ઈરાન યુદ્ધવિરામમાં સૈન્ય તાકાત વધારવાની વેતરણમાં?:ચીન ઈરાનને હથિયારો મોકલવાની તૈયારીમાં હોવાનો અમેરિકી ઈન્ટેલિજન્સનો દાવો

મધ્યપૂર્વમાં યુદ્ધની સ્થિતિ અને હાલ અમેરિકા-ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચેના ‘અધકચરા’ યુદ્ધવિરામ વચ્ચે અમેરિકી ગુપ્તચર વિભાગને એવા સંકેતો મળ્યા છે કે ઈરાન હાલના યુદ્ધવિરામનો ઉપયોગ પોતાની સૈન્ય તાકાત વધારવા માટે કરી રહ્યું છે. જેમાં ચીન તેને મદદરૂપ થઈ રહ્યું હોવાના સંકેતો પણ સાંપડ્યા છે. તાજેતરના ગુપ્તચર મૂલ્યાંકનથી પરિચિત ત્રણ વ્યક્તિઓના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી ગુપ્તચર વિભાગ સંકેત આપે છે કે ચીન આગામી થોડા અઠવાડિયામાં ઈરાનને નવી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ પહોંચાડવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. બેઇજિંગે જ્યારે એમ કહ્યું હતું કે તેણે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધને અટકાવતા નાજુક યુદ્ધવિરામ કરારમાં મધ્યસ્થી કરવામાં મદદ કરી છે, ત્યારે આ એક ઉશ્કેરણીજનક પગલું ગણાશે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ આવતા મહિનાની શરૂઆતમાં ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે વાતચીત કરવા માટે ચીનની મુલાકાત લેવાના છે.આ ગુપ્ત માહિતી એ બાબત પર પણ ભાર મૂકે છે કે કેવી રીતે ઈરાન યુદ્ધવિરામનો ઉપયોગ મુખ્ય વિદેશી ભાગીદારોની મદદથી અમુક હથિયાર પ્રણાલીઓને ફરીથી ભરવાની તક તરીકે કરી શકે છે. બે સૂત્રોએ CNNને જણાવ્યું હતું કે એવા સંકેતો છે કે બેઇજિંગ આ હથિયારોના અસલી સ્ત્રોતને છુપાવવા માટે ત્રીજા દેશો દ્વારા શિપમેન્ટ મોકલવાનું કામ કરી રહ્યું છે. કયા હથિયારો મોકલવામાં આવી રહ્યા છે? ચીન ઈરાનને 'મેનપેડ્સ' (MANPADs) મોકલવાની તૈયારીમાં છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, ચીન જે સિસ્ટમ્સ ટ્રાન્સફર કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે તે ખભા પર રાખીને છોડી શકાય તેવી એન્ટિ-એર મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ છે, જે 'મેનપેડ્સ' (MANPADs) તરીકે ઓળખાય છે. આ મિસાઇલોએ પાંચ અઠવાડિયાના યુદ્ધ દરમિયાન નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા અમેરિકી સૈન્ય વિમાનો માટે અસમપ્રમાણ (asymmetric) ખતરો પેદા કર્યો હતો અને જો યુદ્ધવિરામ તૂટી જાય તો ફરીથી તેવો ખતરો બની શકે છે. અસર: આ મિસાઈલો નીચી ઊંચાઈએ ઉડતા અમેરિકી સૈન્ય વિમાનો માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. શંકા: ગયા અઠવાડિયે ઈરાને એક અમેરિકી F-15 ફાઈટર જેટ તોડી પાડ્યું હતું. ટ્રમ્પના મતે તે આવી જ કોઈ મિસાઈલથી તોડી પડાયું હોઈ શકે છે, જોકે તે ચીની બનાવટનું હતું કે નહીં તેની પુષ્ટિ થઈ નથી. ચીને ઈરાનને શસ્ત્રો મોકલવા મામલે પોતાનો બચાવ કર્યો વોશિંગ્ટનમાં ચીની દૂતાવાસના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે, "ચીને ક્યારેય સંઘર્ષના કોઈ પણ પક્ષને હથિયારો પૂરા પાડ્યા નથી; પ્રશ્નમાં રહેલી માહિતી અસત્ય છે." “એક જવાબદાર મોટા દેશ તરીકે, ચીન સતત તેની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરે છે. અમે યુએસ પક્ષને પાયાવિહોણા આક્ષેપો કરવાથી, દૂષિત રીતે સંબંધો જોડવાથી અને સનસનાટી ફેલાવવાથી દૂર રહેવા વિનંતી કરીએ છીએ; અમે આશા રાખીએ છીએ કે સંબંધિત પક્ષો તણાવ ઘટાડવામાં મદદ કરવા માટે વધુ પ્રયત્ન કરશે.” આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં, દૂતાવાસના પ્રવક્તાએ CNN ને જણાવ્યું હતું કે જ્યારથી યુએસ-ઈઝરાયેલ-ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયું છે ત્યારથી બેઇજિંગ "યુદ્ધવિરામ લાવવા અને સંઘર્ષનો અંત લાવવામાં મદદ કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે." ટ્રમ્પ આવતા મહિને બેઇજિંગમાં શી જિનપિંગને મળે તેવી અપેક્ષા છે, અને વ્હાઇટ હાઉસે બુધવારે જણાવ્યું હતું કે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં ઈરાન યુદ્ધવિરામ વાટાઘાટો ચાલતી હતી ત્યારે યુએસ અને ચીન વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીત થઈ હતી. ચીનનો ઈરાનના સતત મિત્ર તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરવા પ્રયાસ ગુપ્ત માહિતીથી પરિચિત એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે ચીન આ સંઘર્ષમાં પ્રત્યક્ષ રીતે ઉતરવામાં અને ઈરાનને યુએસ અને ઈઝરાયલ સામે બચાવવામાં કોઈ વાસ્તવિક વ્યૂહાત્મક મૂલ્ય જોતું નથી, કારણ કે તેઓ જાણે છે કે તે અજેય હશે. તેના બદલે, બેઇજિંગ પોતાને ઈરાનના સતત મિત્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે — કારણ કે તે ઈરાનના ઓઈલ પર ખૂબ નિર્ભર છે — જ્યારે બહારથી તટસ્થ રહી રહ્યું છે જેથી યુદ્ધ પૂરું થયા પછી તેઓ પોતાની સંડોવણીનો ઇનકાર કરી શકે. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ચીની પક્ષ એવી દલીલ પણ કરી શકે છે કે એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ પ્રકૃતિમાં આક્રમક હોવાને બદલે રક્ષણાત્મક છે, જે તેમના સમર્થનને રશિયાના સમર્થનથી અલગ પાડે છે. CNN ના અહેવાલ મુજબ, મોસ્કો સમગ્ર યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાની શાસનને ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ (ગુપ્ત માહિતીની આપ-લે) ના રૂપમાં સમર્થન પૂરું પાડી રહ્યું છે, જેણે ઈરાનને મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી સૈનિકો અને સંપત્તિઓને સક્રિયપણે નિશાન બનાવવામાં મદદ કરી છે. ઈરાન લાંબા સમયથી ચીન અને રશિયા બંને સાથે લશ્કરી અને આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે. ઈરાને યુક્રેન પરના યુદ્ધમાં રશિયાને 'શાહેદ' ડ્રોન પૂરા પાડીને વ્યાપક મદદ કરી છે અને ચીનને તેના પ્રતિબંધિત તેલનો મોટો જથ્થો પણ વેચે છે.