શું તમને પણ ઉનાળામાં ઊંઘ નથી આવતી?:પાચન નબળું પડે છે, નિષ્ણાતો પાસેથી જાણો ડીપ સ્લીપની 12 ટિપ્સ

શું તમે પણ નોટિસ કર્યું છે કે ઉનાળામાં મોડે સુધી ઊંધ નથી આવતી, છતાં સવારે વહેલી આંખ ખુલી જાય છે? ઊંચું તાપમાન અને ભેજ ઊંઘની ગુણવત્તાને અસર કરે છે. તેથી આપણે ઊંઘના ત્રીજા તબક્કા એટલે કે ડીપ સ્લીપમાં પહોંચી શકતા નથી અને આખી રાત સૂવા છતાં શરીરને આરામ મળતો નથી. સાયન્સ જર્નલ ‘નેચર’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, તાપમાન વધવાની સાથે ઊંઘનો સમયગાળો ઘટી જાય છે અને ગાઢ ઊંઘ પર સૌથી વધુ અસર થાય છે. દર 10°C તાપમાન વધવા પર ઊંઘની ઉણપનું જોખમ વધુ વધી જાય છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. વિનીલા સુરપનેની, કન્સલ્ટન્ટ, પલ્મોનરી મેડિસિન, સ્પર્શ હોસ્પિટલ, બેંગલુરુ પ્રશ્ન- તાપમાન અને ઊંઘ વચ્ચે શું સંબંધ છે? જવાબ- આપણા શરીરની પોતાની એક ઘડિયાળ હોય છે. તેને બોડી ક્લોક અથવા સર્કેડિયન રિધમ કહેવાય છે. તે પોતાની રીતે શરીરની જરૂરિયાત મુજબ ઊંઘનો સંકેત આપે છે, પાચન શરૂ કરે છે અને શરીરને સક્રિય મોડમાં લઈ જાય છે. તેનું એક કામ એ પણ છે કે શરીરને રાત્રે ઊંઘના સમયે ગાઢ નિદ્રામાં લઈ જવા માટે તેનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં થોડા ડિગ્રી ઓછું કરવું. જો રાત્રે આપણી આસપાસનું તાપમાન ઓછું હોય તો શરીરને ઓછી મહેનત કરવી પડે છે, સારી ઊંઘ આવે છે. જો તાપમાન વધારે હોય તો વધારે મહેનત કરવી પડે છે. પ્રશ્ન- જેમ જેમ તાપમાન વધે છે, તેમ તેમ ઊંઘની ગુણવત્તા બગડતી જાય છે. આવું શા માટે થાય છે? જવાબ- વધારે તાપમાનમાં શરીરને ઠંડુ રાખવા માટે વધારે મહેનત કરવી પડે છે. આનાથી શરીર રિલેક્સ મોડમાં જઈ શકતું નથી અને ઊંઘમાં ખલેલ પડે છે. સાથે જ ગરમીમાં ડિહાઇડ્રેશન અને બેચેની પણ વધે છે, જેના કારણે વારંવાર ઊંઘ ખુલે છે અને પૂરી થઈ શકતી નથી. પ્રશ્ન- શું ગરમીની અસર આપણી REM (રેપિડ આઈ મૂવમેન્ટ) સ્લીપ પર પણ પડે છે? જવાબ- હા, REM સ્લીપ પ્રભાવિત થાય છે. ખરેખર, ઊંઘના 4 તબક્કા હોય છે- N1 (હળવી ઊંઘની શરૂઆત) જાગવાથી ઊંઘમાં જવાની અવસ્થા. મગજ ધીમે ધીમે શાંત થવા લાગે છે. N2 (સામાન્ય ઊંઘ) શરીર રિલેક્સ થાય છે, શ્વાસ અને ધબકારા ધીમા પડે છે. સૌથી વધુ સમય આ જ સ્ટેજમાં પસાર થાય છે. N3 (ઊંડી ઊંઘ) સૌથી ઊંડી ઊંઘ. શરીરનું સમારકામ, શક્તિ પાછી આવવી અને ઇમ્યુન સિસ્ટમ મજબૂત થવી આ જ સ્ટેજમાં થાય છે. REM (સ્વપ્નવાળી ઊંડી ઊંઘ) આ સ્ટેજમાં વધુ સપના આવે છે. મગજ સક્રિય રહે છે પરંતુ શરીરના સ્નાયુઓ શાંત રહે છે. REM ઊંઘનું સૌથી ઊંડું સ્ટેજ છે, અહીં સુધી પહોંચવા માટે શરીરને ખૂબ આરામની જરૂર હોય છે. ગરમીમાં બેચેનીના કારણે શરીર આ સ્ટેજ સુધી પહોંચી શકતું નથી. પ્રશ્ન- ઉનાળામાં ઓછી ઊંઘ આવે છે. શું આ સામાન્ય છે કે આવું રૂમના વધુ તાપમાનને કારણે થાય છે? જવાબ- હા, આ મોટાભાગે સામાન્ય છે. રૂમના વધુ તાપમાનને કારણે પણ આવું થાય છે. ઊંચું તાપમાન, પરસેવો અને અસ્વસ્થતા શરીરના સ્લીપ સિગ્નલ્સને ખલેલ પહોંચાડે છે. જો રૂમનું તાપમાન નિયંત્રણમાં રાખવામાં આવે, વેન્ટિલેશન સારું હોય અને શરીર હાઇડ્રેટેડ રહે તો સારી ઊંઘ આવે છે. પ્રશ્ન- ઉનાળામાં મેટાબોલિઝમ ધીમું પડી જાય છે, પાચનતંત્ર