ચમકતા વાસણો પણ હેલ્થ 'ગંદી' કરી શકે!:ડિશવોશિંગ લિક્વિડથી ફર્ટિલિટીની સમસ્યા, લીવર-કિડનીને નુકસાન; 11 સાવચેતીઓ રાખવી જરૂરી

વાસણ ધોવા માટે મોટાભાગના લોકો ડિશવોશિંગ લિક્વિડ કે સાબુનો ઉપયોગ કરે છે. આ પછી આપણને ખાતરી થઈ જાય છે કે વાસણ સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે સ્વચ્છ અને ચમકતા વાસણો પણ આપણા સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે? ખરેખરમાં, કેટલાક ડિશવોશિંગ લિક્વિડના રાસાયણિક અવશેષો વાસણો પર રહી શકે છે. આ રસાયણો ખોરાક સાથે શરીરમાં જઈ શકે છે. આ અંગે ફેબ્રુઆરી, 2023માં ‘ધ જર્નલ ઓફ એલર્જી એન્ડ ક્લિનિકલ ઇમ્યુનોલોજી’ (JACI) માં એક અભ્યાસ પ્રકાશિત થયો હતો. તે મુજબ, ડીશવોશરમાં ઉપયોગમાં લેવાતા રિન્સ એજન્ટ્સના અવશેષો આંતરડાના રક્ષણાત્મક સ્તરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. કેટલાક રસાયણો હોર્મોનલ અસંતુલન અને એલર્જીનું કારણ બની શકે છે. તેથી ‘કામના સમાચાર’ માં આજે આપણે ડિશવોશિંગ લિક્વિડના ઉપયોગથી થતા નુકસાન વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. અરવિંદ અગ્રવાલ, ડાયરેક્ટર, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, દિલ્હી રાજેશ બંસલ, પ્રોફેસર, કેમેસ્ટ્રી, ગવર્નમેન્ટ કોલેજ ફોર ગર્લ્સ, બાવલ, હરિયાણા પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે? જવાબ- આ એક ક્લીનિંગ પ્રોડક્ટ છે, જેનાથી વાસણો સાફ કરવામાં આવે છે. તેનાથી વાસણો પર ચોંટેલું તેલ અને ગંદકી સરળતાથી દૂર થઈ જાય છે. તેમાં રહેલા સર્ફેક્ટન્ટ તેલ અને ગંદકીને નાના કણોમાં તોડી નાખે છે, જે પાણી સાથે વહી જાય છે. કેટલાક લિક્વિડ અને સાબુમાં એન્ઝાઇમ અને હાર્ડ આલ્કલાઇન્સ પણ હોય છે, જે હઠીલા ડાઘ અને જામી ગયેલી ચીકાશને સાફ કરે છે. પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં કયા રસાયણો હોઈ શકે છે? જવાબ- તેમાં સર્ફેક્ટન્ટ્સ, ફ્રેગરન્સ, પ્રિઝર્વેટિવ્સ, ડાઈ અને એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ્સ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, કેટલાક અન્ય રસાયણો પરોક્ષ રીતે હાજર હોઈ શકે છે. આ બ્રાન્ડ્સ અનુસાર અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. નીચે આપેલા ગ્રાફિકમાં ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સંભવિત રસાયણોની યાદી જુઓ- નોંધ: આ બધા રસાયણોનો ઉપયોગ દરેક ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં થતો નથી. ઘણી બ્રાન્ડ્સ તેના વિકલ્પોનો પણ ઉપયોગ કરે છે. પ્રશ્ન- શું વાસણ ધોયા પછી પણ ડિશવોશિંગ સાબુના ઝીણા કણો વાસણમાં રહી શકે છે? જવાબ- હા, વધુ લિક્વિડનો ઉપયોગ કરવાથી અથવા વાસણોને બરાબર ધોયા ન હોય તો સૂક્ષ્મ રાસાયણિક અવશેષો રહી શકે છે. આ દેખાતા નથી, પરંતુ ખોરાક દ્વારા શરીરમાં જઈ શકે છે. પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ સાબુના આ નાના કણો આપણા સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે? જવાબ- આ સૂક્ષ્મ કણો ખોરાક સાથે શરીરમાં જઈ શકે છે. તેનાથી ઘણી પ્રકારની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેને નીચે આપેલા ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં આર્ટિફિશિયલ ફ્રેગરન્સ હોય છે. શું તેને શ્વાસમાં લેવું પણ નુકસાનકારક હોઈ શકે છે? જવાબ- હા, તેનાથી કેટલાક લોકોમાં નાક-ગળામાં બળતરા, છીંક, માથાનો દુખાવો, એલર્જી અને શ્વાસ સંબંધિત સમસ્યા થઈ શકે છે. અસ્થમાના લક્ષણો પણ વધી શકે છે. પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડના કેમિકલ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ફ્રેગરન્સ કયા લોકો માટે વધુ ખતરનાક હોઈ શકે છે? જવાબ- તેની ફ્રેગરન્સ કેટલાક લોકો માટે વધુ નુકસાનકારક હોઈ શકે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- શું બધા ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં હાનિકારક રસાયણો હોય છે કે કેટલાક સુરક્ષિત વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ છે? જવાબ- બધા ડિશવોશિંગ લિક્વિડમાં એકસરખા રસાયણો હોતા નથી. કેટલાક ઉત્પાદનો ઓછા રસાયણવાળા હોય છે અને કેટલાક ઘરેલું અથવા DIY વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ છે. હંમેશા લેબલ વાંચીને હ્યુમન-સેફ ઘટકોવાળા ઉત્પાદનો પસંદ કરો. પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડની આડઅસરોથી બચવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- આ માટે કેટલીક સાવચેતીઓ જરૂરી છે. નીચે આપેલા ગ્રાફિકમાં બધી સેફ્ટી ટિપ્સ જુઓ- પ્રશ્ન- શું ડિશવોશરમાં વાસણ ધોતી વખતે પણ કેમિકલ ઇન્હેલિંગનું જોખમ રહેલું છે? જવાબ- હા, ડિશવોશરની વરાળ સાથે કેટલાક કેમિકલ હવામાં ભળી શકે છે. મશીન ખોલતી વખતે આ વરાળ શ્વાસ દ્વારા અંદર જઈ શકે છે, જેનાથી કેટલાક લોકોમાં બળતરા અથવા શ્વાસની તકલીફ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- વાસણ ધોવાની સુરક્ષિત રીત કઈ છે? જવાબ- આ માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- ડિશવોશિંગ લિક્વિડ પસંદ કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- માર્કેટમાંથી ડિશવોશિંગ લિક્વિડ ખરીદતી વખતે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો. જેમ કે-