ઈરાન યુદ્ધના 2 મહિના, દુનિયામાં મંદીનું સંકટ:દાવો- અમેરિકાએ ₹95 લાખ કરોડ ખર્ચ્યા, ઈરાનમાં 3,600થી વધુ મોત; ચીન-રશિયા ફાયદામાં રહ્યા

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 28 ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલા યુદ્ધને બે મહિના થઈ ગયા છે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેને નાની અને નિર્ણાયક લડાઈ ગણાવી હતી, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ વિપરીત દેખાઈ રહી છે. યુદ્ધ ચોક્કસપણે અટક્યું છે, પરંતુ સમાપ્ત થયું નથી. આ યુદ્ધમાં અત્યાર સુધીમાં ઈરાનના 3,600 થી વધુ લોકોના મોત થયા છે, જેમાં 1,700 થી વધુ સામાન્ય નાગરિકો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) ના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી પિયરે-ઓલિવિયર ગોરિન્શાસે ચેતવણી આપી છે કે જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલે છે અને ઓઈલના ભાવ ઊંચા રહે છે, તો વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ દર ઘટીને લગભગ 2% સુધી આવી શકે છે, જેને સામાન્ય રીતે વૈશ્વિક મંદી માનવામાં આવે છે. IMF એ જણાવ્યું કે યુદ્ધ પહેલા એવી અપેક્ષા હતી કે આ વર્ષે વૈશ્વિક મોંઘવારી 4.1% થી ઘટીને 3.8% થઈ જશે, પરંતુ હવે તે 4.4% સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. જ્યારે હાર્વર્ડના અર્થશાસ્ત્રી લિન્ડા બિલ્મ્સનો અંદાજ છે કે અમેરિકાએ આ યુદ્ધ પર લગભગ 1 ટ્રિલિયન ડોલર એટલે કે 95 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યા છે. જોકે, અમેરિકી સરકારે 25 અબજ ડોલર ખર્ચ કરવાની વાત કહી છે. બીજી તરફ, આ યુદ્ધથી ચીન અને રશિયાને ફાયદો થઈ રહ્યો છે. ચીન અને રશિયાને યુદ્ધથી ફાયદો ચીન આ યુદ્ધથી મજબૂત સ્થિતિમાં દેખાઈ રહ્યું છે. ચીને પહેલાથી જ ઓઈલના ભંડાર એકઠા કરી રાખ્યા હતા અને વૈકલ્પિક ઊર્જા પર પણ ઘણા દાયકાઓ પહેલાથી ધ્યાન આપી રહ્યું હતું. આ સાથે, અમેરિકાની છબી નબળી પડવાથી તેને રાજદ્વારી ફાયદો મળ્યો છે. ચીનની ઓઈલ અને ગેસ કંપનીઓ પણ નફો કમાવી રહી છે. CNN અનુસાર, 6 મોટી કંપનીઓ આ વર્ષે 94 અબજ ડોલર સુધીનો ફાયદો કમાવી શકે છે. આ ઉપરાંત આ યુદ્ધથી રશિયાની અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો થતો દેખાઈ રહ્યો છે. ઓઈલ અને ખાતરની ઊંચી કિંમતોને કારણે રશિયાની કમાણી વધી છે. તેમજ જ્યારે ઓઈલની કિંમતો ઝડપથી વધી રહી હતી, ત્યારે અમેરિકાએ સમુદ્રમાં રહેલા રશિયન ઓઈલ પર થોડા સમય માટે પ્રતિબંધો હળવા કર્યા, જેથી સપ્લાય વધી શકે, જેનાથી રશિયાને વધુ ફાયદો થયો. આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી (IEA) અનુસાર, માર્ચમાં રશિયાની ઊર્જાની કમાણી લગભગ બમણી થઈને 19 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ, જે ફેબ્રુઆરીમાં 9.75 અબજ ડોલર હતી. નિષ્ણાત- આ યુદ્ધમાં કોઈ સાચો વિજેતા નથી ઈરાનમાં સામાન્ય જનતા પર સરકારની કડકાઈ ઈરાનની સરકારે પણ આંતરિક વિરોધ પર કડકાઈ વધારી દીધી છે. વર્ષની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં 600 થી વધુ લોકોને ફાંસી આપવામાં આવી છે. દેશમાં આઠ અઠવાડિયાથી ઇન્ટરનેટ બંધ છે અને અર્થતંત્ર પણ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. જેના કારણે નોકરીઓ જઈ રહી છે અને ગરીબી વધી રહી છે. દાવો- લેબનોનના 15% વિસ્તાર પર ઇઝરાયલનો કંટ્રોલ રિપોર્ટ અનુસાર, ઇઝરાયલે લેબનોનના લગભગ 15% હિસ્સા પર કબજો કરી લીધો છે અને તે આ વિસ્તારને બફર ઝોન તરીકે જાળવી રાખવા માંગે છે, જ્યાં સુધી હિઝબુલ્લાહને નબળો પાડવામાં ન આવે. વરિષ્ઠ પત્રકાર નોરા બૌસ્તાનીનું કહેવું છે કે લેબનોનના લોકોને સૌથી મોટો ડર એ જ છે કે દેશનો એક ભાગ ફરી લાંબા સમય સુધી વિદેશી કબજામાં રહી શકે છે. આ વિસ્તાર મુખ્યત્વે સરહદથી લઈને લિતાની નદી સુધી ફેલાયેલો છે. લેબનોનના લોકો દાયકાઓથી હિઝબુલ્લાહ અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં ફસાયેલા છે. ફેબ્રુઆરી સુધી એક યુદ્ધવિરામ જળવાઈ રહ્યો હતો, પરંતુ ઇઝરાયલે ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનીને મારી નાખ્યા પછી પરિસ્થિતિ વણસી ગઈ. ત્યારબાદ હિઝબુલ્લાહે ઇઝરાયલ પર હુમલા શરૂ કર્યા. જવાબમાં ઇઝરાયલે લેબનોન પર જોરદાર હવાઈ હુમલા અને જમીની કાર્યવાહી શરૂ કરી, જેનો હેતુ હિઝબુલ્લાહને ખતમ કરવાનો હોવાનું જણાવાયું. લેબનોનના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અનુસાર, 2 માર્ચથી અત્યાર સુધી આ હુમલાઓમાં 2500થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. સેટેલાઇટ તસવીરો પરથી સામે આવ્યું છે કે ઇઝરાયલ એ જ રણનીતિ અપનાવી રહ્યું છે, જે તેણે પહેલા ગાઝામાં અપનાવી હતી. એટલે કે આખા ગામોનો નાશ કરવો. પરિસ્થિતિ એટલી ખરાબ છે કે દક્ષિણ લેબનોનમાંથી લગભગ 6 લાખ લોકો પોતાના ઘર છોડવા મજબૂર બન્યા છે. ઇઝરાયલે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી હિઝબુલ્લાહથી ઉત્તરી ઇઝરાયલને ખતરો સમાપ્ત થતો નથી, ત્યાં સુધી આ લોકોને પાછા ઘરે ફરવા દેવામાં આવશે નહીં. ખાડી દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર અસર ખાડીના ઘણા દેશો પણ આ યુદ્ધની ઝપેટમાં આવી ગયા છે. સૌથી વધુ અસર UAE પર પડી છે. અહીં ઈરાને સૌથી વધુ મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા. જોકે મોટાભાગના હુમલા રોકી દેવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ભારે નુકસાન થયું છે અને તેનાથી UAEની એક મોટા બિઝનેસ અને ટુરિઝમ હબ તરીકેની છબીને ફટકો પડ્યો છે. ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાથી ઇરાક, કતાર અને કુવૈતની અર્થવ્યવસ્થા પર ખરાબ અસર પડી છે. આ દેશો તેમના ઓઈલ, ગેસ અને અન્ય સામાનના સપ્લાય માટે આ જ માર્ગ પર નિર્ભર છે. ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) એ પણ આ દેશોના આર્થિક વિકાસના અનુમાન ઘટાડ્યા છે અને માન્યું છે કે આ વર્ષે ઇરાક, કતાર અને કુવૈતની અર્થવ્યવસ્થા સંકોચાઈ શકે છે. અમેરિકામાં મોંઘવારી, સામાન્ય અમેરિકનો પર અસર યુદ્ધને કારણે અમેરિકામાં પેટ્રોલ, એર ટિકિટ અને ઘણી સેવાઓ મોંઘી થઈ ગઈ છે, કારણ કે કંપનીઓ હવે કિંમતોમાં ફ્યુઅલ સરચાર્જ ઉમેરી રહી છે. મોંઘવારી દર ફેબ્રુઆરીના 2.4% થી વધીને માર્ચમાં 3.3% થઈ ગયો છે, અને લોકોનો વિશ્વાસ ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. બ્રુકિંગ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અનુસાર, અમેરિકાની અર્થવ્યવસ્થા મોટાભાગે ઓઈલ પર નિર્ભર છે. જ્યારે, રિન્યુએબલ એનર્જી (જેમ કે સોલર, વિન્ડ) માં રોકાણ હજુ પણ ઓછું છે અને આ જ હવે નબળાઈ બની રહી છે. વૈશ્વિક વૃદ્ધિ દર 3.3% થી ઘટીને 3.1% થયો IMF એ વૈશ્વિક વૃદ્ધિનો અંદાજ પણ ઘટાડ્યો છે. હવે આ વર્ષે વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા 3.1% ના દરે વધવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે જાન્યુઆરીમાં આ અંદાજ 3.3% હતો. ખાતરના ભાવમાં પણ ઝડપી વધારો થયો છે. જે દેશોમાં લોકો ખેતી પર વધુ નિર્ભર છે અને પોતાની કમાણીનો મોટો ભાગ ખાવા પર ખર્ચ કરે છે, તેમને આ મોંઘવારીની અસર સીધી અને વધુ પડે છે. યુદ્ધની સ્થિતિ પર ટ્રમ્પની લોકપ્રિયતા ઘટી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે આ યુદ્ધ એક મોટો દાવ હતો. તેમણે તેને જલ્દી સમાપ્ત કરવાનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ અત્યાર સુધી ન તો ઈરાન ઝૂક્યું છે અને ન તો યુદ્ધ સમાપ્ત થયું છે. CNNના સર્વેમાં સામે આવ્યું કે તેમની લોકપ્રિયતા પણ ઘટીને 37% રહી ગઈ છે. ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુને શરૂઆતમાં વ્યૂહાત્મક ફાયદો મળ્યો, પરંતુ હવે ત્યાં પણ લોકો માને છે કે યુદ્ધમાં જીત સ્પષ્ટ નથી. ઈરાનની સત્તાને પણ નુકસાન થયું છે, પરંતુ નવી નેતૃત્વ વધુ આક્રમક દેખાઈ રહ્યું છે. સાથે જ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ દર્શાવીને ઈરાને વૈશ્વિક દબાણ બનાવવાની ક્ષમતા દર્શાવી છે. ---------------------- આ સમાચાર પણ વાંચો… અમેરિકા પોતાના 5000 સૈનિકો જર્મનીથી પાછા બોલાવશે:જર્મન ચાન્સેલરે કહ્યું હતું- ઈરાન વિરુદ્ધ તેમનું પ્લાનિંગ યોગ્ય નથી, આનાથી ટ્રમ્પ નારાજ અમેરિકાએ જર્મનીમાંથી લગભગ 5,000 સૈનિકો હટાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. અમેરિકી રક્ષા મંત્રાલય મુજબ, આ પ્રક્રિયા આગામી 6 થી 12 મહિનામાં પૂરી થશે. આ પગલું સીધા જ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મર્ઝ વચ્ચેની શાબ્દિક ટપાટપી પછી સામે આવ્યું છે. વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર…