ટ્રમ્પની સલાહનું સૂરસૂરિયું, પાકિસ્તાન આડું ફાટ્યું:ખ્વાજા આસીફે કહ્યું- ઇઝરાયલને દેશ નહીં માનીએ, ટ્રમ્પે મુસ્લિમ દેશોને કહ્યું હતું- ઇઝરાયલ સાથે મિત્રતા કરો

પાકિસ્તાને ઇઝરાયલ સાથે મિત્રતા કરવા અને તેને દેશ તરીકે માન્યતા આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફે કહ્યું કે પાકિસ્તાન તેની મૂળભૂત વિચારધારાઓ સાથે સમાધાન કરી શકે નહીં. આસિફે કહ્યું આપણે એવા લોકો સાથે કેવી રીતે બેસી શકીએ જેમની વાત પર એક દિવસ માટે પણ ભરોસો કરી શકાય નહીં. પાકિસ્તાન કદાચ દુનિયાનો એકમાત્ર એવો દેશ છે, જેના પાસપોર્ટ પર લખેલું હોય છે કે આ ઇઝરાયલ માટે માન્ય નથી. આનાથી પાકિસ્તાનનું વલણ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ છે અને તેમાં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં. હકીકતે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મુસ્લિમ દેશોને ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સુધારવા અને અબ્રાહમ કરારમાં જોડાવા અપીલ કરી હતી. પાકિસ્તાનને પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો તે અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ પ્રક્રિયાનો ભાગ બનવા માંગે છે, તો તેણે ઇઝરાયલને માન્યતા આપવી પડશે. પાકિસ્તાન માટે અબ્રાહમ કરારમાં સામેલ થવું મુશ્કેલ પાકિસ્તાન માટે અબ્રાહમ કરારમાં સામેલ થવાનો મામલો સંવેદનશીલ અને રાજકીય રીતે મુશ્કેલ છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી પોતાને પેલેસ્ટાઈનના સમર્થક દેશ તરીકે રજૂ કરતું રહ્યું છે. ત્યાં સામાન્ય જનતા વચ્ચે પેલેસ્ટાઈનનો મુદ્દો ભાવનાત્મક અને ધાર્મિક બંને સ્તરે ખૂબ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાન અમેરિકા સાથેના પોતાના સંબંધો બગાડવા નહીં ઈચ્છે, પરંતુ તે પોતાની ઘરેલું રાજનીતિને પણ અવગણી શકે નહીં. પાકિસ્તાને છેલ્લા 78 વર્ષમાં ક્યારેય ઈઝરાયલને માન્યતા આપી નથી. તેનું સત્તાવાર વલણ એ રહ્યું છે કે જ્યાં સુધી 1967 પહેલાની સીમાઓના આધારે સ્વતંત્ર પેલેસ્ટાઈની રાજ્ય બનતું નથી, ત્યાં સુધી તે ઈઝરાયલને માન્યતા આપશે નહીં. આ જ કારણોસર પાકિસ્તાનમાં ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કરવાનો મુદ્દો હંમેશા ઘરેલું રાજકારણ સાથે પણ જોડાયેલો રહ્યો છે. કોઈપણ સરકાર માટે આના પર નરમ વલણ અપનાવવું રાજકીય જોખમ માનવામાં આવે છે. ટ્રમ્પ અમેરિકી સમર્થક ગઠબંધન બનાવવા માંગે છે એક્સિઓસ અનુસાર, ટ્રમ્પનો સૌથી મોટો વ્યૂહાત્મક પ્રયાસ એ છે કે ઈરાન યુદ્ધ સમાપ્ત થયા પછી પશ્ચિમ એશિયામાં એક નવું અમેરિકી સમર્થક ગઠબંધન તૈયાર કરવામાં આવે, જેમાં ઇઝરાયલ અને મુખ્ય આરબ દેશો એકસાથે હોય. દાયકાઓ સુધી આરબ દેશોની નીતિ હતી કે પેલેસ્ટાઈન મુદ્દો ઉકેલાયા વિના ઇઝરાયલને માન્યતા આપવામાં આવશે નહીં. ટ્રમ્પના પ્રયાસો પછી 2020માં અબ્રાહમ કરારે તે જૂની નીતિને તોડી નાખી. આ અંતર્ગત UAE, બહેરીન અને મોરોક્કો જેવા દેશોએ ઇઝરાયલ સાથે સત્તાવાર સંબંધો સ્થાપિત કર્યા. ટ્રમ્પ બોલ્યા- ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સુધારવાથી ફાયદો થશે ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો આ દેશો ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો બનાવે છે તો આ કરાર ઇતિહાસની સૌથી મોટી ઘટનાઓમાં બદલાઈ શકે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ સાથે જોડાયેલા દેશોને આર્થિક, વ્યાપારિક અને સામાજિક સ્તરે મોટો ફાયદો થયો છે. તેમણે કહ્યું કે UAE, બહેરીન, મોરોક્કો, સુદાન અને કઝાકિસ્તાનને આનાથી ખૂબ ફાયદો થયો છે. તેમણે તેને દુનિયાનો સૌથી સન્માનિત અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ કરાર ગણાવ્યો. