23 વર્ષ પછી દુશ્મને તોડી પાડ્યું અમેરિકી ફાઇટર જેટ:ટ્રમ્પનો ઈરાની આકાશ પર કબજાનો દાવો ખોટો; અત્યાર સુધી અમેરિકાના 7 વિમાન તોડી પાડ્યા

ઈરાન યુદ્ધના એક મહિના પૂરા થયા પછી ટ્રમ્પે 2 એપ્રિલે અમેરિકી જનતાને સંબોધિત કર્યા. પોતાના 19 મિનિટના ભાષણમાં તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકાએ ઈરાનની હવાઈ સેનાને તબાહ કરી દીધી છે અને તેમની પાસે જવાબ આપવાની ક્ષમતા બચી નથી. ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું કે અમેરિકાનો ઈરાનના આકાશ પર કબજો થઈ ચૂક્યો છે. તેમના વિમાનો તેહરાન ઉપર ઉડી રહ્યા છે અને ઈરાન હવે કંઈ કરી શકતું નથી. ટ્રમ્પ જ નહીં, વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પણ આવા જ કેટલાક દાવા કર્યા. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિઓ કંઈક બીજી જ વાર્તા કહી રહી છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં અમેરિકાના બે સૈન્ય વિમાન અને સર્ચ ઓપરેશનમાં લાગેલા બે બ્લેકહોક હેલિકોપ્ટર ઈરાનના હુમલાનો શિકાર બન્યા. ન્યૂઝ એજન્સી APના રિપોર્ટ અનુસાર, 23 વર્ષથી વધુ સમયમાં પહેલીવાર એવું બન્યું છે કે અમેરિકી લડાકુ વિમાનો દુશ્મનની ગોળીબારીમાં પાડી દેવામાં આવ્યા છે. આ પહેલા 2003માં ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન આવું બન્યું હતું. ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકાના 7 વિમાન તબાહ 2 માર્ચ: કુવૈતમાં ‘ફ્રેન્ડલી ફાયર’માં 3 F-15 પડ્યા, તમામ 6 ક્રૂ મેમ્બર સુરક્ષિત બહાર નીકળ્યા. 12 માર્ચ: ઇરાકમાં KC-135 ટેન્કર ક્રેશ, 6 અમેરિકી એરક્રૂના મોત. 27 માર્ચ: સાઉદીના પ્રિન્સ સુલતાન એર બેઝ પર E-3 સેન્ટ્રી નષ્ટ થયું, એક ટેન્કર વિમાનને પણ નુકસાન થયું. 3 એપ્રિલ: F-15 અને A-10 નષ્ટ થયા, પ્રથમ વખત દુશ્મનની ફાયરિંગમાં અમેરિકી વિમાન પડ્યા. 24 કલાકમાં 2 અમેરિકી જેટ્સ તોડી પાડ્યા, 2 રેસ્ક્યુ હેલિકોપ્ટર પર હુમલો ઈરાની મીડિયા અનુસાર સૌથી પહેલા અમેરિકી F-15E ફાઈટર જેટને તોડી પાડવામાં આવ્યું. તે ઈરાનના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગમાં ઉડાન ભરી રહ્યું હતું. F-15E ફાઈટર જેટના ક્રૂને શોધવા માટે અમેરિકી વિમાન A-10 અટેક એરક્રાફ્ટ પહોંચ્યું ત્યારે તેના પર પણ હુમલો થયો. A-10 હુમલા પછી કુવૈતના હવાઈ ક્ષેત્ર સુધી પહોંચી ગયું, જ્યાં પાઇલટે સુરક્ષિત રીતે ઇજેક્ટ કર્યું. પાઇલટ સુરક્ષિત છે, જોકે વિમાન કુવૈતમાં ક્રેશ થઈ ગયું. CBS અનુસાર, F-15E માં બે ક્રૂ મેમ્બર હતા. તેમાંથી એકને સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યો છે, જ્યારે બીજો ગુમ છે. ઈરાની સરકારી મીડિયાનું કહેવું છે કે પેરાશૂટ દ્વારા બહાર નીકળેલ આ ક્રૂ સભ્ય દેશના દક્ષિણી ભાગમાં ઉતરવાનો અંદાજ છે. તે જ સમયે, F-15E ફાઈટર જેટના રેસ્ક્યુ માટે 2 બ્લેકહોક હેલિકોપ્ટર મોકલવામાં આવ્યા હતા. તેમના પર પણ હુમલો થયો. જોકે, તેમના પર હાજર તમામ અમેરિકી સૈનિકો સુરક્ષિત હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે. અમેરિકા ઈરાનની રણનીતિ સમજી શકતું નથી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અમેરિકાને ઈરાનના આકાશમાં ચોક્કસપણે ફાયદો છે, પરંતુ સંપૂર્ણ નિયંત્રણ નથી. ઈરાનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ નબળી