નેપાળમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ સૌથી મોટી તપાસ શરૂ:7 પૂર્વ PM, 3 રાષ્ટ્રપતિ, રાજાની સંપત્તિની તપાસ, 100 મંત્રી અધિકારીઓ પણ તપાસના દાયરામાં

નેપાળમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરુદ્ધ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી કાર્યવાહી શરૂ થઈ ગઈ છે. વડાપ્રધાન બાલેન શાહની સરકારે 5 સભ્યોની ન્યાયિક પેનલ બનાવી છે, જે 2006 થી લઈને 2025-26 સુધી જાહેર પદો પર રહેલા લોકોની સંપત્તિની તપાસ કરશે. આ તપાસના દાયરામાં 2005-06 પછીના તમામ 7 વડાપ્રધાનોને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં ગિરિજા પ્રસાદ કોઈરાલા, પુષ્પ કમલ દહલ, માધવ કુમાર નેપાળ, ઝલનાથ ખનાલ, બાબુરામ ભટ્ટરાઈ, કેપી શર્મા ઓલી અને શેર બહાદુર દેઉબાનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે જ બે વચગાળાની સરકારોના પ્રમુખ ખિલરાજ રેગ્મી અને સુશીલા કાર્કી પણ તપાસના દાયરામાં આવશે. તેમાં પૂર્વ રાજા જ્ઞાનેન્દ્ર શાહ પણ આવશે. આ ઉપરાંત ત્રણ રાષ્ટ્રપતિ રામ બરન યાદવ, વિદ્યા દેવી ભંડારી અને વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલ પણ તપાસના ઘેરામાં હશે. આ તપાસ માત્ર મોટા નેતાઓ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં મંત્રીઓ, બંધારણીય પદો પર બેઠેલા 100 થી વધુ લોકો અને વરિષ્ઠ નોકરશાહો પણ સામેલ હશે. મૃત નેતાઓની સંપત્તિની પણ તપાસ આ તપાસ નેપાળમાં રાજશાહી સમાપ્ત થયા પછીના સમગ્ર સમયગાળાને આવરી લેશે. આનો અર્થ એ છે કે 2006 પછીનું લગભગ સમગ્ર રાજકીય નેતૃત્વ હવે તપાસના દાયરામાં આવી ગયું છે. ખાસ વાત એ છે કે આ તપાસ શાહ સરકારના પોતાના રાજકીય દાયરા સુધી પણ જઈ શકે છે. પોર્ટ્સ અનુસાર, વર્તમાન સ્પીકર ડોલ પ્રસાદ આર્યલ, મંત્રી બિરાજભક્ત શ્રેષ્ઠ અને શિશિર ખાનાલ, અને પોતાની જ પાર્ટી રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટીના પ્રમુખ રવિ લામિછાને પણ તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે, કારણ કે તેઓ પહેલા પણ સાર્વજનિક પદો પર રહી ચૂક્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે આ તપાસ એવા નેતાઓ સુધી પણ પહોંચશે જેઓ હવે જીવિત નથી. આવા કિસ્સામાં, તેમના પરિવાર અને રાજકીય વારસદારોની સંપત્તિની પણ તપાસ થઈ શકે છે. આમાં ગિરિજા પ્રસાદ કોઈરાલા અને સુશીલ કોઈરાલા જેવા નેતાઓના પરિવારોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. 2006ના જનઆંદોલન પછી દેશમાં લોકતાંત્રિક વ્યવસ્થા શરૂ થઈ. ત્યારથી સતત ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરકાયદેસર સંપત્તિના આરોપો સામે આવતા રહ્યા છે. તેમની તપાસ ઘણીવાર મર્યાદિત દાયરામાં થતી હતી અથવા રાજકીય વિરોધીઓ સુધી જ સીમિત રહેતી હતી. પરંતુ આ વખતે સત્તા, વિપક્ષ, પૂર્વ રાજા અને વર્તમાન સિસ્ટમ બધા એક સાથે સામેલ છે. નેપાળમાં સતત ગઠબંધન સરકારો રહી છે. કોઈની પાસે એટલો મજબૂત જનાદેશ નહોતો કે મોટા પાયે તપાસ શરૂ કરી શકે. આ વખતે બાલેન શાહ પાસે પ્રચંડ બહુમતી છે. નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ આયોગની અધ્યક્ષતા કરશે આ 5 સભ્યોના આયોગની અધ્યક્ષતા નિવૃત્ત સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ રાજેન્દ્ર કુમાર ભંડારી કરી રહ્યા છે. આ પેનલ 5 માર્ચની ચૂંટણીના થોડા અઠવાડિયા પછી બનાવવામાં આવી છે, જેમાં શાહની પાર્ટીએ મોટી જીત મેળવી હતી. આ જીત ગયા વર્ષે થયેલા યુવાનોના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન પછી મળી હતી. સરકારનું કહેવું છે કે તપાસ સંપૂર્ણપણે પુરાવાઓ અને કાયદાના આધારે નિષ્પક્ષ રીતે થશે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ નિર્ણયથી નેપાળની રાજનીતિમાં હલચલ વધશે અને આવનારા સમયમાં મોટા ખુલાસા થઈ શકે છે. બાલેન શાહે સત્તામાં આવતા પહેલા જનતાને વચન આપ્યું હતું કે નેપાળમાંથી ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરશે, દોષિત અધિકારીઓ અને મંત્રીઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. 