જીવન ફક્ત 4,000 અઠવાડિયાની વાર્તા છે!:બધું કામ પૂરું કરવાની લ્હાયમાં ખુશી અને શાંતિનો ભોગ ન આપો; 'ફોર થાઉઝન્ડ વીક્સ' જીવન જીવતા શીખવશે

પુસ્તકનું નામ- ‘ફોર થાઉઝન્ડ વીક્સ’ (‘ફોર થાઉઝન્ડ વીક્સ’નું હિન્દી ભાષાંતર) લેખક- ઑલિવર બર્કમેન અનુવાદ- મનોજ પારાશર પ્રકાશક- મંજુલ પ્રકાશન કિંમત- 399 રૂપિયા મનુષ્યની સરેરાશ ઉંમર લગભગ 80 વર્ષ હોય છે. જો આપણે તેને અઠવાડિયામાં ગણીએ તો આપણી પાસે ફક્ત 4,000 અઠવાડિયા હોય છે. સાંભળવામાં આ સંખ્યા ઘણી મોટી લાગી શકે છે, પરંતુ આ અઠવાડિયા ક્યારે પસાર થઈ જાય છે, તેની ખબર જ પડતી નથી. ઑલિવર બર્કમેનનું આ પુસ્તક પરંપરાગત 'ટાઈમ મેનેજમેન્ટ' ગાઈડ નથી. તે સમયનું સંચાલન કરવાને બદલે આ સત્યને સ્વીકારવાનું શીખવે છે કે, આપણી પાસે સમય ઓછો છે. બર્કમેન ઘણા વર્ષો સુધી 'પ્રોડક્ટિવિટી ગીક' રહ્યા છે. તેઓ જણાવે છે કે, સમયને જેટલો નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરીએ, તેટલો જ તે હાથમાંથી સરકી જાય છે. જો તમે હંમેશા 'ક્લિયરિંગ ધ ડેક' (કામ પતાવવાની) હોડમાં રહો છો અને તેમ છતાં થાકેલા અનુભવો છો, તો આ પુસ્તક તમારી વિચારસરણી બદલી નાખશે. પુસ્તક શું કહે છે? આ પુસ્તક એક કડવી, પણ શાંતિ આપતી સચ્ચાઈ પર આધારિત છે- આપણી મર્યાદાઓ છે લેખકનો તર્ક છે કે વર્તમાન ટાઈમ મેનેજમેન્ટ આપણને એક મશીન બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યુ છે. આપણે વિચારીએ છીએ કે જો થોડા વધુ કાર્યક્ષમ બની જઈએ, તો આપણી ટુ-ડુ લિસ્ટની દરેક વસ્તુ પૂરી કરી લઈશું અને પછી અંતમાં 'શાંતિ'થી જીવીશું. બર્કમેન કહે છે કે, આ ભ્રમ છે. તેને તેઓ 'એફિશિયન્સી ટ્રેપ' કહે છે. તમે જેટલું ઝડપથી કામ કરશો, લોકો તેટલું જ વધુ કામ આપશે. તમે જેટલા જલ્દી ઈમેલનો જવાબ આપશો, તેટલા જ વધુ ઈમેલ આવશે. સાચો ઉકેલ વધુ કામ કરવું નહીં, પરંતુ એ પસંદ કરવાનું છે કે શું 'નહીં' કરવું. આ પુસ્તક શું શીખવે છે? આ પુસ્તક 'હસલ કલ્ચર' (હર પળ દોડવાની સંસ્કૃતિ) વિરુદ્ધ એક મેનિફેસ્ટો છે. આ તેમના માટે છે, જેઓ હંમેશા 'વ્યસ્ત' રહે છે અને તેમ છતાં તેમને લાગે છે કે, તેઓ જીવનમાં કંઈ સાર્થક નથી કરી રહ્યા. નીચે આપેલા ગ્રાફિકમાંથી પુસ્તકના મુખ્ય પાઠ સમજીએ- વિચાર અને સમય વચ્ચેનો સંઘર્ષ લેખકે પુસ્તકમાં સમયના ઇતિહાસ અને મનોવિજ્ઞાનને ઊંડાણપૂર્વક સમજાવ્યું છે. પુસ્તકના કેટલાક મુખ્ય પાસાં આ પ્રમાણે છે- 1. કાર્યક્ષમતાની જાળ આપણે વિચારીએ છીએ કે ટેકનોલોજી આપણો સમય બચાવશે. વોશિંગ મશીને કલાકોનું કામ મિનિટોમાં કરી દીધું, પરંતુ શું આપણે પહેલા કરતાં વધુ ફુરસદમાં છીએ? ના. આપણે તે બચેલા સમયને વધુ કામથી ભરી દીધો છે. બર્કમેન કહે છે કે ટેક્નોલોજીએ આપણને વધુ બેચેન બનાવી દીધા છે. હવે આપણને 10 સેકન્ડ સુધી વેબસાઇટ લોડ થવાની રાહ જોવી પણ પહાડ જેવું લાગે છે. 2. 'પે યોરસેલ્ફ ફર્સ્ટ'નો સિદ્ધાંત રોકાણની દુનિયામાં કહેવાય છે કે પહેલા બચત કરો અને ખર્ચ પછી કરો. તેવી જ રીતે સમયના મામલે લેખક કહે છે કે, જે તમારા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે (જેમ કે પરિવાર, શોખ, સ્વાસ્થ્ય), તેને દિવસના સૌથી પહેલા ભાગમાં રાખો. જો તમે વિચારશો કે 'બધું કામ પતાવીને' હું મારા શોખ પૂરા કરીશ, તો તે સમય ક્યારેય નહીં આવે. 3. 'FOMO' નો અંત આપણે ડરીએ છીએ કે જો એક રસ્તો પસંદ કર્યો, તો બાકીના વિકલ્પો છૂટી જશે. બર્કમેન તેને સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણથી જુએ છે. તેઓ કહે છે કે 'મિસિંગ આઉટ'ની ગેરંટી છે. તમે એકસાથે 10 દેશોમાં ફરી શકતા નથી, 5 કારકિર્દી બનાવી શકતા નથી. જ્યારે તમે સ્વીકારી લો છો કે પસંદગી કરવી એ જ જીવન છે, ત્યારે તમે તે એક પસંદગીનો વધુ આનંદ માણી શકો છો. 4. 'સ્થિર' થવાની કળા સમાજ કહે છે- 'ક્યારેય સમાધાન ન કરો'. બર્કમેન કહે છે કે, 'આ બકવાસ છે. તમારે એક પાર્ટનર, એક શહેર અને એક કારકિર્દી પર સ્થિર થવું જ પડશે, જેથી તમે તેમાં ઊંડાણ સુધી જઈ શકો. જે લોકો ક્યારેય સ્થિર થતા નથી, તેઓ ખરેખર જીવનની સપાટી પર જ તરતા રહે છે.' નવરાશનો સમય ગુનો નથી, લક્ઝરી છે આજના સમયમાં જો આપણે ખાલી બેસીએ, તો આપણને અપરાધભાવ થાય છે. આપણે રજા પર પણ જઈએ છીએ તો 'નેટવર્કિંગ' કે 'સેલ્ફ-ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ'ના પુસ્તકો સાથે લઈ જઈએ છીએ. લેખક કહે છે કે, આરામને 'બીજા દિવસે કામ કરવાની તૈયારી' તરીકે ન જોવો જોઈએ. આરામ પોતે જ એક લક્ષ્ય હોવો જોઈએ. એક 'હોબી' એવી હોવી જોઈએ, જેનો કોઈ આર્થિક લાભ ન હોય, બસ આનંદ હોય. સમસ્યાઓ સાથે જીવતા શીખો લેખકનો એક ક્રાંતિકારી વિચાર એ છે કે, 'સમસ્યાઓ વિનાનું જીવન' ફક્ત મૃત્યુ પછી જ શક્ય છે. જ્યાં સુધી તમે જીવંત છો, સમસ્યાઓ રહેશે. તેથી સમસ્યાઓ ઉકેલ્યા પછી ખુશ થવાની રાહ ન જુઓ, પરંતુ સમસ્યાઓની વચ્ચે જ ખુશી શોધતા શીખો. કેટલાક કામોને ટાળતા પણ શીખો. પ્રોક્રાસ્ટિનેશનનો સાચો રસ્તો આ પુસ્તક કોણે વાંચવું જોઈએ? આ પુસ્તક દરેક એવા વ્યક્તિ માટે છે, જે જીવનમાં શાંતિ ઈચ્છે છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પુસ્તક વિશે મારો અભિપ્રાય 'ફોર થાઉઝન્ડ વીક્સ' કોઈ સામાન્ય મોટિવેશનલ પુસ્તક નથી. આ તમને અરીસો બતાવે છે. બર્કમેનની ભાષા સરળ છે, પરંતુ તેમના વિચારો ઊંડા છે. તેઓ તમને એમ કહીને ડરાવતા નથી કે 'સમય ઓછો છે, ભાગો', પરંતુ તેઓ તમને શાંત કરે છે કે 'સમય ઓછો છે, તેથી રોકાઈ જાઓ અને જે જરૂરી છે તેને પસંદ કરો'. પુસ્તકની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે તમને 'અજેય' અનુભવવાને બદલે 'માનવીય મર્યાદાઓ' સ્વીકારવાનું શીખવે છે. તે તમને એ ભારે બોજમાંથી મુક્ત કરે છે કે તમારે 'બધું જ' કરવું પડશે.