પાકિસ્તાનમાં હોસ્પિટલની બેદરકારીથી 331 બાળકો HIV પોઝિટિવ:8 વર્ષના બાળકના મૃત્યુ બાદ ખુલાસો, સિરીંજના વારંવાર ઉપયોગથી ફેલાયું સંક્રમણ

પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતના તાઉંસા શહેરમાં 331 બાળકો HIV પોઝિટિવ મળી આવ્યા છે. આ કેસ નવેમ્બર 2024 થી ઓક્ટોબર 2025 વચ્ચે નોંધાયા હતા. હવે આ મામલે સરકારી હોસ્પિટલમાં ગંભીર બેદરકારીના આરોપો લાગ્યા છે. BBCના રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું કે THQ તાઉંસા હોસ્પિટલમાં સિરીંજનો ફરીથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો હતો. રિપોર્ટ અનુસાર, ઘણા કિસ્સાઓમાં, એક જ દવાની શીશીમાંથી અલગ-અલગ બાળકોને ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યા હતા. આનાથી ચેપ ફેલાવવાનું જોખમ વધી ગયું. આ મામલો આઠ વર્ષના બાળક મોહમ્મદ અમીનના મોત બાદ સામે આવ્યો. તેની બહેન અસમા પણ HIV પોઝિટિવ છે. માતાનું કહેવું છે કે બાળકોને હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન સંક્રમિત સોયથી HIV થયો. 32 કલાકમાં 10 વખત ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાયેલી સિરીંજ BBCની તપાસમાં 32 કલાકની અંડરકવર રેકોર્ડિંગ કરવામાં આવી. તેમાં 10 વખત જોવા મળ્યું કે સિરીંજનો મલ્ટી-ડોઝ વાયલમાં ફરીથી ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. આમાંથી ચાર કિસ્સાઓમાં, તે જ દવા અન્ય બાળકોને આપવામાં આવી હતી. ચેપી રોગ નિષ્ણાત ડૉ. અલ્તાફ અહેમદે વીડિયો જોયા પછી કહ્યું કે સિરિંજનો પાછળનો ભાગ વાયરસ ટ્રાન્સફર કરી શકે છે, ભલે નવી સોય લગાવવામાં આવે. તેમણે તેને અત્યંત ખતરનાક ગણાવ્યું. તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું કે 66 વખત હોસ્પિટલ સ્ટાફે સ્ટરીલાઇઝ્ડ ગ્લોવ્ઝ વગર ઇન્જેક્શન આપ્યા. એક નર્સને મેડિકલ વેસ્ટ બોક્સમાં ગ્લોવ્ઝ વગર હાથ નાખતા પણ જોવામાં આવી. નિષ્ણાતોએ તેને સંક્રમણ નિયંત્રણની મોટી ખામી ગણાવી. જોકે, હોસ્પિટલના નવા મેડિકલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ડૉ. કાસિમ બુઝદારે આ વીડિયોને માનવાનો ઇનકાર કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આ ફૂટેજ જૂની અથવા સ્ટેજ્ડ હોઈ શકે છે. પ્રાઇવેટ ક્લિનિકના ડોક્ટરે સંક્રમણ શોધી કાઢ્યું સૌ પ્રથમ આ સંક્રમણને ખાનગી ક્લિનિકના ડૉ. ગુલ કૈસરાણીએ ઓળખ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે 65-70 HIV પોઝિટિવ બાળકોમાંથી મોટાભાગનાની સારવાર THQ તાઉંસામાં થઈ હતી. કેટલાક માતા-પિતાએ પણ સિરિંજનો ફરીથી ઉપયોગ કરવાની ફરિયાદ કરી હતી. ડેટા મુજબ, 97 સંક્રમિત બાળકોના પરિવારોમાં માત્ર ચાર માતાઓ HIV પોઝિટિવ મળી આવી. આનાથી સંકેત મળે છે કે સંક્રમણ માતાથી બાળકોમાં નહીં, પરંતુ અન્ય કારણોસર ફેલાયું. પંજાબ એઇડ્સ સ્ક્રીનિંગ પ્રોગ્રામના ડેટામાં અડધાથી વધુ કેસોમાં “દૂષિત સોય” ને સંક્રમણનું કારણ ગણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, બાકીના કેસોમાં કારણ સ્પષ્ટ નથી. માર્ચ 2025માં સરકારે હસ્તક્ષેપ કર્યો અને તે સમયે 106 કેસ નોંધાયા હતા. હોસ્પિટલના તત્કાલીન સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ડો. તૈયબ ફારૂક ચાંદિયોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા, પરંતુ ત્રણ મહિના પછી તેઓ ફરી એક ગ્રામીણ આરોગ્ય કેન્દ્રમાં કામ કરતા જોવા મળ્યા. ડો. ચાંદિયોએ કહ્યું કે તેમણે તરત જ કાર્યવાહી કરી