્ઝોશન અને હીટ સ્ટ્રોકનું જોખમ વધુ રહે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ, કોને વધુ જોખમ છે- પ્રશ્ન- નવતપા દરમિયાન બેદરકારી રાખવાથી શું નુકસાન થઈ શકે છે? જવાબ- આ દરમિયાન સાવચેતી ન રાખવામાં આવે તો શરીરનું હીટ અને ફ્લુઇડ સંતુલન બગડી જાય છે, જેનાથી ઘણી ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જેમ કે- 1. હીટ એક્ઝોશન લક્ષણો: વધુ પડતો પરસેવો, નબળાઈ, ચક્કર, માથાનો દુખાવો. 2. હીટ સ્ટ્રોક લક્ષણો: ગભરામણ, બેભાન અવસ્થા. 3. ડિહાઇડ્રેશન લક્ષણો: મોં સુકાવું, પેશાબ ઓછો થવો, થાક. 4. ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલન લક્ષણો: સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ, નબળાઈ 5. મગજ પર અસર લક્ષણો: ચક્કર, ધ્યાનમાં કમી, મૂંઝવણ. 6. હૃદય અને કિડની પર દબાણ લક્ષણો: બેભાન અવસ્થા, પેશાબ ઘેરો પીળો થવો, અટકવો. 7. પાચન સંબંધિત સમસ્યાઓ લક્ષણો: ભૂખ ઓછી લાગવી, નબળાઈ પ્રશ્ન- જો નવતપામાં લૂ લાગી જાય તો તરત શું કરવું? જવાબ- લૂ એક ઇમરજન્સી હોઈ શકે છે. તેથી તરત જ શરીરને ઠંડુ કરવું અને હાઇડ્રેશન આપવું જરૂરી છે. તરત શું કરવું?