ઉત્તર કોરિયા હવે માત્ર ચીનના ભરોસે નથી:પુતિન-કિમ જોંગની નિકટતાથી જિનપિંગની ચિંતા વધી, 7 વર્ષ પછી ઉત્તર કોરિયા જશે

ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ આવતા અઠવાડિયે ઉત્તર કોરિયાના પ્રવાસે જશે અને ત્યાં કિમ જોંગ ઉન સાથે મુલાકાત કરશે. બંને દેશોના સરકારી મીડિયા અનુસાર આ યાત્રા 8 થી 9 જૂન સુધી ચાલશે. જિનપિંગે આ પહેલા 2019માં પ્યોંગયાંગની મુલાકાત લીધી હતી. આ યાત્રા એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે થોડા અઠવાડિયા પહેલા જ જિનપિંગે બેઇજિંગમાં રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનનું આયોજન કર્યું હતું. રશિયા અને ચીન બંને ઉત્તર કોરિયાની વિદેશ નીતિમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. થોડા વર્ષો પહેલા સુધી ઉત્તર કોરિયા પર ચીનનું વર્ચસ્વ હતું, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. યુક્રેન યુદ્ધ પછી રશિયા અને ઉત્તર કોરિયાની નિકટતા ખૂબ વધી ગઈ છે. એટલે કે હવે ઉત્તર કોરિયા માત્ર ચીનના ભરોસે નથી. ચીનની ઉત્તર કોરિયા સાથે અનોખી સંધિ ચીન, ઉત્તર કોરિયાનો સૌથી મોટો આર્થિક અને રાજકીય ભાગીદાર છે. ઉત્તર કોરિયા તેના પરમાણુ હથિયાર કાર્યક્રમ અને માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનોના આરોપોને કારણે લાંબા સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવા સમયે ચીન તેના માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ સહારો બન્યું છે. ચીન અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચે લગભગ 1,400 કિલોમીટર લાંબી સરહદ છે. બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સંધિ પણ છે, જે ચીનની કોઈપણ દેશ સાથેની એકમાત્ર સૈન્ય સંધિ છે. આ કરાર હેઠળ જો કોઈ એક દેશ પર હુમલો થાય તો બીજો તેની મદદ કરશે. આ વર્ષે આ સંધિના 65 વર્ષ પૂરા થઈ રહ્યા છે. કિમ જોંગ માટે શી જિનપિંગની આ યાત્રા ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. કોવિડ મહામારી, આંતરરાષ્ટ્રીય અલગતા અને પછી યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાનો સાથ આપ્યા બાદ ઉત્તર કોરિયા પોતાને પહેલા કરતા વધુ મજબૂત અને પ્રભાવશાળી બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. કિમ ઈચ્છે છે કે દુનિયા જુએ કે તેમનો દેશ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા છતાં ટકી રહેવામાં સફળ રહ્યો છે. જ્યારે, શી જિનપિંગ આ યાત્રા દ્વારા દુનિયાને યાદ અપાવવા માંગશે કે ઉત્તર કોરિયા હજુ પણ મોટાભાગે ચીન પર નિર્ભર છે અને બેઇજિંગને અવગણી શકાય નહીં. પુતિન-કિમની વધતી નિકટતાથી જિનપિંગ પરેશાન તાજેતરના વર્ષોમાં કિમ જોંગ અને વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચેના સંબંધો પણ ઝડપથી મજબૂત બન્યા છે. રશિયાએ ઉત્તર કોરિયાને આર્થિક અને તકનીકી મદદ પૂરી પાડી છે, જ્યારે ઉત્તર કોરિયાએ યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાને સૈનિકો અને