પડી છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે નાશ પામી નથી. હવે સવાલ એ છે કે નબળી એર ડિફેન્સ હોવા છતાં ઈરાને આટલા અદ્યતન અમેરિકી વિમાનોને કેવી રીતે નિશાન બનાવ્યા? આનો જવાબ છે ઈરાનની ‘અસિમેટ્રિક વોરફેર’ એટલે કે અલગ રીતે યુદ્ધ લડવાની રણનીતિ. ઈરાન જાણે છે કે સીધા યુદ્ધમાં અમેરિકાનો મુકાબલો કરવો મુશ્કેલ છે, તેથી ઓછા સંસાધનોમાં વધુ નુકસાન પહોંચાડવાની રણનીતિ અપનાવી રહ્યું છે. તે અવારનવાર અમેરિકા પર ચોંકાવનારા હુમલા કરી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે યુદ્ધ શરૂ થયાના 35 દિવસ પછી પણ અમેરિકા હજુ પણ ઈરાનની રણનીતિને સંપૂર્ણપણે સમજી શક્યું નથી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકી વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર પરના હુમલા પાછળ મજીદ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અથવા ખભા પરથી છોડવામાં આવતી મિસાઈલ (શોલ્ડર-ફાયર મિસાઈલ) હોઈ શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અમેરિકી વિમાનો ઓછી ઊંચાઈ પર ઉડી રહ્યા હતા, તેથી તેઓ આ મિસાઈલોની રેન્જમાં આવી ગયા. મજીદ એર ડિફેન્સ 6km દૂર સુધી નિશાન લગાવી શકે છે મજીદ સિસ્ટમનો ઈરાને 2021ની આસપાસ ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેને ઓછી ઊંચાઈ પર ઉડતા લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. આ સિસ્ટમની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે રડાર પર નિર્ભર નથી રહેતી, પરંતુ ઇન્ફ્રારેડ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે. મજીદ રડાર સિગ્નલ આપતું નથી, તેથી વિમાન તેને અગાઉથી પકડી શકતા નથી. તેની મારક ક્ષમતા લગભગ 8 કિલોમીટર અને ઊંચાઈ 6 કિલોમીટર સુધીની છે. આ કારણોસર, તે એવી પરિસ્થિતિઓમાં વધુ અસરકારક હોય છે જ્યાં દુશ્મનના વિમાન અથવા ડ્રોનને કોઈ ચોક્કસ વિસ્તાર ઉપર આવવું પડે છે. તે એકસાથે ઘણા લક્ષ્યો પર નજર રાખી શકે છે અને તેમાં એકસાથે 8 મિસાઈલ તૈયાર રહે છે. આ સિસ્ટમ સામાન્ય રીતે મોબાઇલ પ્લેટફોર્મ પર લગાવવામાં આવે છે, એટલે કે, જરૂરિયાત મુજબ તેને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ઝડપથી ખસેડી શકાય છે. આનાથી દુશ્મન માટે તેનું સાચું સ્થાન શોધવું મુશ્કેલ બની જાય છે. મોબાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમનો ઉપયોગ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અમેરિકી હુમલામાં નુકસાન થયા બાદ ઈરાને પોતાની રણનીતિ બદલી છે. પહેલા તે સ્થિર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરતો હતો, પરંતુ હવે તેણે મોબાઈલ સિસ્ટમ અપનાવી છે. હવે તેના ઘણા મિસાઈલ લોન્ચર ભૂગર્ભ ઠેકાણાઓ, સુરંગો અને મુશ્કેલ વિસ્તારોમાં છુપાયેલા છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સતત હુમલાઓ છતાં તેના લગભગ અડધા મિસાઈલ લોન્ચર હજુ પણ સુરક્ષિત છે. આ ઉપરાંત, મોબાઈલ લોન્ચર ઝડપથી જગ્યા બદલી શકે છે. તેને 'ફાયર કરો અને તરત જ હટી જાઓ' રણનીતિ કહેવાય છે, જેનાથી તેમને નિશાન બનાવવું મુશ્કેલ બની જાય છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન ચીનના HQ-9B જેવા અદ્યતન મિસાઈલ સિસ્ટમનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે, જેમાં રડાર અને ઇન્ફ્રારેડ બંને ટેકનોલોજી હોય છે.