27 માર્ચે કેબિનેટે 15 દિવસની અંદર આવી વ્યવસ્થા બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જે હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. નેપાળમાં તપાસ પંચ કેવી રીતે કામ કરશે? નેપાળ સરકારે જે 5 સભ્યોની ન્યાયિક પેનલની રચના કરી છે, તેનું કામ માત્ર આરોપો જોવા નહીં, પરંતુ સંપત્તિની કાયદેસરતા સાબિત કરવાનું હશે. 1. સંપત્તિનો ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે તમામ નેતાઓ, મંત્રીઓ, અધિકારીઓ દ્વારા અગાઉ આપવામાં આવેલ એસેટ ડિક્લેરેશન (સંપત્તિ વિવરણ) ને આધાર બનાવવામાં આવશે ચૂંટણી પંચ, ટેક્સ વિભાગ અને સરકારી રેકોર્ડ્સમાંથી ડેટા લેવામાં આવશે બેંક ખાતા, જમીન, કંપનીઓમાં હિસ્સેદારી, વિદેશોમાં સંપત્તિની જાણકારી પણ એકત્રિત કરવામાં આવશે 2. ક્રોસ-વેરિફિકેશન પંચ જોશે કે જાહેર કરાયેલી આવક (પગાર, વ્યવસાય, વારસો) ની સરખામણીમાં સંપત્તિ કેટલી વધી જો આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ મળી આવે, તો તેને ગેરકાયદેસર સંપત્તિ ગણી શકાય શેલ કંપનીઓ, બેનામી સંપત્તિ અને સંબંધીઓના નામે ખરીદેલી સંપત્તિ પણ તપાસમાં સામેલ થશે 3. સમન્સ અને પૂછપરછની સત્તા પેનલને કોર્ટ જેવી સત્તાઓ આપી શકાય છે કોઈપણ વ્યક્તિને સમન્સ મોકલીને બોલાવી શકાય છે દસ્તાવેજો રજૂ કરવા, જવાબ આપવા અને જુબાની આપવા માટે ફરજ પાડી શકાય છે નેપાળના મોટા ભ્રષ્ટાચારના કેસ ભૂતાની શરણાર્થી કૌભાંડ (2023): આ કેસમાં આરોપ છે કે કેટલાક નેતાઓ, અધિકારીઓ અને વચેટિયાઓએ મળીને એક રેકેટ ચલાવ્યું હતું. આ રેકેટ હેઠળ નેપાળના સામાન્ય નાગરિકોને ખોટી રીતે ભૂતાની શરણાર્થી તરીકે દર્શાવવામાં આવતા હતા, જેથી તેમને અમેરિકા જેવા દેશોમાં વસાવી શકાય. આમાં લોકો પાસેથી 50 લાખ રૂપિયા સુધી વસૂલવામાં આવતા હતા. આ કેસમાં પૂર્વ ગૃહમંત્રી બાલકૃષ્ણ ખાણનું નામ પણ આવ્યું હતું. લલિતા નિવાસ જમીન કૌભાંડ (2021): કાઠમંડુના બાલુવાટાર વિસ્તારમાં સરકારી અને રાજકીય જમીનને નકલી દસ્તાવેજો દ્વારા ખાનગી લોકોના નામે ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી. આ મામલે પૂર્વ વડાપ્રધાન માધવ કુમાર નેપાળ અને બાબુરામ ભટ્ટરાઈ સહિત અનેક નેતાઓ અને નોકરશાહો પર આરોપો લાગ્યા. વાઇડ બોડી એરક્રાફ્ટ ડીલ કૌભાંડ (2018): નેપાળ એરલાઇન્સ દ્વારા એરબસ વિમાન ખરીદીમાં લગભગ અબજો રૂપિયાની અનિયમિતતાઓનો આરોપ લાગ્યો. આમાં તત્કાલીન પર્યટન અને નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને એરલાઇન્સ મેનેજમેન્ટની ભૂમિકા પર સવાલો ઉઠ્યા. ભૂકંપ રાહત કૌભાંડ (2015): 2015ના વિનાશકારી ભૂકંપ પછી રાહત અને પુનર્વસન માટે આવેલા ભંડોળ અને સામગ્રીના વિતરણમાં ગડબડીના આરોપો લાગ્યા. સ્થાનિક પ્રશાસન અને રાજકીય નેટવર્ક પર મદદના દુરુપયોગના આરોપો સામે આવ્યા. દૂરસંચાર/ટેલિકોમ લાયસન્સ કૌભાંડ (2009): ટેલિકોમ લાયસન્સ જારી કરવામાં નિયમોની અવગણના અને લાંચરુશ્વતનો આરોપ લાગ્યો. આમાં ઉચ્ચ સ્તરના સરકારી અધિકારીઓ અને ખાનગી કંપનીઓની સાંઠગાંઠની વાત સામે આવી.