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ પશ્ચિમ એશિયાને 5000 વર્ષમાં પહેલીવાર સાચી તાકાત, શાંતિ અને આર્થિક મજબૂતી આપી શકે છે. સાઉદી અરબ અને કતારે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ પર હસ્તાક્ષર કરીને તેની શરૂઆત કરવી જોઈએ. બાકીના દેશોએ પણ આવું કરવું જોઈએ. ગાઝા યુદ્ધ પછી ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ નારાજગી વધી અબ્રાહમ કરારનો હેતુ માત્ર રાજદ્વારી સંબંધો નથી. તેની પાછળ સુરક્ષા, વેપાર, ટેકનોલોજી, સંરક્ષણ સહયોગ અને સૌથી ઉપર ઈરાનને લઈને સામાન્ય ચિંતા છે. ટ્રમ્પે તેમના પ્રથમ કાર્યકાળમાં તેને પશ્ચિમ એશિયામાં નવી વ્યૂહાત્મક વ્યવસ્થા તરીકે રજૂ કર્યો હતો. હવે ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે આ કરારનો વ્યાપ વધુ વધે. આમાં સૌથી મોટી અડચણ સાઉદી અરબ અને પાકિસ્તાન છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન પહેલા ઇઝરાયલ સાથે સારા સંબંધો માટે લગભગ તૈયાર થઈ ગયા હતા, પરંતુ ગાઝા યુદ્ધ પછી પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. અરબ દેશોમાં ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ ગુસ્સો વધ્યો છે અને પેલેસ્ટાઇનનો મુદ્દો ફરી કેન્દ્રમાં આવી ગયો છે. સાઉદી અરબે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે તે ઇઝરાયલ સાથેના સંબંધો ત્યારે જ સામાન્ય કરશે જ્યારે પેલેસ્ટાઇની રાષ્ટ્ર બનાવવા માટે સ્પષ્ટ અને કાયમી પગલાં લેવામાં આવશે. ઇઝરાયલ આ માંગ સ્વીકારવા તૈયાર જણાતું નથી. પશ્ચિમ એશિયાની જમીન પર સ્થિતિ અત્યંત જટિલ છે. આ વિસ્તાર રાજકીય અને ધાર્મિક તણાવથી ભરેલો છે. ગાઝા યુદ્ધે અરબ દુનિયામાં ભારે ગુસ્સો પેદા કર્યો છે. આવા માહોલમાં કોઈપણ અરબ સરકાર માટે ઇઝરાયલ સાથે ખુલ્લા સંબંધો બાંધવા સરળ નથી. ઇમરાન ખાને સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો હતો ટ્રમ્પે તેમના અગાઉના કાર્યકાળમાં પાકિસ્તાનને અબ્રાહમ કરાર સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાને આ કરારમાં સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે આવું કરવું પાકિસ્તાનની જૂની બે-રાષ્ટ્ર સમાધાન નીતિની વિરુદ્ધ હશે. અબ્રાહમ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યાના થોડા મહિના પછી ઇમરાન ખાને દાવો કર્યો હતો કે તેમની સરકાર પર અમેરિકા અને અન્ય 'મિત્ર' દેશો તરફથી ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કરવા દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ તેઓ ઝાયોનિસ્ટો સાથે કોઈ કરાર કરશે નહીં. ત્યારે એવું માનવામાં આવતું હતું કે તે મિત્ર દેશો સાઉદી અરેબિયા અને UAE છે. જોકે, ઇમરાને ક્યારેય તે દેશોના નામ લીધા ન હતા. ત્યારબાદ, 2022 માં સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા પછી ઇમરાન ખાને આરોપ લગાવ્યો હતો કે આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્ર હેઠળ લાવવામાં આવેલી શાહબાઝ શરીફ સરકારને ઇઝરાયલને માન્યતા આપવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે. જિન્ના ઇઝરાયલને માન્યતા આપવાની વિરુદ્ધ હતા પાકિસ્તાનમાં એવી પણ મજબૂત ધારણા છે કે ઇઝરાયલને માન્યતા આપવી એ દેશની સ્થાપનાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ હશે. પાકિસ્તાનના સ્થાપક મોહમ્મદ અલી જિન્નાએ ક્યારેય ઇઝરાયલના ગઠનનો વિરોધ કરતા તેને આરબ વિશ્વના હૃદયમાં ભોંકાયેલું ખંજર ગણાવ્યું હતું. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાન પેલેસ્ટાઈન અને કાશ્મીરના મુદ્દાઓને અવારનવાર એકબીજા સાથે જોડીને જોતું રહ્યું છે. પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર કાશ્મીરને લઈને ભારતની ટીકા કરે છે અને પેલેસ્ટાઈનના સમર્થનને પણ તે જ કથાનો ભાગ બનાવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો તે પેલેસ્ટાઈન મુદ્દે પોતાનો દૃષ્ટિકોણ બદલે છે તો કાશ્મીર પર તેનો નૈતિક તર્ક નબળો પડી શકે છે.