40 પછી હાડકાં નબળાં પડી જાય છે!:10 સંકેતોને અવગણશો નહીં, ડોક્ટર પાસેથી જાણો હાડકાંને મજબૂત બનાવવા માટેની 11 ટિપ્સ

40 વર્ષની ઉંમર પછી હાડકાંમાં નબળાઈ એક 'સાયલન્ટ' સમસ્યા છે, જે ધીમે ધીમે વધે છે. તે ઘણીવાર ત્યારે સામે આવે છે જ્યારે ફ્રેક્ચર કે દુખાવો થાય છે. ઉંમર વધવાની સાથે શરીરમાં કેલ્શિયમ ઓછું થઈ જાય છે અને બોન ડેન્સિટી ઘટવા લાગે છે. મહિલાઓમાં મેનોપોઝ પછી આ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બને છે. ખરાબ જીવનશૈલી, વિટામિન D ની ઉણપ, કસરતનો અભાવ અને ખોટો આહાર આ જોખમને વધારી શકે છે. ચિંતાની વાત એ છે કે શરૂઆતમાં તેના લક્ષણો બહુ સ્પષ્ટ હોતા નથી. તેથી લોકો તેને અવગણે છે. જો સમયસર તેના પર ધ્યાન આપવામાં આવે તો બોન લોસની પ્રક્રિયાને થોડી ધીમી કરી શકાય છે. આજે ‘કામના સમાચાર’માં બોન હેલ્થ પર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું- નિષ્ણાત: ડૉ. અભિષેક કુમાર મિશ્રા, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઓર્થોપેડિક્સ અને સ્પાઇન, એપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલ, દિલ્હી પ્રશ્ન- 40 વર્ષની ઉંમર પછી હાડકાં નબળાં કેમ પડવા લાગે છે? જવાબ- 40 વર્ષની ઉંમર પછી હાડકાંનું નબળું પડવું એ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે, પરંતુ તે અચાનક થતું નથી. તેની પાછળ ઘણા કારણો છે. બધા કારણો ગ્રાફિકમાં જુઓ- ચાલો હવે આ કારણોને વિગતવાર સમજીએ- કેલ્શિયમની ઉણપ વિટામિન Dની ઉણપ હોર્મોનલ ફેરફારો (ખાસ કરીને મહિલાઓમાં) બોન રિમોડેલિંગ ઇમ્બેલેન્સ ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ ખરાબ જીવનશૈલી કેટલાક રોગો અને દવાઓ પ્રશ્ન- હાડકાંની નબળાઈના શું સંકેતો છે? જવાબ- હાડકાંની નબળાઈના શરૂઆતી સંકેતો ખૂબ હળવા હોય છે. એટલે લોકો તેને અવગણી દે છે. પરંતુ સમયસર આ લક્ષણો ઓળખી લેવામાં આવે તો મોટી સમસ્યાથી બચી શકાય છે. બધા લક્ષણો ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- 40+ ઉંમરમાં કયા લોકોને બોન લોસનું જોખમ વધારે હોય છે? જવાબ- કેટલાક લોકોને તેનું જોખમ વધારે હોય છે. તેની પાછળ શરીર, લાઇફસ્ટાઇલ અને મેડિકલ ફેક્ટર્સ જવાબદાર છે. પોઇન્ટર્સમાં જુઓ કે કોને વધારે જોખમ છે- પ્રશ્ન- હાડકાં નબળાં પડવાથી કયા રોગોનું જોખમ વધે છે? જવાબ- નબળાં હાડકાં દુખાવો કે થાક સાથે અનેક ગંભીર રોગોનું જોખમ વધારી શકે છે. 40+ ઉંમરમાં આ જોખમ વધુ વધી જાય છે. તમામ હેલ્થ રિસ્ક ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- બોન હેલ્થ કેવી રીતે જાણી શકાય છે? જવાબ- બોન હેલ્થનું સાચું આકલન ફક્ત લક્ષણોથી કરી શકાતું નથી. આ સાથે ટેસ્ટ અને મેડિકલ એસેસમેન્ટની પણ જરૂર હોય છે. જેમ કે- BMD (બોન મિનરલ ડેન્સિટી) ટેસ્ટ એક્સ-રે બ્લડ ટેસ્ટ FRAX સ્કોર (ફ્રેક્ચર રિસ્ક એસેસમેન્ટ ટૂલ) શારીરિક સંકેતો ડૉક્ટર કેટલાક લક્ષણોના આધારે અંદાજ લગાવે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- મજબૂત હાડકાં માટે કયા પોષક તત્વોની જરૂર પડે છે? જવાબ- ઘણા પોષક તત્વો મળીને હાડકાંને મજબૂત બનાવે છે. હાડકાંના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી તમામ પોષક તત્વોની યાદી ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- લાઇફસ્ટાઇલની બોન હેલ્થ પર શું અસર થાય છે? જવાબ- સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત અને પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ લેવાથી હાડકાં મજબૂત બને છે. જ્યારે ખરાબ ખાનપાન, ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ધૂમ્રપાન અને દારૂ પીવાથી હાડકાં નબળાં પડે છે. ખોટી આદતો ધીમે ધીમે બોન ડેન્સિટી ઘટાડે છે અને સમય જતાં ઓસ્ટિયોપોરોસિસનું જોખમ વધારી શકે છે. બોન હેલ્થ સંબંધિત સામાન્ય પ્રશ્નો અને જવાબો પ્રશ્ન- શું ટેસ્ટ વગર પણ બોન હેલ્થ જાણી શકાય છે? જવાબ- ના, ફક્ત લક્ષણોથી ચોક્કસ ખબર પડતી નથી. સાચા આકલન માટે ટેસ્ટ જરૂરી હોય છે. પ્રશ્ન- શું બોન લોસને સંપૂર્ણપણે રોકી શકાય છે? જવાબ- સંપૂર્ણપણે તો નહીં, પરંતુ યોગ્ય આહાર, નિયમિત કસરત અને હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલથી તેને ઘણી હદ સુધી ધીમું કરી શકાય છે. પ્રશ્ન- શું દરેક વ્યક્તિએ 40 પછી બોન ડેન્સિટી ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ? જવાબ- હા, પરંતુ જેમને વધુ જોખમ છે, તેમને ચોક્કસ કરાવવો જોઈએ. જેમ કે- પ્રશ્ન- શું માત્ર સપ્લિમેન્ટ લેવાથી હાડકાં મજબૂત થઈ શકે છે? જવાબ- ના, સપ્લિમેન્ટની સાથે સંતુલિત આહાર અને હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલ પણ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- કઈ પરિસ્થિતિઓમાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે? જવાબ- આ પરિસ્થિતિઓમાં ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે-