ડિજિટલ યુગમાં સોનાથી પણ કિંમતી ઓળખ!:શું સ્કેમર્સ પાસે તમારી માહિતી તો નથી ને? તમારું નકલી સિમકાર્ડ ફરતું હશે ને ખબર પણ નહીં હોય, જાણો કેવી રીતે શોધવું

ડિજિટલ યુગમાં ઓળખ જ આપણી સૌથી મોટી સંપત્તિ છે. પરંતુ શું થાય જો આપણી ઓળખનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો હોય અને આપણને ખબર પણ ન પડે. તાજેતરમાં નકલી ID પર સિમ કાર્ડ ખરીદવા-વેચવાનું એક મોટું કૌભાંડ સામે આવ્યું છે. તાજેતરમાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેલિકમ્યુનિકેશને ઓપરેશન ‘FACE’ (ફેશિયલ ઓથેન્ટિકેશન એન્ડ કમ્પ્લાયન્સ એન્ફોર્સમેન્ટ) ચલાવ્યું. આ અંતર્ગત 880 શંકાસ્પદ ચહેરાઓ પર 1.21 લાખ સિમ કાર્ડ જારી થયા હોવાનો ખુલાસો થયો. જેમાં મધ્યપ્રદેશમાં 700 લોકોના નામે લગભગ 1 લાખ સિમ અને છત્તીસગઢમાં 180 લોકોના નામે 21 હજાર સિમ એક્ટિવ મળ્યા. તેથી, એ જાણવું જરૂરી છે કે ક્યાંક આપણા નામે પણ કોઈ નકલી સિમ તો નથી ચાલી રહ્યું ને. આજે ‘સાયબર લિટરસી’ કોલમમાં આપણે નકલી સિમ કાર્ડ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું- નિષ્ણાત: રાહુલ મિશ્રા, સાયબર સિક્યોરિટી એડવાઈઝર, ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ પ્રશ્ન- નકલી સિમ કાર્ડ શું છે? જવાબ- નકલી સિમ કાર્ડ કોઈ વ્યક્તિની ઓળખ (જેમ કે આધાર, ID અથવા ફેસ ઓથેન્ટિકેશન)નો ખોટો અથવા પરવાનગી વગર ઉપયોગ કરીને જારી કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન- યુઝરની સંમતિ વિના સિમ કાર્ડ કેવી રીતે ઇશ્યૂ થઈ જાય છે? જવાબ- સિમ જારી કરવાની પ્રક્રિયામાં બેદરકારી અથવા છેતરપિંડીને કારણે આવું થાય છે. પ્રશ્ન- નકલી સિમનો ઉપયોગ કયા કાર્યોમાં થાય છે? જવાબ- નકલી સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે એવી પ્રવૃત્તિઓમાં થાય છે જ્યાં સાચી ઓળખ છુપાવવાની હોય છે. આનાથી ગુનેગારો છેતરપિંડી કરીને બચી જાય છે. નીચે ગ્રાફિકમાં નકલી સિમના ઉપયોગો જુઓ- પ્રશ્ન- એક સામાન્ય માણસ માટે તેના નામ પરથી નકલી સિમ હોવું કેટલું ખતરનાક હોઈ શકે છે? જવાબ- આ વ્યક્તિની ઓળખ અને સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો બની શકે છે. તેના ઘણા જોખમો હોઈ શકે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- એક ID પર કેટલા સિમ લેવાની મર્યાદા છે? જવાબ- ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેલિકમ્યુનિકેશન (DOT) ના નિયમો અનુસાર, એક વ્યક્તિ પોતાની એક ID પર વધુમાં વધુ 9 સિમ કાર્ડ લઈ શકે છે. જમ્મુ-કાશ્મીર, આસામ અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં 6 સિમની મર્યાદા નિર્ધારિત છે. પ્રશ્ન- તમારા નામે કેટલા સિમ એક્ટિવ છે, કેવી રીતે જાણવું? જવાબ- ઓનલાઈન ચેક કરી શકો છો કે તમારી ID પર કેટલા સિમ એક્ટિવ છે. આ માટે સરકારે 'સંચાર સાથી' વેબસાઇટમાં સુવિધા આપી છે. નીચે ગ્રાફિકમાં તેની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા સમજો. પ્રશ્ન- જો તમારા નામે નકલી સિમ મળે તો તરત શું કરવું? જવાબ- સૌથી પહેલા ગભરાશો નહીં. તરત જ 'સંચાર સાથી' પોર્ટલ પર જઈને શંકાસ્પદ નંબરને 'નોટ માય નંબર' પર જઈને રિપોર્ટ કરો. આખી પ્રક્રિયા ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- સિમ ખરીદતી વખતે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- સિમ લેતી વખતે નાની અમથી બેદરકારી પણ મોટા ફ્રોડનું કારણ બની શકે છે, તેથી આ સાવચેતીઓ અવશ્ય રાખો- પ્રશ્ન- ફર્જી સિમ કાર્ડના ફ્રોડથી બચવા માટે શું કરવું? જવાબ- થોડી સાવચેતી અને નિયમિત તપાસથી તમે આ પ્રકારના ફ્રોડથી પોતાને ઘણી હદ સુધી સુરક્ષિત રાખી શકો છો. બધી સેફ્ટી ટિપ્સ ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- જો ફર્જી સિમથી ફ્રોડનો શક હોય તો શું કરવું? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં તરત એક્શન લેવું જરૂરી છે, જેથી નુકસાન વધતું અટકાવી શકાય. આ માટે આ પગલાં લો-