પ્રભાવિત થાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો ઊંઘ પણ ઓછી આવે તો તેની એકંદર સ્વાસ્થ્ય પર શું અસર થાય છે? જવાબ- ઉનાળામાં શરીર પહેલેથી જ ઊંચા તાપમાનને કારણે તણાવમાં રહે છે. આનાથી મેટાબોલિઝમ અને પાચન પર અસર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો ઊંઘ પણ પૂરી ન થાય, તો આ સ્થિતિ વધુ બગડી શકે છે. ઊંઘનો અભાવ શરીરના મેટાબોલિક ફંક્શન, પાચન, રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને મગજની કાર્યક્ષમતાને સીધી અસર કરે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ તેની શરીર પર શું અસર થાય છે- પ્રશ્ન- શું ઉનાળામાં ઊંઘ ન આવવી કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે? જવાબ- સામાન્ય રીતે ઉનાળામાં ઊંઘ ન આવવી એ કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત નથી. આ શરીરનું તાપમાન વધવા, વધુ પડતો પરસેવો, ડિહાઇડ્રેશન અને અસ્વસ્થ વાતાવરણને કારણે થાય છે. પ્રશ્ન- શું ગરમીની અસર સ્લીપ હોર્મોન મેલાટોનિન પર પણ પડે છે? જવાબ- મેલાટોનિનનું સિક્રેશન (રિલીઝ થવું) શરીરના તાપમાન અને અંધારા પર આધાર રાખે છે. રાત્રે અંધારું ઘેરું થવા અને શરીરનું તાપમાન ઓછું થવા સાથે તેનું સિક્રેશન વધે છે. જો આ બંનેમાંથી કોઈ એક સ્થિતિ ન મળે તો તે પ્રભાવિત થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું ડિહાઇડ્રેશન થવા અથવા વધુ પડતો પરસેવો આવવાને કારણે પણ ઊંઘની ગુણવત્તા ખરાબ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, આ શરીરની નેચરલ કૂલિંગ પ્રક્રિયાને અવરોધે છે. જ્યારે શરીરમાં પાણીની કમી હોય છે ત્યારે મેલાટોનિન લેવલ ઓછું થઈ જાય છે અને માંસપેશીઓમાં ખેંચાણ કે ગળું સુકાવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે, જેનાથી ઊંઘ વારંવાર તૂટે છે. સાથે જ વધુ પડતો પરસેવો આવવાથી પથારી અને કપડાંમાં થતી અસ્વસ્થતા તમને ગાઢ ઊંઘમાં જવાથી રોકે છે, જેનાથી બીજા દિવસે થાક અને ભારેપણું અનુભવાય છે. પ્રશ્ન- ઉનાળામાં સ્લીપ ક્વોલિટી જાળવી રાખવા અને સારી, ગાઢ ઊંઘ માટેની ટિપ્સ શું છે? જવાબ– કેટલીક સરળ આદતો અને યોગ્ય સ્લીપ એન્વાયર્નમેન્ટ ગાઢ અને આરામદાયક ઊંઘમાં મદદરૂપ થાય છે. ગ્રાફિકમાં ગાઢ ઊંઘ માટેની સરળ ટિપ્સ જુઓ- પ્રશ્ન- આપણી કઈ ભૂલો ઉનાળાની ઋતુમાં ઊંઘને ​​અસર કરે છે? જવાબ- સ્લીપ એન્વાયર્નમેન્ટ, લાઇફસ્ટાઇલ અને ખાવા-પીવાની ભૂલો મળીને ઊંઘની ગુણવત્તાને બગાડી શકે છે. જો આ આદતોને સમયસર સુધારવામાં ન આવે, તો ઊંઘ સંબંધિત સમસ્યાઓ સતત રહી શકે છે. બધી ભૂલો ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- ઉનાળામાં સારી ઊંઘ માટે ડાયટ કેવું હોવું જોઈએ? જવાબ- સારી ઊંઘ માટે ડાયટ હળવું અને સુપાચ્ય હોવું જોઈએ. ડાયટમાં એવી વસ્તુઓ શામેલ કરો, જે શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરે અને સ્લીપ હોર્મોન મેલાટોનિન અને સેરોટોનિનને વધારે. ગ્રાફિકમાં જુઓ કેવું ડાયટ હોવું જોઈએ- ઊંડી અને આરામદાયક ઊંઘ માટે યોગ્ય સ્લીપ એન્વાયર્નમેન્ટ, સંતુલિત આહાર, પૂરતું હાઇડ્રેશન અને નિયમિત સ્લીપ રૂટિન અપનાવો. નાની-નાની સારી ટેવો અપનાવીને ગરમીની ઋતુમાં પણ ઊંઘ અને ઓવરઓલ હેલ્થ બંનેને સુધારી શકાય છે.