દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટનું 12મું પરીક્ષણ:ઇલોન મસ્કના 403 ફૂટ ઊંચા 'સ્ટારશિપ V3'નું એન્જિન ફેલ થયા પછી પણ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ

દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ 'સ્ટારશિપ'ના નવા અને મોટા વર્ઝન (V3)નું પ્રથમ લોન્ચ સફળતાઓ અને નિષ્ફળતાઓનો મિશ્ર પ્રવાસ રહ્યો. અમેરિકાના ટેક્સાસના દક્ષિણ છેડે આવેલા 'સ્ટારબેઝ' લોન્ચિંગ પેડ પરથી ઉડાન ભર્યા પછી એન્જિનમાં ખામી સર્જાઈ હતી. આ કારણે રોકેટના નાશ થવાનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો હતો. તેમ છતાં, લગભગ એક કલાક પછી સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટ હિંદ મહાસાગરમાં સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરવામાં સફળ રહ્યું. ઇલોન મસ્કની કંપનીએ આ રોકેટ બનાવ્યું છે 'સ્ટારશિપ' સિરીઝના અગાઉ પણ ઘણા લોન્ચ થઈ ચૂક્યા છે, પરંતુ આ ત્રીજી પેઢી (V3)ના અપગ્રેડ રોકેટનો આ પહેલો જ ટેસ્ટ હતો અને 'સ્ટારશિપ'નો 12મો ટેસ્ટ હતો. તેને ભારતીય સમય અનુસાર 23 મેની સવારે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું. દુનિયાના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ ઇલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સે આ રોકેટ બનાવ્યું છે. 'સ્ટારશિપ' સ્પેસક્રાફ્ટ (ઉપલો ભાગ) અને સુપર હેવી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ)ને સામૂહિક રીતે 'સ્ટારશિપ' કહેવામાં આવે છે. આ વાહનની ઊંચાઈ 403 ફૂટ છે. આ સંપૂર્ણપણે ફરીથી વાપરી શકાય તેવું (રીયુઝેબલ) છે. બૂસ્ટર કંટ્રોલ્ડ લેન્ડિંગ કરી શક્યું નહીં, બર્ન ટેસ્ટ નિષ્ફળ રહ્યો રોકેટનો પહેલો ભાગ એટલે કે 'સુપર હેવી બૂસ્ટર' પોતાનો 'બૂસ્ટ બેક' બર્ન પૂરો કરી શક્યો નહીં. આ એવી પ્રક્રિયા છે, જેની મદદથી બૂસ્ટર પાછું આવીને જમીન પર કે સમુદ્રમાં નિયંત્રિત લેન્ડિંગ કરે છે. બર્ન પૂરો ન થવાને કારણે આ બૂસ્ટર સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત રીતે પાણીમાં પડી શક્યું નહીં. સ્ટારશિપનું છઠ્ઠું એન્જિન સ્ટાર્ટ થયું નહીં બૂસ્ટરથી અલગ થયા પછી જ્યારે મુખ્ય સ્ટારશિપ સ્પેસક્રાફ્ટને આગળ વધવાનું હતું, ત્યારે તેના છમાંથી ફક્ત પાંચ એન્જિન જ ચાલુ થઈ શક્યા. એક એન્જિન સ્ટાર્ટ ન થવાને કારણે તે સંપૂર્ણપણે સચોટ ઓર્બિટલ પાથ પર પહોંચી શક્યું નહીં. આમ છતાં તેની ટ્રેજેક્ટરી એટલી સુરક્ષિત સીમામાં હતી કે તે એક 'સબઓર્બિટલ' ફ્લાઇટ પૂરી કરી શક્યું. આ તકનીકી ખામીને કારણે ટીમ અવકાશમાં ફરીથી એન્જિન સ્ટાર્ટ કરવાનો ટેસ્ટ કરી શકી નહીં. આ ટેસ્ટનો મુખ્ય હેતુ રોકેટને સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કરવું, તેને ઉપર લઈ જવું, ઉપરના ભાગ (સ્ટારશિપ)થી અલગ કરવું અને પછી એન્જિનને ફરીથી ચાલુ કરીને સમુદ્ર (ગલ્ફ ઓફ અમેરિકા)માં નિર્ધારિત જગ્યાએ સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરાવવાનો હતો. હવે સ્ટારશિપના અગાઉ થયેલા 11 ટેસ્ટ વિશે જાણો…. 