'લાગણીઓના ગુલામ નહીં, માલિક બનો':'ભાવના: જીવન કા GPS' પુસ્તક તમારા જીવનને સાચી દિશા બતાવશે

પુસ્તકનું નામ: ‘ભાવના: જીવનનું GPS’ (ભાવના યોગ કે સાથ અપના માર્ગ ખોજે) લેખક: મુનિશ્રી પ્રમાણસાગરજી મહારાજ પ્રકાશક: નિર્ગ્રંથ ફાઉન્ડેશન કિંમત: 150 રૂપિયા આજે માણસ પાસે પ્રખર બુદ્ધિ, આધુનિક સાધનો અને મનોરંજનના ઘણા વિકલ્પો છે, છતાં તે ગૂંચવાયેલો છે. કારણ કે આપણે બહારની દુનિયા સંભાળતા શીખી ગયા છીએ, પરંતુ ભાવનાઓને સમજવાનું બાકી છે. જૈન મુનિ પ્રમાણસાગરજીનું પુસ્તક 'ભાવના: જીવન કા GPS' આ વિષય પર પ્રકાશ પાડે છે. તે શીખવે છે કે, જીવનની સાચી દિશા બહાર નહીં, પરંતુ અંદરથી નક્કી થાય છે. મુનિશ્રી જણાવે છે કે, જો આપણે આપણી ભાવનાઓને સમજતા અને નિયંત્રિત કરતા શીખી જઈએ, તો પર્સનલ અને પ્રોફેશનલ સફળતા દૂર નથી. મુનિશ્રી જણાવે છે કે- 'ભાવના ચેતનાની તે અદૃશ્ય ધારા છે, જે આપણા જીવનને દિશા આપે છે. આપણે જે વિચારીએ છીએ, જે નિર્ણયો લઈએ છીએ અને જે બનીએ છીએ, તેની પાછળ ભાવનાઓની જ ભૂમિકા હોય છે.’' પુસ્તકનો ઉદ્દેશ્ય અને મહત્ત્વ નીચેના ગ્રાફિકમાં પુસ્તકના 8 જરૂરી પાઠ જોઈએ- પુસ્તકમાં લાગણીઓને ત્રણ સ્તરોમાં સમજાવવામાં આવી છે- મુનિશ્રી જણાવે છે કે, લાગણીઓ ન સારી હોય છે ન ખરાબ. તેમનું દિશા-નિર્દેશન જ તેમને સકારાત્મક કે નકારાત્મક બનાવે છે. નકારાત્મક લાગણીઓ: સમસ્યાનું મૂળ પુસ્તકનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ 'વિકૃત ભાવનાઓની ઓળખ' છે. મુનિશ્રી સમજાવે છે કે, કેવી રીતે આપણા 'શુદ્ધ ભાવો' વિકૃત (ખરાબ) થઈને આપણને નુકસાન પહોંચાડે છે. જેમ કે- ભાવનાના ચાર સ્તંભ: જીવન બદલવાની પ્રક્રિયા પુસ્તકમાં ભાવના યોગને ચાર તબક્કામાં સમજાવવામાં આવ્યો છે- આ ચારેય તબક્કા આત્મ-પરિવર્તનની પ્રક્રિયા બનાવે છે. તેમને રોજિંદા જીવનમાં સરળતાથી અપનાવી શકાય છે. પ્રાર્થના જૈન દર્શનમાં પ્રાર્થનાનો અર્થ ફક્ત ઈશ્વર પાસેથી કંઈક માંગવું નથી, પરંતુ ભાવનાઓ પ્રત્યે જાગૃત થવું અને તેમને સ્વીકારવું છે. જ્યારે વ્યક્તિ સમજે છે કે, તે શું અનુભવી રહ્યો છે, ત્યારે સમર્પણની ભાવના વિકસે છે. આ અહંકારને ઓછો કરીને આત્મ-જાગૃતિ વધારે છે અને આંતરિક પરિવર્તનની શરૂઆત કરે છે. પ્રતિક્રમણ પ્રતિક્રમણ આત્મ-વિશ્લેષણ અને ભાવનાત્મક શુદ્ધિની પ્રક્રિયા છે. આમાં વ્યક્તિ નકારાત્મક ભાવનાઓ (જેમ કે ક્રોધ, ભય, ઈર્ષ્યા કે દોષભાવ)ને ઓળખે છે, કારણ સમજે છે અને તેમને છોડવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ માનસિક બોજ હળવો કરે છે અને સકારાત્મકતા માટે જગ્યા બનાવે છે. પ્રત્યાખ્યાન પ્રત્યાખ્યાનનો અર્થ છે ભૂલો અને નકારાત્મક પેટર્નને ઓળખીને તેમને ફરીથી ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લેવી. આ માત્ર વિચાર પૂરતું સીમિત રહેતું નથી, પરંતુ વ્યવહારમાં પરિવર્તન લાવે છે. આનાથી આત્મ-અનુશાસન મજબૂત થાય છે અને વ્યક્તિ વધુ સારી દિશામાં આગળ વધે છે. સામાયિક સામાયિક એ અવસ્થા છે, જ્યાં વ્યક્તિ વર્તમાનમાં સ્થિર થઈને સાક્ષી ભાવથી જીવે છે. આમાં ન તો ભૂતકાળનો બોજ હોય છે, ન ભવિષ્યની ચિંતા. મન શાંત અને સંતુલિત રહે છે. આ જ સમતાની સ્થિતિ છે, જે ભાવના યોગની અંતિમ ઉપલબ્ધિ માનવામાં આવે છે. સેલ્ફ મેનેજમેન્ટ કેવી રીતે કરવું? આ પુસ્તક ફક્ત ભાવનાઓની થિયરી પૂરતું મર્યાદિત નથી. તે જણાવે છે કે, ભાવનાઓ રોજિંદા જીવનના દરેક ભાગને કેવી રીતે અસર કરે છે. લેખક સેલ્ફ મેનેજમેન્ટને પાંચ ક્ષેત્રોમાં વિભાજિત કરે છે, જે જીવનને વ્યવસ્થિત અને સંતુલિત બનાવવાનો આધાર છે. આપણા વિચારો જ દિશા નક્કી કરે છે. પુસ્તક શીખવે છે કે નકારાત્મક અને નિરર્થક વિચારસરણીથી દૂર રહીને સકારાત્મક અને ઉકેલ-કેન્દ્રિત વિચારસરણી કેવી રીતે વિકસાવવી. દરેક ભાવનાને ઓળખવી અને સમજવી જરૂરી છે. જ્યારે આપણે જાણીએ છીએ કે, આ સમયે અંદર શું ચાલી રહ્યું છે? ત્યારે આપણે ભાવનાઓના ગુલામ નહીં, પરંતુ તેના સંચાલક બનીએ છીએ. શબ્દો ફક્ત અવાજ નથી, ભાવનાઓના વાહક હોય છે. લેખક જણાવે છે કે વિચારીને, સંયમિત અને સંવેદનશીલ બોલવું સંબંધોને વધુ સારા બનાવે છે. આપણા કાર્યો ભાવનાઓથી પ્રેરિત હોય છે. જો ભાવનાઓ સંતુલિત હોય, તો નિર્ણયો અને કાર્યો સાચી દિશામાં જાય છે. આપણી માનસિક અને ભાવનાત્મક ઊર્જા મર્યાદિત હોય છે. પુસ્તક શીખવે છે કે તેને વ્યર્થ ચિંતા અને નકારાત્મકતામાં ખર્ચ કરવાને બદલે યોગ્ય જગ્યાએ રોકાણ કરવું જીવનને અસરકારક બનાવે છે. સંબંધો મજબૂત બનાવવાના પાંચ સુવર્ણ સૂત્રો પુસ્તકનું એક પ્રભાવશાળી પાસું છે, સંબંધોને જોવાનો દૃષ્ટિકોણ. મુનિશ્રી કહે છે કે, સંબંધો ફક્ત તર્ક અને લોજિકથી ચાલતા નથી, પરંતુ ભાવનાઓના પાયા પર ટકેલા હોય છે. તેને મજબૂત કરવા માટે પાંચ સુવર્ણ સૂત્રો આપવામાં આવ્યા છે. આ પુસ્તક શા માટે વાંચવું જોઈએ? જો તમે ભાવનાઓને સમજવા માંગો છો, તો આ પુસ્તક તમારા માટે છે. કેટલાક લોકો માટે આ એક પાઠ તરીકે પણ કામ કરી શકે છે. તેને નીચેના ગ્રાફિકથી સમજીએ- પુસ્તક વિશે મારો અભિપ્રાય પુસ્તકની ભાષા થોડી કઠિન જરૂર છે, પરંતુ વાંચવા પર સમજાય છે. તેમાં ફક્ત જ્ઞાન નહીં, અભ્યાસ પર ભાર છે. સાથે જ આત્મ-ચિંતન માટે પ્રશ્નો આપવામાં આવ્યા છે. જીવનના દરેક પાસાં ભાવના, સ્વાસ્થ્ય અને સંબંધને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.