હોર્મુઝ પછી ટ્રમ્પનો નવો ટાર્ગેટ મલક્કા સ્ટ્રેટ:ઇન્ડોનેશિયા સાથે ડીલ કરી, અમેરિકાના પ્લાનિંગથી ભારતને ફાયદો કે નુકસાન?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં હાલમાં પરિસ્થિતિ ઘણી તણાવપૂર્ણ છે. અમેરિકા ત્યાં ઈરાન સંબંધિત જહાજોની ગતિવિધિઓ પર સખ્તાઈ કરી રહ્યું છે. આ દરમિયાન અમેરિકા અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે 13 એપ્રિલે એક નવો સંરક્ષણ કરાર થયો છે. આ કરાર હેઠળ હવે અમેરિકી સૈન્ય વિમાનોને ઇન્ડોનેશિયાના હવાઈ ક્ષેત્રમાં વધુ સરળતાથી આવન-જાવન કરવાની પરવાનગી મળી ગઈ છે. તેને સત્તાવાર રીતે બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવાનું પગલું ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ તેની ટાઈમિંગને લઈને સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. આ ડીલ એવા સમયે થઈ છે જ્યારે US એ ઈરાન પર દબાણ વધારવા માટે હોર્મુઝમાં નાકાબંધી શરૂ કરી દીધી છે. આ પછી ઓઈલનો પુરવઠો લગભગ અટકી ગયો અને કિંમતો 100 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં, એવું માનવામાં આવે છે કે અમેરિકાએ મલક્કા સ્ટ્રેટ પર નજર રાખવા માટે આ કરાર કર્યો છે. હોર્મુઝ પછી મલક્કા પર ફોકસ મલક્કા સ્ટ્રેટ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. આ એ જ રસ્તો છે જે હિંદ મહાસાગરને પૂર્વ એશિયા સાથે જોડે છે અને દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. અહીંથી લગભગ 40% વૈશ્વિક વેપાર અને લગભગ 30% ઓઈલ સપ્લાય પસાર થાય છે. તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને ખાસ બનાવે છે. ફિલિપ ચેનલ પર તેની પહોળાઈ 3 કિલોમીટર છે, જે તેને મોટો બોટલનેક બનાવે છે. આ હોર્મુઝ કરતાં લગભગ નવ ગણો વધુ સાંકડો છે. મલક્કા સ્ટ્રેટ પર ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા અને સિંગાપોરનું નિયંત્રણ છે. આ માર્ગેથી દુનિયાનો ખૂબ મોટો વેપાર પસાર થાય છે. આ જ કારણ છે કે આ વિસ્તારમાં કોઈ પણ હલચલ સીધી રીતે વૈશ્વિક વેપારને પ્રભાવિત કરી શકે છે. યુએસ-ઇન્ડોનેશિયા ડીલ પછી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા ઇન્ડો-પેસિફિકમાં મોટા દરિયાઈ માર્ગોને સુરક્ષિત કરવાની રણનીતિ પર કામ કરી રહ્યું છે. અમેરિકી નિષ્ણાતો અને પૂર્વ સૈનિકોએ કહ્યું છે કે દુનિયાના ચોકપોઇન્ટ્સ પર યુએસ પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહ્યું છે. ચીન માટે સૌથી મોટી નબળાઈ જો હોર્મુઝને ઓઈલની સપ્લાયનો મુખ્ય માર્ગ માનવામાં આવે છે, તો મલક્કાને આખી દુનિયાના વેપારની લાઇફલાઇન કહી શકાય છે. અહીંથી ઓઈલની સાથે-સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનો અને બાકીનો સામાન પણ મોટી માત્રામાં એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચે છે. ચીન માટે તો મલક્કાને સૌથી મોટી વ્યૂહાત્મક નબળાઈ માનવામાં આવે છે. ચીનની લગભગ 80% ઓઈલ આયાત આ જ માર્ગેથી આવે છે. આ ઔદ્યોગિક અર્થતંત્ર અને નિકાસ પ્રણાલી માટે અત્યંત જરૂરી છે. આ જ કારણોસર ચીન લાંબા સમયથી તેના પરની પોતાની નિર્ભરતાને એક નબળાઈ માને છે. આ જ કારણ છે કે પૂર્વ ચીની રાષ્ટ્રપતિ હુ જિન્તાઓએ તેને ‘મલક્કા ડિલેમા’ કહ્યું હતું. તાજેતરમાં ચીને આ વિસ્તારની આસપાસ દરિયાઈ મેપિંગ અને મોનિટરિંગ પ્રવૃત્તિઓ વધારી છે. ભારત માટે શા માટે મહત્વનું છે મલક્કા મલક્કા સ્ટ્રેટ ભારત માટે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. દેશનો લગભગ 55% વેપાર આ જ માર્ગે અને સિંગાપોર ક્ષેત્રમાંથી પસાર થાય છે. ભારતની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને આ વિસ્તારમાં વ્યૂહાત્મક લાભ આપે છે. અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ આ સ્ટ્રેટના પશ્ચિમી મુખ પાસે છે, જ્યાંથી પોર્ટ બ્લેરથી 24 કલાકમાં પહોંચી શકાય છે. ભારતનું INS બાઝ એર સ્ટેશન, જે કેમ્પબેલ બેમાં છે, આ વિસ્તારની દેખરેખમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ ભારતને દરિયાઈ ટ્રાફિક પર નજર રાખવાની શક્તિ આપે છે. શું US-ભારત સહયોગ વધી શકે છે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા મલક્કામાં પોતાની ભૂમિકા વધારશે, તો ભારતની ભાગીદારી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સિંગાપોરે પહેલીવાર મલક્કા સ્ટ્રેટ પેટ્રોલમાં ભારતની રુચિને ઔપચારિક રીતે સ્વીકારી છે. તેનાથી સંકેત મળે છે કે પ્રાદેશિક સહયોગ વધી શકે છે. જોકે, મલક્કા સ્ટ્રેટમાં અમેરિકા માટે બધું સરળ નહીં હોય. ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા આ વિસ્તારને લઈને ખૂબ સંવેદનશીલ રહે છે અને પોતાની સાર્વભૌમત્વને લઈને કોઈ સમાધાન કરવા માંગતા નથી. સિંગાપોરનો વિસ્તાર ભલે નાનો હોય, પરંતુ વૈશ્વિક શિપિંગમાં તેની ભૂમિકા ઘણી મોટી છે. તેનું બંદર અને દરિયાઈ સેવાઓ તેની અર્થવ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ છે, તેથી તે આ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા ઇચ્છતો નથી. તાજેતરના સમયમાં દરિયાઈ ટેક્સ અને નિયમોને લઈને પણ ચર્ચા તેજ બની છે, જેનાથી દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોની ચિંતા વધી છે. આવા માહોલમાં અમેરિકાની વધતી ગતિવિધિઓ દર્શાવે છે કે તે હવે એકસાથે ઘણા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો પર પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માંગે છે. ------------------------ આ સમાચાર પણ વાંચો… ચીની ટેન્કર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અમેરિકી નાકાબંધી તોડવામાં નિષ્ફળ:UAEથી મેથેનોલ લઈને જઈ રહ્યું હતું, અમેરિકી યુદ્ધ જહાજની ચેતવણી પછી યુ-ટર્ન લીધો અમેરિકી પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલું ટેન્કર 'રિચ સ્ટારી' બુધવારે ફરીથી અમેરિકી નાકાબંધી તોડવામાં નિષ્ફળ રહ્યું. આ ટેન્કર સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના હમરિયાહ પોર્ટ પરથી રવાના થયું હતું. ત્યાંથી તેણે અંદાજે 2.5 લાખ બેરલ મેથેનોલ લોડ કર્યું હતું. આ ટેન્કર ખાડીમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું, પરંતુ હોર્મુઝની આગળ અમેરિકી નાકાબંધીને કારણે તેને પરત ફરવું પડ્યું હતું. આ પહેલા પણ આ ટેન્કરે મંગળવારે હોર્મુઝ પાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર…