'ગર્લફ્રેન્ડ સીધી જરૂરિયાત જણાવવાને બદલે મહેણાં મારે છે':'રિલેશનશિપના ઉખાણાં ઉકેલીને થાકી ગયો છું, શું કરું?' જાણો 'ગિલ્ટ ટ્રિપ'માં જવાથી બચવાની ટિપ્સ

પ્રશ્ન- હું એક સરકારી બેંકમાં કેશિયર છું. કેટલાક મહિનાઓથી એક છોકરી સાથે રિલેશનશિપમાં છું. અમારા સંબંધોમાં બધું સારું છે, પરંતુ તે પોતાની જરૂરિયાતો સીધી રીતે કહેવાને બદલે ઇશારામાં કહે છે. જેમ કે- 'મારી પાસે બહાર જવા માટે સારા કપડાં નથી.' 'તે છોકરીની ઘડિયાળ કેટલી સારી છે.' 'તે છોકરીનું બેગ કેટલું સુંદર લાગી રહ્યુ છે.' ઘણી વાર તે પોતાના ફાઇનાન્શિયલ કે પર્સનલ સ્ટ્રેસ પણ આવી જ રીતે જણાવે છે, જેથી હું પોતે મદદની ઓફર કરું. શરૂઆતમાં મેં કર્યું પણ, પરંતુ હવે હું માનસિક રીતે થાકી ગયો છું. શું તે જાણીજોઈને આવું કરે છે, જેથી હું અપરાધભાવ અનુભવું? શું આ ઇમોશનલ ઇન્ફ્લુઅન્સ છે? મારે શું કરવું જોઈએ? નિષ્ણાત: ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઇડા જવાબ- સૌથી પહેલા તો આભાર કે તમે આટલા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં પ્રશ્ન પૂછ્યો. આ જ રીતે હેલ્ધી રિલેશનશિપ માટે પણ સ્પષ્ટ સંવાદ જરૂરી છે. તમે લખ્યું કે તમારી પાર્ટનર દરેક વાત ઇશારામાં કહે છે. આવી સ્થિતિમાં થાક અનુભવવો સ્વાભાવિક છે. ચાલો તમારી પરિસ્થિતિને સમજીએ અને પ્રેક્ટિકલ સોલ્યુશન પર વાત કરીએ. પાર્ટનર જણાવી રહી છે કે ઉખાણું પૂછી રહી છે? રિલેશનશિપમાં પોતાની વાત રજૂ કરવી દરેકનો હક છે, પરંતુ તેને કહેવાની રીત સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ. વારંવાર વાતોને ગોળ ગોળ ફેરવવી અને પોતાને ‘બિચારો’ બતાવવો ઇમોશનલ મેનિપ્યુલેશન છે. આ સ્થિતિ ધીમે ધીમે સંબંધની સહજતાને ખતમ કરી શકે છે. ગ્રાફિકમાં આપેલા ઉદાહરણોથી સમજીએ કે 'મેનિપ્યુલેશન' અને 'હેલ્ધી કમ્યુનિકેશન' માં શું ફરક છે- મેનિપ્યુલેશનની સાઇકોલોજી જો કોઈ રિલેશનશિપમાં એક પાર્ટનર દર વખતે ઈશારામાં વાત કરે છે, તો બીજો 'ડીકોડિંગ મોડ'માં જતો રહે છે. તેને 'ડિસિઝન ફટીગ' પણ કહેવાય છે, જ્યાં વ્યક્તિ દરેક સમયે એ વિચારીને તણાવમાં રહે છે કે સામેવાળાની કઈ વાતનો શું અર્થ છે. તમે લખ્યું કે, તમારી ગર્લફ્રેન્ડ પોતાની ડિમાન્ડ્સ આ જ રીતે રાખે છે. તેમ છતાં જો તમે બધી ડિમાન્ડ્સ પૂરી કરી રહ્યા છો, તો તમારે સેલ્ફ-એસેસમેન્ટ કરવું જોઈએ. ક્યાંક તમે 'ગિલ્ટ ટ્રિપ'નો શિકાર તો નથી ને, પોતાનું એસેસમેન્ટ કરો સંબંધોમાં ક્યારેક આપણે એ બધું પણ કરવા લાગીએ છીએ, જે આપણે કરવા નથી માંગતા. તેનું કારણ 'ગિલ્ટ' હોઈ શકે છે. નીચે આપેલા એસેસમેન્ટ ટેસ્ટથી સમજીએ કે ક્યાંક તમે 'ગિલ્ટ ટ્રિપ'માં તો નથી જઈ રહ્યા. કેવી રીતે કરવું? નીચે ગ્રાફિકમાં 7 પ્રશ્નો