રશિયાએ 4 મહિના માટે પેટ્રોલ નિકાસ અટકાવી:1 એપ્રિલથી લાગુ; ભારતને ઓછી ને ચીન-તુર્કી અને બ્રાઝિલને થશે વધારે અસર

રશિયાએ 1 એપ્રિલથી 31 જુલાઈ સુધી પેટ્રોલ નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય કર્યો છે. નાયબ વડાપ્રધાન એલેક્ઝાન્ડર નોવાકે ઊર્જા મંત્રાલયને આ પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવા જણાવ્યું હતું. રશિયાના મતે, આ પગલું ઘરેલું પુરવઠો જાળવી રાખવા અને કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે છે. નોવાકે કહ્યું કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ઇઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદન બજારમાં અસ્થિરતા વધી છે. તેનાથી કિંમતોમાં ઉતાર-ચઢાવ થઈ રહ્યો છે. રશિયા દરરોજ 1.2 થી 1.7 લાખ બેરલ પેટ્રોલની નિકાસ કરે છે. આ નિર્ણયથી ચીન, તુર્કીયે, બ્રાઝિલ, આફ્રિકા અને સિંગાપોર પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આ દેશો રશિયન તેલ ઉત્પાદનોના મોટા ખરીદદારો છે. ભારત પર અસર ઓછી થશે કારણ કે તે પેટ્રોલ નહીં, પણ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદે છે. પહેલા પણ પેટ્રોલની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો મોસ્કોમાં શુક્રવારે પેટ્રોલની નિકાસ પરના પ્રતિબંધ અંગે બેઠક યોજાઈ હતી. આમાં ખાસ કરીને ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે રાષ્ટ્રપતિ પુતિન ઇંધણની કિંમતોને નિયંત્રિત રાખવા માગે છે. મંત્રી નોવાકે બેઠકમાં જણાવ્યું કે પેટ્રોલ-ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક છે અને રિફાઇનરીઓ સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કામ કરી રહી છે. તેલ કંપનીઓએ જણાવ્યું કે પેટ્રોલ-ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક છે અને રિફાઇનરીઓ સંપૂર્ણ અથવા તેનાથી વધુ ક્ષમતા પર કામ કરી રહી છે, જેનાથી જરૂરિયાત પૂરી થઈ રહી છે. રશિયાએ અગાઉ પણ ભાવ નિયંત્રણ અને સ્થાનિક પુરવઠા માટે પેટ્રોલ-ડીઝલની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. ગયા વર્ષે પણ આવું બન્યું હતું, જ્યારે યુક્રેન પરના હુમલાથી રિફાઇનરીઓ પ્રભાવિત થઈ હતી. ઉદ્યોગના આંકડા મુજબ, રશિયાએ ગયા વર્ષે લગભગ 50 લાખ મેટ્રિક ટન પેટ્રોલની નિકાસ કરી હતી, એટલે કે દરરોજ લગભગ 1.17 લાખ બેરલ જેટલું. એક દિવસ પહેલા જ નોવાકે કહ્યું હતું કે જો જરૂર પડશે તો રશિયા ફરીથી તેલની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે છે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું કે રશિયાનું યુરાલ્સ તેલ અને અન્ય તેલ ઉત્પાદનો આ દિવસોમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ જેટલા અથવા તેનાથી પણ મોંઘા ભાવે વેચાઈ રહ્યા છે. રશિયાના નિર્ણયની ભારત પર કેટલી અસર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારત સીધા પેટ્રોલ જેવા તૈયાર ઇંધણ પર વધુ નિર્ભર નથી, પરંતુ ક્રૂડ ઓઇલ પર નિર્ભર છે. ક્રૂડ ઓઇલને રિફાઇન કરીને પેટ્રોલ અને ડીઝલ બનાવવામાં આવે છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 80% ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે, જેમાંથી લગભગ 20% રશિયાથી આવે છે. ભારત ખૂબ ઓછી માત્રામાં પેટ્રોલ અથવા અન્ય તૈયાર ઇંધણ આયાત કરે છે. તેના બદલે, દેશ તેના મોટા રિફાઇનરી નેટવર્ક દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલને પોતે જ પ્રોસેસ કરે છે. આ જ કારણ છે કે રશિયાના પેટ્રોલ નિકાસ પર લાગેલા પ્રતિબંધની ભારત પર સીધી અસર થવાની શક્યતા ખૂબ ઓછી છે. ભારત દરરોજ લગભગ 56 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ રિફાઇન કરે છે. આ માત્ર તેની સ્થાનિક જરૂરિયાત પૂરી કરતું નથી, પરંતુ તૈયાર ઇંધણની નિકાસ પણ કરે છે. જોકે, નિષ્ણાતોનું એ પણ માનવું છે કે જો રશિયાના નિર્ણયથી વૈશ્વિક સપ્લાય પર અસર પડે છે, તો ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો વધી શકે છે. પહેલેથી જ યુદ્ધના કારણે તેલની કિંમતો 100 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર રહી છે. ક્રૂડ કરતાં 15 ડોલર સુધી મોંઘું મળી રહ્યું છે રશિયન તેલ અહીં, ઇઝરાયલ-ઇરાન યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય ચેઇન ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ છે. આનો સામનો કરવા માટે ભારતીય રિફાઇનર્સે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ ખરીદવાનો નિર્ણય કર્યો છે. એપ્રિલ મહિનાની ડિલિવરી માટે ભારતે રશિયા પાસેથી લગભગ 60 મિલિયન એટલે કે 6 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલનો સોદો કર્યો છે. જે રશિયન તેલ ક્યારેક ભારતને ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર મળતું હતું, હવે તેના માટે પ્રીમિયમ ચૂકવવું પડી રહ્યું છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ સોદા બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતો પર 5 થી 15 ડોલર પ્રતિ બેરલના પ્રીમિયમ (વધારાની કિંમત) પર બુક કરવામાં આવ્યા છે. સપ્લાયની અછત અને માંગ વધુ હોવાને કારણે કિંમતોમાં આ ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. જોકે, ભારતની આ ખરીદી પાછળ અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી છૂટનો મોટો હાથ છે. અમેરિકાએ ભારતને તે રશિયન તેલ કાર્ગો લેવાની મંજૂરી આપી છે, જે 5 માર્ચ પહેલા જહાજો પર લોડ થઈ ચૂક્યા હતા. બાદમાં આ છૂટનો વ્યાપ વધારીને 12 માર્ચ કરવામાં આવ્યો.