હતી, પરંતુ હોસ્પિટલને સંક્રમણનું કારણ માનવાનો ઇનકાર કર્યો. તેમના પછી આવેલા ડો. બુઝદારે દાવો કર્યો કે તેમણે સ્ટાફને ેનિંગ આપી અને “ઝીરો ટોલરન્સ” નીતિ લાગુ કરી. આમ છતાં, BBCના ફૂટેજ દર્શાવે છે કે નવેમ્બર-ડિસેમ્બર 2025 સુધી પણ અસુરક્ષિત પદ્ધતિઓ ચાલુ હતી. દવાઓની શીશીઓ અને વપરાયેલી સોય ખુલ્લામાં રાખેલી મળી. હોસ્પિટલમાં બાળકોને ઘણીવાર કેન્યુલા દ્વારા ઇન્જેક્શન આપવામાં આવે છે, જેનાથી ચેપનું જોખમ વધુ વધી જાય છે કારણ કે દવા સીધી લોહીમાં જાય છે. હોસ્પિટલ અને પ્રશાસને આરોપોનો ઇનકાર કર્યો એક વીડિયોમાં નર્સને વપરાયેલી સિરીંજ ફરીથી ઉપયોગમાં લેતા જોવામાં આવી. જ્યારે આ ફૂટેજ હોસ્પિટલ તંત્રને બતાવવામાં આવ્યા, ત્યારે તેમણે તેને ફરીથી નકારી કાઢ્યું. સ્થાનિક સરકારે નિવેદનમાં જણાવ્યું કે હજુ સુધી કોઈ પાકા પુરાવા નથી કે THQ તાઉંસા જ આ સંક્રમણ સ્ત્રોત છે. સાથે જ, યુનિસેફ, WHO અને આરોગ્ય વિભાગના સંયુક્ત અહેવાલમાં ખાનગી ક્લિનિક અને તપાસ કર્યા વિના લોહી ચઢાવવાને પણ કારણભૂત ગણાવવામાં આવ્યું. જોકે, એપ્રિલ 2025ના લીક થયેલા અહેવાલમાં હોસ્પિટલમાં ગંભીર ખામીઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. અહેવાલ મુજબ, બાળકોના ઇમરજન્સી વોર્ડમાં દવાઓની અછત હતી, IV ફ્લુઇડનો ફરીથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો હતો અને સ્વચ્છતાની સ્થિતિ ખરાબ હતી. હાલમાં તાઉંસામાં સંક્રમિત બાળકોના પરિવારો પર તેની ભારે અસર પડી છે. અસમાના પરિવાર મુજબ, હવે લોકો તેનાથી દૂર રહે છે અને તે એકલતા અનુભવે છે. અસમા તેની માતાને પૂછે છે, “મને શું થઈ ગયું છે?” તે ભણવામાં મહેનત કરે છે અને કહે છે કે મોટી થઈને ડોક્ટર બનવા માંગે છે. પાકિસ્તાનમાં HIV ફેલાવવાની આવી ઘટનાઓ પહેલા પણ બની ચૂકી છે પાકિસ્તાનમાં આવી ઘટનાઓ પહેલા પણ સામે આવી ચૂકી છે. 2019માં સિંધના રતોદેરોમાં સેંકડો બાળકો HIV પોઝિટિવ મળી આવ્યા હતા. 2021 સુધીમાં આ સંખ્યા 1500 સુધી પહોંચી ગઈ હતી. આ જ સમય દરમિયાન કરાચીના SITE ટાઉનમાં પણ 84 બાળકો સંક્રમિત થયા હોવાનો મામલો સામે આવ્યો હતો. સ્વાસ્થ્ય મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે ત્યાં પણ દૂષિત સિરીંજનો ઉપયોગ થયો હતો. કરાચીની આગા ખાન યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલના પ્રોફેસર ડો. ફાતિમા મીરે જણાવ્યું કે આ મામલો સમગ્ર દેશમાં સંક્રમણ નિયંત્રણની નબળાઈ દર્શાવે છે. તેમણે કહ્યું કે ડોકટરોએ ઇન્જેક્શન આપતી વખતે વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું કે પાકિસ્તાનમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ ઇન્જેક્શન આપવાનું વલણ છે. દર્દીઓ પોતે પણ ઇન્જેક્શન માંગે છે અને ડોકટરો પણ આપી દે છે, જ્યારે ઘણા કિસ્સાઓમાં દવા પીવાની આપી શકાય છે. સપ્લાયની અછત પણ એક મોટું કારણ છે. હોસ્પિટલોને મર્યાદિત સંસાધનો આપવામાં આવે છે, જેના કારણે સ્ટાફ પર દબાણ રહે છે કે તેઓ તેમને લાંબા સમય સુધી ચલાવે. સિરીંજથી HIV ફેલાવવાનું જોખમ કેટલું મોટું? એક જ સિરીંજ કે મલ્ટી-ડોઝ વાયલનો ફરીથી ઉપયોગ HIV ફેલાવવાનો સૌથી ખતરનાક રસ્તો માનવામાં આવે છે. જો એક સંક્રમિત દર્દીને લાગેલી સિરીંજ ફરીથી ઉપયોગમાં લેવાય છે, તો તેમાં રહેલો વાયરસ સીધો જ આગામી દર્દીના લોહીમાં પહોંચી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, ભલે નવી સોય લગાવી દેવામાં આવે, પરંતુ સિરીંજનો પાછળનો ભાગ પણ સંક્રમણ ફેલાવી શકે છે.