વધારાનો એક એપિસોડ જોવાની લ્હાય તમને ડિપ્રેશનમાં ધકેલી દેશે!:સતત ટીવી જોવું સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી, વ્યસન છોડાવવા આ 10 ટિપ્સ અપનાવો

‘બસ હજુ એક… છેલ્લો એપિસોડ’ એમ વિચારીને લોકો ટીવી પર બિંજ વોચિંગ (સમય જોયા વિના સતત ટીવી કે સ્ક્રીન જોવી) કરે છે. દિવસભરના થાક છતાં ક્યારે એક એપિસોડ ઘણા કલાકોમાં બદલાઈ જાય છે, ખબર જ નથી પડતી. આનું પરિણામ એ આવે છે કે ઊંઘ પૂરી નથી થતી અને બીજા દિવસે સુસ્તી રહે છે. જો આ રૂટિન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો શરીર અને મગજ બંનેને અસર કરી શકે છે. ‘યુરોપિયન સાઇકિયાટ્રી જર્નલ’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, જો રોજ ટીવી જોવાનો સમય ઓછો કરવામાં આવે, તો ડિપ્રેશનનું જોખમ ઘણે અંશે ઓછું થઈ શકે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં જાણીશું કે- નિષ્ણાત: પ્રશ્ન- શું ટીવી જોવાથી તણાવ વધે છે? જવાબ- હા, લાંબા સમય સુધી નેગેટિવ, હિંસક અથવા હાઈ-ડ્રામા કન્ટેન્ટ જોવાથી મગજ સતત એલર્ટ મોડમાં રહે છે. આનાથી સ્ટ્રેસ હોર્મોન રિલીઝ થાય છે, ઊંઘ બગડે છે અને ધીમે ધીમે ચીડિયાપણું અને માનસિક થાક વધવા લાગે છે. પ્રશ્ન- શું વધુ ટીવી જોવું ડિપ્રેશનનું કારણ બની શકે છે? જવાબ- ના, વધુ ટીવી જોવાથી સીધું ડિપ્રેશન થતું નથી, પરંતુ તેના કારણે જોખમ ચોક્કસ વધી શકે છે. આ ત્રણેય બાબતો ડિપ્રેશનના જોખમ સાથે સંકળાયેલી છે. પ્રશ્ન- તાજેતરમાં થયેલો અભ્યાસ ટીવી જોવાની આદત અને ડિપ્રેશન વિશે શું કહે છે? જવાબ- 'યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્રોનિંગન'ના સંશોધકોએ એક અભ્યાસ કર્યો. તે મુજબ, ટીવી જોવાનો સમય ઓછો કરવાથી ડિપ્રેશનનું જોખમ ઘટે છે. 65 હજારથી વધુ લોકો પર 4 વર્ષ સુધી થયેલા સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે, રોજ 1 કલાક ટીવી ઓછું જોવાથી ડિપ્રેશનનું જોખમ લગભગ 11% ઓછું થઈ શકે છે. 1.5 કલાક ઓછું કરવાથી આ ઘટાડો લગભગ 26% અને 2 કલાક ઓછું કરવાથી ડિપ્રેશનનું જોખમ લગભગ 40% સુધી ઘટી શકે છે. તેની સૌથી વધુ અસર 40 થી 65 વર્ષના લોકોમાં જોવા મળી. આ અભ્યાસ યુરોપિયન સાયકિયાટ્રી જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે. પ્રશ્ન- શું વધુ ટીવી જોવાથી ઊંઘ પર ખરાબ અસર પડે છે? જો હા, તો શા માટે? જવાબ- હા, ટીવી અને મોબાઇલ સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી તેજ બ્લૂ રોશની બ્રેઇનને એ સિગ્નલ આપે છે કે, હજુ દિવસ છે. આનાથી સ્લીપ હોર્મોન મેલાટોનિન ઓછું બને છે. આના કારણે ઊંઘ મોડી આવે છે અથવા આવતી નથી. આનાથી બોડી ક્લોક (ઊંઘવા-જાગવાની ટાઇમિંગ) બગડી શકે છે. આનાથી થતા તમામ હેલ્થ રિસ્ક ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- વધુ ટીવી જોવાથી ફિઝિકલ હેલ્થ પર શું અસર થાય છે? જવાબ- આનાથી ફિઝિકલ હેલ્થ પર ગંભીર અસરો થાય છે. પોઇન્ટર્સથી સમજીએ- આ આદત ધીમે ધીમે ઘણી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધારી શકે છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- વધુ ટીવી જોવાથી માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર શું અસર થાય છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- શું ટીવી જોતી વખતે મંચિંગ કરવું પણ ડિપ્રેશનના જોખમને વધારી શકે છે? જવાબ- મંચિંગ એટલે ટીવી કે સ્ક્રીન જોતી વખતે કંઈક ખાતા રહેવું. આ દરમિયાન મોટાભાગના લોકો જંકફૂડ ખાય છે. પ્રશ્ન- શું ટેલિવિઝનનું વ્યસન એક વાસ્તવિક માનસિક સ્વાસ્થ્ય ચિંતા છે? જવાબ- હા, ખૂબ વધારે અને નિયંત્રણ બહાર ટીવી જોવું એક ગંભીર માનસિક સ્વાસ્થ્ય ચિંતા હોઈ શકે છે. પ્રશ્ન- રોજ વધુમાં વધુ કેટલા કલાક ટીવી જોવું સુરક્ષિત છે? જવાબ- સામાન્ય રીતે પુખ્ત વયના લોકો માટે દરરોજ 1-2 કલાક મનોરંજન માટે સ્ક્રીન ટાઈમને સંતુલિત માનવામાં આવે છે. જોકે, તે ઊંઘ, કસરત અને કામકાજને અસર ન કરે તો. પ્રશ્ન- શું શારીરિક પ્રવૃત્તિ ડિપ્રેશનના જોખમને ઘટાડે છે? જવાબ- હા, જ્યારે વોક, રનિંગ, યોગ કે કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરીએ છીએ, ત્યારે શરીરમાં એન્ડોર્ફિન અને 'ફીલ-ગુડ' કેમિકલ્સ (જેમ કે સેરોટોનિન, ડોપામાઇન) વધે છે. આ મૂડ સુધારે છે. આનાથી સ્ટ્રેસ હોર્મોન (કોર્ટિસોલ) નિયંત્રણમાં રહે છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા પણ સુધરે છે. આ બંને ડિપ્રેશન સાથે સંકળાયેલા મહત્વના પરિબળો છે. પ્રશ્ન- ટીવી જોવાના નકારાત્મક પ્રભાવને કેવી રીતે ઓછો કરી શકાય છે? જવાબ- આ માટે સૌથી પહેલા સ્ક્રીન ટાઈમ મર્યાદિત કરવો જરૂરી છે. બધી જરૂરી સાવચેતીઓ ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ટીવીનો સમય ઓછો કરવાથી મૂડ, ફોકસ અને મેન્ટલ એનર્જીમાં શું ફેરફારો આવે છે? જવાબ- મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- જો વધુ ટીવી જોવાની ટેવ હોય, તો તેમાંથી કેવી રીતે છૂટકારો મેળવવો? જવાબ- જો ટીવી જોવાની ટેવ નિયંત્રણ બહાર લાગવા માંડે, તો તેને અચાનક છોડવાને બદલે પ્લાન સાથે ઓછું કરવું એ સારો રસ્તો છે. નાના-નાના પણ કડક પગલાં આ ટેવને ધીમે ધીમે નબળી પાડે છે. પોઈન્ટર્સથી સમજીએ-