હીટ સ્ટ્રોક જીવલેણ સાબિત થશે!:6 ગંભીર સંકેતો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટર પાસે જાઓ; શરીરને ઠંડું રાખવા આ સરળ રીતો અપનાવો

ભારતના મોટાભાગના રાજ્યોમાં મહત્તમ તાપમાન 40°C થી 47°C ની વચ્ચે છે. રવિવારે યુપી, રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્રના 7 શહેરોમાં તાપમાન 46°C ને પાર કરી ગયું. ગુજરાતમાં પણ તાપમાન 40°C ને પાર જતાં 'હીટ સ્ટ્રોક'નું જોખમ વધી ગયું છે. આ સ્થિતિમાં શરીર કોર તાપમાન જાળવી શકતું નથી. આનાથી મગજ, હૃદય અને કિડની જેવા મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન થઈ શકે છે. સમયસર ધ્યાન ન આપવામાં આવે, તો આ સ્થિતિ જીવલેણ પણ બની શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને તડકામાં બહાર કામ કરતા લોકોને હીટ સ્ટ્રોકનું વધુ જોખમ હોય છે. તેથી ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’ માં આજે હીટ સ્ટ્રોકની વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- પ્રશ્ન- હીટ સ્ટ્રોક શું છે? જવાબ- હીટ સ્ટ્રોક એક ઇમરજન્સી મેડિકલ કન્ડિશન છે, જેમાં શરીરનું તાપમાન ખૂબ વધારે (40°C એટલે કે 104°F કે તેથી વધુ) થઈ જાય છે. પ્રશ્ન- હીટ સ્ટ્રોકના શરૂઆતી અને ગંભીર લક્ષણો શું છે? જવાબ- તેના શરૂઆતી લક્ષણો ડિહાઇડ્રેશન જેવા હોય છે. આમાં તીવ્ર તરસ, માથાનો દુખાવો અને ચક્કર જેવા સંકેતો દેખાઈ શકે છે. સમયસર સારવાર ન મળે તો લક્ષણો ગંભીર થઈ શકે છે. બધા લક્ષણો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- હીટ એક્ઝોશન અને હીટ સ્ટ્રોક વચ્ચે શું તફાવત છે? જવાબ- હીટ એક્ઝોશન અને હીટ સ્ટ્રોક બંને ગરમી સંબંધિત સમસ્યાઓ છે, પરંતુ તેમની અસર અને ગંભીરતા અલગ-અલગ હોય છે. હીટ એક્ઝોશન હીટ સ્ટ્રોક પ્રશ્ન- હીટ સ્ટ્રોક ક્યારે અને કઈ પરિસ્થિતિઓમાં વધુ ખતરનાક બની શકે છે? જવાબ- આ પરિસ્થિતિઓમાં વધુ ખતરનાક બની શકે છે- 1. ખૂબ વધારે તાપમાન અને ભેજ 2. તડકામાં લાંબો સમય 3. વેન્ટિલેશન ન હોવા પર 4. વધુ પડતી શારીરિક પ્રવૃત્તિ 5. નબળા અથવા સંવેદનશીલ લોકો 3. ડિહાઇડ્રેટેડ બોડી પ્રશ્ન- કયા લોકોને હીટ સ્ટ્રોકનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે અને શા માટે? જવાબ- નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકોને વધુ જોખમ હોય છે, સંપૂર્ણ યાદી ગ્રાફિકમાં જોઈએ- આની પાછળનું કારણ વિસ્તારપૂર્વક સમજીએ- પ્રશ્ન- શું હીટ સ્ટ્રોકથી જીવ પણ જઈ શકે છે? જવાબ- હા, હીટ સ્ટ્રોક એક ગંભીર મેડિકલ ઇમરજન્સી છે. તેમાં સમયસર સારવાર ન મળે તો જીવ પણ જઈ શકે છે. શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત ન થવા પર મગજ, હૃદય અને કિડની જેવા મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન થવાથી મૃત્યુ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- જો કોઈ વ્યક્તિને હીટ સ્ટ્રોક થાય, તો તેને તરત શું કરવું જોઈએ? જવાબ- હીટ સ્ટ્રોક થાય તો આ કામ કરો- પ્રશ્ન- હીટ સ્ટ્રોક થાય, ત્યારે કઈ ભૂલો ન કરવી જોઈએ? જવાબ- હીટ સ્ટ્રોક થાય ત્યારે આ ભૂલોથી બચો- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં હીટ સ્ટ્રોકથી બચવા માટે કઈ સાવચેતીઓ રાખવી જોઈએ? જવાબ- આ માટે આ સાવચેતીઓ રાખો- પ્રશ્ન- જો કોઈનું કામ એવું હોય કે તેને ખૂબ જ બહાર રહેવું પડે, તો તેને ઉનાળામાં હીટ સ્ટ્રોકથી બચવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- જો દિવસ દરમિયાન બહાર રહીને કામ કરવું મજબૂરી હોય તો આ કામ કરો- પ્રશ્ન- કયા પીણાં હીટ સ્ટ્રોકથી બચાવવામાં મદદરૂપ છે? જવાબ- ઉનાળામાં શરીરમાંથી પરસેવા સાથે પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (સોડિયમ, પોટેશિયમ) નીકળી જાય છે. તેથી તેમને પૂરા કરવા જરૂરી છે. આ માટે આ ડ્રિંક્સ લો- પ્રશ્ન- બાળકો, વૃદ્ધોને હીટ સ્ટ્રોકથી બચાવવા માટે શું કરવું? જવાબ- બાળકો અને વૃદ્ધોને હીટ સ્ટ્રોકથી બચાવવાના ઉપાયો- પ્રશ્ન- કેવી રીતે ખબર પડશે કે સ્થિતિ ગંભીર છે અને તરત જ હોસ્પિટલ જવું જરૂરી છે? જવાબ- આવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ હોસ્પિટલ લઈ જાઓ-