હથિયારોની સહાયતા આપી છે. જિનપિંગ, રશિયા અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચે વધતી નિકટતાને લઈને સંપૂર્ણપણે સહજ નથી. તેઓ ઈચ્છે છે કે ચીનનો ઉત્તર કોરિયા પર પ્રભાવ જળવાઈ રહે. એશિયા સોસાયટીના સિનિયર ફેલો જ્હોન ડિલ્યુરીના મતે, ચીન ચોક્કસપણે રશિયા અને ઉત્તર કોરિયાની વધતી નિકટતાને લઈને ચિંતિત છે અને આ યાત્રા શીની તે જ ચિંતાનો જવાબ છે. બીજી તરફ, કિમ જોંગ ઉન પણ હવે ચીનના જુનિયર પાર્ટનર તરીકે વર્તવા માંગતા નથી. રશિયા સાથે વધતી નિકટતાનો ઉપયોગ તેઓ ચીન પાસેથી વધુ આર્થિક છૂટછાટો મેળવવા માટે કરી શકે છે. કિમ જોંગ ઉનની સ્થિતિ પહેલા કરતા વધુ મજબૂત થોડા વર્ષો પહેલા સુધી કિમ જોંગ ઉનની સ્થિતિ નબળી દેખાઈ રહી હતી. 2019માં ટ્રમ્પે તેમની સાથે પરમાણુ વાટાઘાટો સમાપ્ત કરી દીધી હતી, જેનાથી પ્રતિબંધો હટવાની આશા સમાપ્ત થઈ ગઈ. આ પછી કોવિડ મહામારી દરમિયાન ઉત્તર કોરિયાએ પોતાની સરહદો બંધ કરી દીધી. આનાથી ચીન સાથેનો વેપાર લગભગ ઠપ થઈ ગયો, જ્યારે ચીન જ ઉત્તર કોરિયા માટે સામાન અને વિદેશી મુદ્રાનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત હતો. પરંતુ મહામારી પછી પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. કિમે યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાની મુશ્કેલીઓનો ફાયદો ઉઠાવ્યો અને મોસ્કો સાથે સંબંધો મજબૂત કર્યા. તેમણે રશિયાને હથિયારો અને સૈનિકો પૂરા પાડ્યા, જ્યારે બદલામાં રશિયાએ તેલ, ખાદ્ય સામગ્રી, હથિયાર ટેકનોલોજી અને અન્ય સહાયના રૂપમાં અબજો ડોલરની મદદ આપી. આવી સ્થિતિમાં, જિનપિંગ કદાચ કિમ ને યાદ અપાવવાનો પ્રયાસ કરશે કે ચીન હજુ પણ ઉત્તર કોરિયાનો સૌથી મોટો આર્થિક આધાર છે. આ જ દિશામાં માર્ચમાં ચીને બેઇજિંગ અને પ્યોંગયાંગ વચ્ચે ટ્રેન અને વિમાન સેવાઓ ફરી શરૂ કરી દીધી. આમ છતાં, કિમ વધુ ઇચ્છે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રતિબંધો છતાં, પર્યટન એક એવો ક્ષેત્ર છે જેના પર કડક પ્રતિબંધો નથી. કિમે દરિયાકિનારા પર રિસોર્ટ અને પહાડી વિસ્તારોમાં હોટ સ્પ્રિંગ પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કર્યું છે જેથી વધુને વધુ ચીની પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરી શકાય. પરમાણુ મુદ્દે વાતચીત થઈ શકે છે જિનપિંગ અને કિમ જોંગની બેઠકમાં અમેરિકા-ઉત્તર કોરિયા વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવાના મુદ્દે પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. ચીન લાંબા સમયથી કોરિયન દ્વીપકલ્પને પરમાણુ હથિયારોથી મુક્ત કરવાની વાત કરતું રહ્યું છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં તેનું વલણ પહેલા કરતા ઘણું નરમ જોવા મળ્યું છે. ગયા મહિને ટ્રમ્પ અને જિનપિંગની બેઠક પછી વ્હાઇટ હાઉસે કહ્યું હતું કે બંને ઇચ્છે છે કે ઉત્તર કોરિયા પાસે પરમાણુ હથિયારો ન રહે અને તે પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સમાપ્ત કરે. જોકે, ચીનના વિદેશ મંત્રાલયને આ અંગે સવાલ પૂછવામાં આવ્યો ત્યારે તેણે સીધો ઇનકાર કરી દીધો હતો. વ્હાઇટ હાઉસ પાછા ફર્યા પછી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઘણી વખત કહી ચૂક્યા છે કે તેઓ કિમ જોંગ ઉન સાથે એક બેઠક કરવા માંગે છે. જોકે, કિમ અત્યાર સુધી પોતાના વલણ પર અડગ છે. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે તેઓ એવી કોઈ વાતચીત સ્વીકારશે નહીં જેમાં તેમના પરમાણુ કાર્યક્રમને વાતચીતના ટેબલ પર રાખવામાં આવે. કિમ લાંબા સમયથી પરમાણુ હથિયારોને પોતાની સુરક્ષાની ગેરંટી માને છે. તેમનું માનવું છે કે આ જ કાર્યક્રમ તેમને ચીન અને રશિયા પર વધુ પડતા નિર્ભર થવાથી બચાવે છે અને અમેરિકાના સંભવિત હુમલાથી સુરક્ષા આપે છે. રશિયાએ ઉત્તર કોરિયાના સમર્થનમાં વીટો લગાવ્યો ઘણા વર્ષો સુધી પરમાણુ હથિયારના મામલામાં ચીન, રશિયા અને અમેરિકા ત્રણેયનો હેતુ એક હતો. આ ત્રણેય દેશો ઉત્તર કોરિયાના પરમાણુ કાર્યક્રમને સીમિત કરવા માંગતા હતા. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) એ 2016 અને 2017માં જ્યારે કડક પ્રતિબંધો લગાવ્યા ત્યારે રશિયા-ચીને તેનું સમર્થન કર્યું હતું. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. માર્ચ 2024માં, રશિયાએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)ની તે પેનલના કાર્યકાળને લંબાવવા પર વીટો લગાવ્યો, જે ઉત્તર કોરિયા પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોના ઉલ્લંઘનની દેખરેખ રાખતી હતી. એટલે કે, જે રશિયાએ 2016-17માં પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા, તેણે જ હવે તે પ્રતિબંધોની દેખરેખ રાખતી સંસ્થાને સમાપ્ત કરી દીધી. બે વર્ષ પહેલા પુતિને કિમ સાથે સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરતા કહ્યું હતું કે ઉત્તર કોરિયાને પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતા મજબૂત કરવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવાનો અધિકાર છે. આને પરમાણુ કાર્યક્રમ પ્રત્યે સમર્થન માનવામાં આવ્યું. ચીનનું વલણ પણ નરમ પડ્યું જ્યારે, ચીન સત્તાવાર રીતે હજુ પણ પરમાણુ હથિયારોથી સજ્જ ઉત્તર કોરિયાનો વિરોધ કરે છે. તેને ડર છે કે આનાથી દક્ષિણ કોરિયા જેવા અમેરિકી સહયોગી દેશો પણ પોતાના પરમાણુ હથિયાર કાર્યક્રમ શરૂ કરવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે. પરંતુ તાજેતરના સમયમાં ચીનનું વલણ થોડું નરમ પડ્યું છે. ચીન હવે UNSCમાં ઉત્તર કોરિયાના મિસાઈલ પરીક્ષણોની નિંદા કરવાનો પણ ઇનકાર કરે છે. તે દરેક પરીક્ષણ માટે અમેરિકા અને તેના સૈન્ય અભ્યાસોને જવાબદાર ઠેરવે છે. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં બીજિંગમાં થયેલી શી અને કિમની બેઠક પછી, બંને દેશોના સત્તાવાર નિવેદનોમાં પહેલીવાર કોરિયન દ્વીપકલ્પને પરમાણુ હથિયારોથી મુક્ત બનાવવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો. પહેલાં તે લગભગ દરેક સંયુક્ત નિવેદનનો નિયમિત ભાગ હતો.