11મો ટેસ્ટ: પ્રથમ વખત આઠ ડમી સેટેલાઇટ અવકાશમાં છોડ્યા સ્ટારશિપનો 11મો ટેસ્ટ 14 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટ 1 કલાક 6 મિનિટનો હતો, જેમાં સુપર હેવી બૂસ્ટરનું અમેરિકાની ખાડીમાં વોટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું. જ્યારે સ્ટારશિપનું હિંદ મહાસાગરમાં વોટર લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવ્યું. આ ફ્લાઇટનો હેતુ ભવિષ્યમાં રોકેટને ઉડાન ભરવાના સ્થળે પાછા લાવવા સંબંધિત ટેસ્ટ કરવાનો હતો. 10મો ટેસ્ટ: પહેલીવાર આઠ ડમી સેટેલાઇટ અવકાશમાં છોડવામાં આવ્યા સ્ટારશિપનો 10મો ટેસ્ટ 27 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સફળ રહ્યો હતો. રોકેટને સવારે 5:00 વાગ્યે ટેક્સાસના બોકા ચિકાથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટેસ્ટ 1 કલાક 6 મિનિટનો હતો. આ મિશનમાં સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટને અવકાશમાં છોડવાથી લઈને એન્જિન ચાલુ કરવા જેવા તમામ ઉદ્દેશ્યો પૂરા થયા. સ્ટારલિંક સિમ્યુલેટર સેટેલાઇટ અસલી સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ્સના ડમી છે. તેનો ઉપયોગ સ્ટારશિપની સેટેલાઇટ ડિપ્લોયમેન્ટ ક્ષમતાને ચકાસવા માટે થાય છે. 29 જૂને સ્ટારશિપમાં બ્લાસ્ટ થયો હતો આ પહેલા આ ટેસ્ટ 29 જૂન 2025ના રોજ થવાનો હતો, પરંતુ સ્ટેટિક ફાયર ટેસ્ટ દરમિયાન સ્ટારશિપમાં બ્લાસ્ટ થયો હતો. આ ટેસ્ટમાં રોકેટને જમીન પર રાખીને તેના એન્જિનને ચાલુ કરવામાં આવે છે, જેથી લોન્ચ પહેલા બધું બરાબર છે કે નહીં તે ચકાસી શકાય. ટેસ્ટ દરમિયાન રોકેટના ઉપરના ભાગમાં અચાનક વિસ્ફોટ શરૂ થયો. જોતજોતામાં આખું રોકેટ આગના ગોળામાં ફેરવાઈ ગયું હતું. નવમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપે કંટ્રોલ ગુમાવી દીધો 28 મે 2025ના રોજ થયેલા 9મા ટેસ્ટમાં, લોન્ચિંગના લગભગ 30 મિનિટ પછી સ્ટારશિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું હતું, જેના કારણે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશતા તે નષ્ટ થઈ ગયું હતું. આ સતત ત્રીજી વાર હતું, જ્યારે સ્ટારશિપ આકાશમાં જ નષ્ટ થયું હતું. જોકે, બૂસ્ટરે અમેરિકાની ખાડીમાં હાર્ડ લેન્ડિંગ કરી હતી. આઠમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર લેન્ડ થઈ ગયું હતું, પરંતુ શિપ બ્લાસ્ટ થઈ ગઈ હતી સ્ટારશિપનો આઠમો ટેસ્ટ ભારતીય સમય અનુસાર 7 માર્ચ 2025ના રોજ થયો હતો. લોન્ચિંગના 7 મિનિટ પછી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) અલગ થઈને પાછું લોન્ચ પેડ પર આવી ગયું હતું. પરંતુ 8 મિનિટ પછી, શિપ (ઉપલા ભાગ)ના છ એન્જિનોમાંથી 4 એ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું, જેના કારણે શિપે નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું. ત્યારબાદ, ઓટોમેટેડ એબોર્ટ સિસ્ટમે શિપને બ્લાસ્ટ કરી દીધું. પડતા કાટમાળને કારણે મિયામી, ઓર્લાન્ડો, પામ બીચ અને ફોર્ટ લોડરડેલના એરપોર્ટ પર ફ્લાઇટ્સ પ્રભાવિત થઈ હતી. સાતમો ટેસ્ટ: બૂસ્ટર પાછું આવ્યું; પરંતુ સ્પેસક્રાફ્ટ આકાશમાં જ બ્લાસ્ટ થયું 17 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ પણ સ્ટારશિપનો સાતમો ટેસ્ટ સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યો ન હતો. લોન્ચિંગના 8 મિનિટ પછી બૂસ્ટર (નીચલો ભાગ) અલગ થઈને પાછો લોન્ચ પેડ પર આવી ગયો હતો, પરંતુ શિપ (ઉપલો ભાગ) માં ઓક્સિજન લીક થવાથી બ્લાસ્ટ થયો હતો. છઠ્ઠો ટેસ્ટ: લોન્ચપેડ પર ઉતરવામાં મુશ્કેલી દેખાઈ તો પાણી પર લેન્ડ કરાવ્યું, ટ્રમ્પ પણ હાજર રહ્યા સ્ટારશિપનો છઠ્ઠો ટેસ્ટ 20 નવેમ્બર 2024ના રોજ સવારે 03:30 વાગ્યે કરવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાના નવનિર્વાચિત રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ ટેસ્ટ જોવા માટે સ્ટારબેઝ પહોંચ્યા હતા. આ ટેસ્ટમાં બૂસ્ટરને લોન્ચ કર્યા પછી પાછું લોન્ચપેડ પર કેચ કરવાનું હતું, પરંતુ બધા પેરામીટર બરાબર ન હોવાને કારણે તેને પાણીમાં લેન્ડ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો. સ્ટારશિપના એન્જિનને સ્પેસમાં ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ હિંદ મહાસાગરમાં લેન્ડિંગ થઈ. પાંચમો ટેસ્ટ: પ્રથમ વખત બૂસ્ટરને લોન્ચપેડ પર કેચ કરવામાં આવ્યું હતું સ્ટારશિપનો પાંચમો ટેસ્ટ 13 ઓક્ટોબર 2024ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટમાં પૃથ્વીથી 96 Km ઉપર મોકલવામાં આવેલા સુપર હેવી બૂસ્ટરને લોન્ચપેડ પર પાછો લાવવામાં આવ્યો, જેને મેકેઝિલાએ પકડ્યો. મેકેઝિલા બે મેટલ આર્મ છે, જે ચોપસ્ટિક્સ જેવા દેખાય છે. જ્યારે સ્ટારશિપની પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રી-એન્ટ્રી કરાવીને હિંદ મહાસાગરમાં કંટ્રોલ્ડ લેન્ડિંગ કરાવવામાં આવી. સ્ટારશિપે જ્યારે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં એન્ટ્રી કરી, ત્યારે તેની ગતિ 26,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક હતી અને તાપમાન 1,430°C સુધી પહોંચી ગયું હતું. ચોથો ટેસ્ટ: સ્ટારશિપને સ્પેસમાં લઈ જવામાં આવ્યું, પછી પાણીમાં લેન્ડિંગ થઈ સ્ટારશિપનો ચોથો ટેસ્ટ 6 જૂન 2024ના રોજ થયો હતો, જે સફળ રહ્યો હતો. 