બ્લડ પ્રેશર કેમ વધે છે?:શું BPની દવા આખી જિંદગી લેવી પડે? ડોક્ટર પાસેથી જાણો આવા જ 15 સવાલોના સરળ જવાબ

હાઈ બ્લડ પ્રેશર આજની સૌથી સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા છે. BP વધવા પર લોકો ડૉક્ટર પાસે જાય છે અને સૂચવેલી દવાઓ લે છે. આનાથી બ્લડ પ્રેશર મોટાભાગે નિયંત્રિત થઈ જાય છે અને મશીનમાં નંબરો બરાબર દેખાવા લાગે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે શું ફક્ત નંબર નિયંત્રિત થવા પૂરતું છે? અમેરિકન કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડોક્ટર જેક વુલ્ફસન અનુસાર, BP ની દવાઓ ફક્ત રીડિંગ ઓછી કરે છે, બીમારીના સાચા કારણને ઠીક કરતી નથી. હાઈ BP શરીરનું એક એલાર્મ છે, જે જણાવે છે કે અંદર કંઈક ગડબડ ચાલી રહી છે. આ સતત તણાવ, ઊંઘનો અભાવ, પેટની ચરબી, ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ અથવા નર્વ પ્રોબ્લેમનો સંકેત હોઈ શકે છે. તેથી ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’માં સમજીશું કે BP વધવાનું સાચું કારણ શું છે. સાથે જ જાણીશું કે- પ્રશ્ન- બ્લડ પ્રેશરનો શું અર્થ છે? જવાબ- આપણા શરીરના દરેક અંગને કામ કરવા માટે લોહીની જરૂર હોય છે. તેના માટે જરૂરી છે કે લોહી આખા શરીરની નસોમાં સતત વહેતું રહે. આ પ્રક્રિયા માટે હૃદય સતત પમ્પ કરે છે. જ્યારે હૃદય પમ્પ કરે છે, ત્યારે લોહીના પ્રવાહથી નસોની દીવાલો પર દબાણ આવે છે. લોહીના પ્રવાહથી પડતા આ જ દબાણને બ્લડ પ્રેશર કહે છે. આ દબાણને બે નંબરમાં માપવામાં આવે છે, સિસ્ટોલિક અને ડાયસ્ટોલિક પ્રેશર- પ્રશ્ન- બ્લડ પ્રેશરનું વધવું ખતરનાક કેમ છે? જવાબ- વધુ દબાણ નસોની દિવાલોને ધીમે ધીમે નુકસાન પહોંચાડે છે. આનાથી હૃદયને લોહી પંપ કરવામાં વધુ મહેનત કરવી પડે છે. લાંબા સમય સુધી બ્લડ પ્રેશર ઊંચું રહેવાથી હાર્ટ એટેક, સ્ટ્રોક, કિડની ફેલ્યોર અને આંખોની રોશની નબળી પડવાનું જોખમ વધી જાય છે. તેની સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે ઘણીવાર તેના લક્ષણો દેખાતા નથી, પરંતુ અંદરથી શરીરને નુકસાન થતું રહે છે. પ્રશ્ન- બ્લડ પ્રેશર વધવાનું અસલી કારણ શું હોય છે? જવાબ- મુખ્યત્વે આ કારણોસર બ્લડ પ્રેશર વધે છે- પ્રશ્ન- શું ફક્ત દવાઓથી BPને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરી શકાય છે? જવાબ- બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવા માટે હંમેશા દવા લેવી જરૂરી નથી. જો બ્લડ પ્રેશર ખૂબ વધારે ન હોય અને હાઈપરટેન્શનની સ્થિતિ ન હોય, તો તેને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. જો બ્લડ પ્રેશર લાંબા સમય સુધી વધેલું રહે, તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ દવાઓ લેવી જરૂરી છે. પ્રશ્ન- BP વધવા પર ડૉક્ટર પાસે ગયા છો તો કયા સવાલો પૂછવા જોઈએ? જવાબ- બ્લડ પ્રેશર વધવા પર ડોક્ટરને આ 15 સવાલો ચોક્કસ પૂછો- પ્રશ્ન- ક્રોનિક સ્ટ્રેસ અને ઊંઘની કમીની BP પર શું અસર થાય છે? જવાબ- ક્રોનિક સ્ટ્રેસ એટલે લાંબા સમય સુધી રહેલો તણાવ શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ, જેમ કે કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિનને વધારે છે. આ હોર્મોન્સ બ્લડ વેસલ્સને સંકોચે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે. જ્યારે ઊંઘની કમીથી શરીરને રિકવરીનો સમય મળતો નથી. રાતની ઊંઘમાં BP કુદરતી રીતે ઓછું થાય છે, પરંતુ જ્યારે ઊંઘ પૂરી થતી નથી ત્યારે BP સતત હાઈ રહે છે. સતત ખરાબ ઊંઘ અને તણાવથી હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે. પ્રશ્ન- પેટની ચરબી અને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સનો BP સાથે શું સંબંધ છે? જવાબ- પેટની આસપાસ જમા થયેલી ચરબી એટલે કે બેલી ફેટ માત્ર વજન જ નથી વધારતી, પરંતુ હોર્મોનલ ગડબડી પણ પેદા કરે છે. આનાથી ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધે છે એટલે કે શરીર ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય ઉપયોગ કરી શકતું નથી. આના કારણે બ્લડ વેસલ્સ સખત થવા લાગે છે અને તેમાં સોજો આવી જાય છે. આનાથી બ્લડ ફ્લો અવરોધાય છે અને BP વધવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ અને હાઈ BPની સમસ્યાઓ ઘણીવાર એકસાથે જોવા મળે છે. પ્રશ્ન- વધુ મીઠું ખાવાથી BP કેમ વધે છે? જવાબ- મીઠામાં રહેલા સોડિયમના કારણે શરીરમાં પાણી જમા થવાનું (વોટર રિટેન્શન) વધી જાય છે. આનાથી શરીરમાં લોહીનું પ્રમાણ વધે છે અને નસો પર દબાણ વધે છે. આનાથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે. વધુ પડતું સોડિયમ રક્તવાહિનીઓને સખત બનાવે છે, જેનાથી તેની ફ્લેક્સિબિલિટી ઓછી થાય છે. તેથી, પેકેજ્ડ ફૂડ, અથાણાં, નમકીન અને ફાસ્ટ ફૂડમાં મીઠું વધુ હોય છે, જે ધીમે ધીમે BP વધારે છે. પ્રશ્ન- કઈ પરિસ્થિતિઓમાં BP ની દવાઓ ન લેવી જોખમી બની શકે છે? જવાબ- જો કોઈ વ્યક્તિનું BP સતત હાઈ રહેતું હોય અથવા તેને પહેલાથી હૃદય રોગ, સ્ટ્રોક, કિડનીની બીમારી કે ડાયાબિટીસ હોય, તો દવાઓ ન લેવી જોખમી બની શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ફક્ત જીવનશૈલી સુધારવી પૂરતી નથી. દવા છોડવાથી અચાનક BP વધી શકે છે. આનાથી હાર્ટ એટેક, બ્રેઈન હેમરેજ અથવા કિડની ફેલ થવાનો ખતરો રહે છે. ડોક્ટરની સલાહ વિના BP ની દવા બંધ કરવી જોખમી બની શકે છે. પ્રશ્ન- કયા લોકોનું BP જીવનશૈલી સુધારવાથી નિયંત્રિત થઈ શકે છે? જવાબ- જે લોકોનું BP શરૂઆતના તબક્કામાં છે, તેમનું BP જીવનશૈલી સુધારવાથી નિયંત્રિત થઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ દવા વગર BP કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવું- પ્રશ્ન- BPની દવાઓ સાથે યોગ્ય આહાર અને કસરત શા માટે જરૂરી છે? જવાબ- દવાઓ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરે છે, પરંતુ તેના કારણને ઠીક કરતી નથી. ખોરાકની ખોટી આદતો, સ્થૂળતા, તણાવ અને બેઠાડુ જીવનશૈલી BP ના સાચા કારણો હોય છે. સ્વસ્થ આહાર અને નિયમિત કસરતથી આ સમસ્યાઓ ઠીક થઈ શકે છે. આહાર અને કસરતના તમામ ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- શું એકવાર BPની દવા શરૂ થયા પછી આખી જીંદગી લેવી પડે છે? જવાબ- દરેક દર્દી માટે આ જરૂરી નથી. કેટલાક લોકોમાં BP અસ્થાયી કારણોસર, જેમ કે સ્થૂળતા, તણાવ અથવા ખરાબ જીવનશૈલીને કારણે વધે છે. જો તેઓ જીવનશૈલીમાં મોટો સુધારો કરે, તો ડોક્ટર દવા ઓછી કરી શકે છે અથવા બંધ પણ કરી શકે છે. પરંતુ જેમનું BP લાંબા સમયથી વધારે રહે છે અથવા જેનું કારણ આનુવંશિક છે, તેમને લાંબા સમય સુધી દવા લેવી પડી શકે છે. જોકે, આ નિર્ણય હંમેશા ડોક્ટરની સલાહ પછી જ લેવો.