આપેલા છે. દરેક પ્રશ્નને ધ્યાનથી વાંચો અને તમારી સ્થિતિ અનુસાર પોતાને 0 થી 3 ની વચ્ચે નંબર આપો- 0: બિલકુલ નહીં 1: ક્યારેક-ક્યારેક 2: મોટાભાગે 3: હંમેશા/દરેક વખતે પછી સ્કોરનું વિશ્લેષણ કરો- બધા પ્રશ્નોના નંબર જોડી લો અને તમારો કુલ સ્કોર જુઓ. જો સ્કોર 15 થી ઉપર હોય, તો તે 'ક્રોનિક ગિલ્ટ ટ્રિપ'નો સંકેત છે. તેનો અર્થ એ છે કે તમારે તમારી સીમાઓ નક્કી કરવાની અને પોતા પર કામ કરવાની સખત જરૂર છે. જો સ્કોર 6-14 ની વચ્ચે હોય તો સાવચેત રહો અને સુધારો કરો. જો સ્કોર 1-5 ની વચ્ચે હોય તો કોઈ સમસ્યા નથી. પ્રેમનો અર્થ અટકળો લગાવવી નથી તમે લખ્યું કે, તે પોતાની અંગત વાતો શેર કરતી વખતે પણ આ જ રીત અનુસરે છે. મનોવિજ્ઞાન અનુસાર, કેટલાક લોકો આવું એટલા માટે કરે છે, જેથી 'ના' ની શક્યતા ખતમ થઈ જાય. તેમને લાગે છે કે, વસ્તુઓ સીધી માંગવા પર ના પાડી શકાય છે. આથી તેઓ પોતાની વાત કહેવા માટે ઇશારાઓનો સહારો લે છે. પરંતુ કોઈપણ સંબંધમાં આ રીત સ્વસ્થ નથી. રિલેશનશિપમાં આ રીત ટોક્સિક છે ક્યારેક લોકો અજાણતામાં પણ આ રીતે વર્તે છે. એવું બની શકે છે કે તેમણે બાળપણથી જ આ રીતે પોતાની વાત મનાવી હોય. આને 'લર્ન્ડ બિહેવિયર' કહેવાય છે. પરંતુ એડલ્ટ રિલેશનશિપમાં આ રીત 'ટૉક્સિક' છે. તમારે પણ એ સમજવું પડશે કે હેલ્ધી અને ટોક્સિક બિહેવિયરમાં શું ફરક છે- સમજદાર માણસે શું કરવું જોઈએ? નીચે આપેલા 6 મુદ્દાઓથી સમજો કે આ પરિસ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ- બાઉન્ડ્રી સેટ કરો: તમારી આર્થિક અને માનસિક મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરો. જણાવો કે તમે શું કરી શકો છો અને શું તમારી ક્ષમતા બહાર છે. ખૂલીને વાતચીત કરો: જ્યારે તે ઈશારામાં વાત કરે, ત્યારે ખૂબ જ નમ્રતાથી કહો, 'હું સમજી નથી શકતો કે તું શું કહેવા માંગે છે, શું તું ખૂલીને કહીશ?' પાર્ટનરને પોતાની વાત સીધી રીતે કહેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. પૈસાનો દેખાડો ન કરો: સંબંધમાં ગિફ્ટ્સ કરતાં સમય અને ઇમોશનલ સપોર્ટને વધુ મહત્ત્વ આપો. શરમ અનુભવશો નહીં: જો તમે કોઈ માંગ પૂરી ન કરી શકો, તો તેને તમારી નિષ્ફળતા ન ગણો. ગર્લફ્રેન્ડને 'તાજ' ન સમજો: તેને તમારા પાર્ટનર માનો. એક સાથી પોતાની જરૂરિયાતો માટે બીજા પર દબાણ કરતો નથી, પરંતુ સાથે મળીને ઉકેલ શોધે છે. દેખાડો ન કરો: બાહ્ય ચમક-દમકને બદલે સંબંધના ઊંડાણ અને સત્યતા પર ધ્યાન આપો. અંતિમ સલાહ કોઈપણ સંબંધ 'માઇન્ડ રીડિંગ'થી નહીં, પરંતુ 'સ્પષ્ટ સંવાદ'થી સુંદર બને છે. જો પાર્ટનરની વાતો કોયડા બની જાય, તો તેમને ઉકેલવાને બદલે ખૂલીને વાત કરો. નમ્રતાથી તમારી સીમાઓ જણાવો અને પોતાને પણ બિનજરૂરી અપરાધભાવથી મુક્ત રાખો.