1.05 કલાકના આ મિશનને બોકા ચિકાથી સાંજે 6.20 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આમાં સ્ટારશિપને સ્પેસમાં લઈ જવામાં આવ્યું, પછી પૃથ્વી પર પાછું લાવીને પાણી પર લેન્ડ કરાવવામાં આવ્યું. ટેસ્ટનો મુખ્ય ધ્યેય એ જોવાનો હતો કે સ્ટારશિપ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ દરમિયાન ટકી શકે છે કે નહીં. ટેસ્ટ પછી કંપનીના માલિક ઇલોન મસ્કે કહ્યું હતું કે, ‘ઘણી ટાઇલ્સના નુકસાન અને એક ડેમેજ્ડ ફ્લૅપ હોવા છતાં સ્ટારશિપે સમુદ્રમાં સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરી.’ ત્રીજો ટેસ્ટ: રીએન્ટ્રી પછી સ્ટારશિપનો સંપર્ક તૂટ્યો હતો આ ટેસ્ટ 14 માર્ચ 2024 ના રોજ થયો હતો. સ્પેસએક્સે જણાવ્યું હતું કે સ્ટારશિપ રીએન્ટ્રી દરમિયાન ટકી શક્યું ન હતું, પરંતુ તેણે ઉડાન દરમિયાન ઘણી મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી હતી. જ્યારે ઇલોન મસ્કે કહ્યું કે તેમને આશા છે કે આ વર્ષે અડધો ડઝન સ્ટારશિપ ઉડાન ભરશે. બીજો ટેસ્ટ: સ્ટેજ સેપરેશન પછી ખામી આવી ગઈ હતી સ્ટારશિપનો બીજો ટેસ્ટ 18 નવેમ્બર 2023ના રોજ સાંજે લગભગ 6:30 વાગ્યે કરવામાં આવ્યો હતો. લોન્ચિંગના લગભગ 2.4 મિનિટ પછી સુપર હેવી બૂસ્ટર અને સ્ટારશિપનું સેપરેશન થયું. બૂસ્ટરને પાછું પૃથ્વી પર લેન્ડ થવાનું હતું, પરંતુ 3.2 મિનિટ પછી 90 કિમી ઉપર તે ફાટી ગયું. જ્યારે સ્ટારશિપ નિર્ધારિત યોજના મુજબ આગળ વધ્યું. લગભગ 8 મિનિટ પછી પૃથ્વીથી 148 કિમી ઉપર સ્ટારશિપમાં પણ ખરાબી આવી ગઈ, જેના કારણે તેને નષ્ટ કરવું પડ્યું. ફ્લાઇટ ટર્મિનેશન સિસ્ટમ દ્વારા તેને નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. બીજા ટેસ્ટમાં રોકેટ અને સ્ટારશિપને અલગ કરવા માટે પ્રથમ વખત હોટ સ્ટેજિંગ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સંપૂર્ણપણે સફળ રહી હતી. તમામ 33 રેપ્ટર એન્જિનોએ પણ લોન્ચથી સેપરેશન સુધી બરાબર ફાયર કર્યું હતું. પ્રથમ ટેસ્ટ: લોન્ચિંગના 4 મિનિટ પછી વિસ્ફોટ થયો હતો 20 એપ્રિલ 2023ના રોજ સ્ટારશિપનો પ્રથમ ઓર્બિટલ ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટમાં બૂસ્ટર 7 અને શિપ 24 ને લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા. ઉડાન ભર્યાના 4 મિનિટ પછી જ મેક્સિકોના અખાત નજીક 30 કિલોમીટર ઉપર સ્ટારશિપમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. સ્ટારશિપ નિષ્ફળ થયા પછી પણ ઇલોન મસ્ક અને કર્મચારીઓ ખુશી મનાવી રહ્યા હતા. આવું એટલા માટે કારણ કે રોકેટનું લોન્ચ પેડ પરથી ઉડવું એ જ મોટી સફળતા હતી. મસ્કે લોન્ચિંગના બે દિવસ પહેલા કહ્યું હતું- 'સફળતા કદાચ મળે, પરંતુ ઉત્સાહની ગેરંટી છે.' સ્પેસએક્સે કહ્યું હતું કે - 'સેપરેશન સ્ટેજ પહેલા જ તેનો એક ભાગ અચાનક અલગ થઈ ગયો, જ્યારે તે નક્કી નહોતું. આ પ્રકારના ટેસ્ટથી આપણે જે શીખીએ છીએ, તેનાથી સફળતા મળે છે. આજનો ટેસ્ટ આપણને સ્ટારશિપની વિશ્વસનીયતા સુધારવામાં મદદ કરશે. ટીમો ડેટાની સમીક્ષા કરવાનું ચાલુ રાખશે અને આગામી ફ્લાઇટ ટેસ્ટની દિશામાં કામ કરશે.'