બલૂચોના હુમલાથી US-પાક માઇનિંગ પ્રોજેક્ટ સંકટમાં:કિંમત ₹64000 કરોડ, 4 મહિના પહેલા 500 લડવૈયાઓએ 58 લોકોની હત્યા કરી હતી

પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાનમાં વધતી હિંસાએ અમેરિકા-પાકિસ્તાનના રેકો ડિક માઇનિંગ પ્રોજેક્ટને સંકટમાં મૂકી દીધો છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર તેની કિંમત લગભગ 7.7 અબજ ડોલર (₹64,000 કરોડ) છે. બલૂચ લિબરેશન આર્મી (BLA)ના 500થી વધુ લડવૈયાઓએ 31 જાન્યુઆરીએ બલુચિસ્તાનના ઘણા વિસ્તારોમાં હુમલો કરીને 58 લોકોની હત્યા કરી હતી, જેના કારણે રેકો ડિક માઇનિંગ પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા પર સવાલો ઉભા થયા છે. હુમલાખોરોએ બેંક, પોલીસ સ્ટેશન, જેલ અને સરકારી ઇમારતોને નિશાન બનાવ્યા. ઘણી જગ્યાએ આગચંપી કરવામાં આવી અને મુખ્ય રસ્તાઓ જામ કરી દેવામાં આવ્યા, જેના કારણે ક્વેટા અને કરાચી વચ્ચેની કનેક્ટિવિટી પ્રભાવિત થઈ. કેટલાક હુમલાખોરોએ આત્મઘાતી વિસ્ફોટ પણ કર્યા. આધુનિક હથિયારોનો ઉપયોગ, હુમલાઓ વધુ ખતરનાક બન્યા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, હુમલાખોરોએ ઓટોમેટિક રાઇફલ અને ગ્રેનેડ લોન્ચર જેવા આધુનિક હથિયારોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમાંથી કેટલાક હથિયારો અફઘાનિસ્તાનમાં 2021 પછી છોડવામાં આવેલા અમેરિકી હથિયારો હોવાનું કહેવાય છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આટલા મોટા પાયે હુમલો સ્થાનિક સમર્થન, મજબૂત નેટવર્ક અને પૂરતા હથિયારો વિના શક્ય નથી. રેકો ડિક પ્રોજેક્ટ પર સીધી અસર હુમલાઓની અસર બલુચિસ્તાનના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખાણકામ પ્રોજેક્ટ રેકો ડિક પર પડી. આ વિસ્તાર સોના અને તાંબાના મોટા ભંડાર માટે જાણીતો છે. હુમલાઓ પછી આ સાઇટ સુધી પહોંચવાના રસ્તાઓ ઘણા દિવસો સુધી બંધ રહ્યા, જેના કારણે કામગીરી પ્રભાવિત થઈ. આ પ્રોજેક્ટ અમેરિકા અને પાકિસ્તાન વચ્ચે આર્થિક ભાગીદારીનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. અમેરિકી રોકાણ અને વિદેશી કંપનીઓની ચિંતા અમેરિકાએ આ પ્રોજેક્ટમાં લગભગ 1.3 અબજ ડોલરના રોકાણની જાહેરાત કરી છે, જ્યારે કુલ રોકાણ 2 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. કેનેડાની બેરિક માઇનિંગ કંપનીએ સુરક્ષા કારણોસર પ્રોજેક્ટની ગતિ ધીમી કરી દીધી છે અને 2027 સુધી વિલંબની વાત કહી છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો રેકો ડિક પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત થાય છે, તો અમેરિકા-પાકિસ્તાન ભાગીદારીને મોટો ફટકો પડી શકે છે. BLA ની વધતી તાકાત અને રણનીતિમાં બદલાવ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં BLA ના હુમલા વધુ સંગઠિત અને તકનીકી રીતે મજબૂત બન્યા છે. આ સંગઠન હવે માત્ર સુરક્ષા દળોને જ નહીં, પરંતુ નાગરિકો અને વિદેશી રોકાણને પણ નિશાન બનાવી રહ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર જાહેર કરાયેલા વીડિયોમાં BLA તેના હુમલાઓને 'આઝાદીની લડાઈ' તરીકે રજૂ કરે છે, જેના કારણે તેને સ્થાનિક યુવાનોનો ટેકો મળી રહ્યો છે. અલગતાવાદના મૂળ અને સ્થાનિક અસંતોષ બલુચિસ્તાનમાં અલગતાવાદની શરૂઆત 1948માં પાકિસ્તાનની રચના પછી થઈ હતી. સ્થાનિક લોકોનો આરોપ છે કે તેમના વિસ્તારના કુદરતી સંસાધનોનો લાભ બાહ્ય કંપનીઓ અને કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવે છે, જ્યારે તેમને રોજગાર, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ મળતી નથી. આ જ અસંતોષને કારણે શિક્ષિત યુવાનોનો એક વર્ગ પણ ઉગ્રવાદ તરફ ઝૂકી રહ્યો છે. બલુચિસ્તાનની સરહદ ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન સાથે જોડાયેલી છે. આવા સંજોગોમાં આ દેશોમાં અસ્થિરતાની સીધી અસર આ ક્ષેત્ર પર પડે છે. પાકિસ્તાની અધિકારીઓને આશંકા છે કે જો ઈરાનના પૂર્વીય ભાગમાં સ્થિતિ બગડશે, તો BLA જેવા સંગઠનો વધુ મજબૂત થઈ શકે છે અને સરહદ પારથી હુમલા વધી શકે છે. અન્ય આતંકવાદી સંગઠનોની હાજરી બલૂચિસ્તાનમાં માત્ર BLA જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાની તાલિબાન (TTP) અને ISISનું પ્રાદેશિક નેટવર્ક પણ સક્રિય થઈ રહ્યું છે. જેના કારણે સુરક્ષા પડકારો વધુ જટિલ બન્યા છે. પાકિસ્તાન સરકાર એક તરફ સૈન્ય કાર્યવાહી દ્વારા ઉગ્રવાદને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, તો બીજી તરફ રોજગાર અને આર્થિક સહાય દ્વારા યુવાનોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. જોકે, માનવાધિકાર સંગઠનોનો આરોપ છે કે સરકારની કડકાઈને કારણે ઘણા લોકો ગુમ થઈ રહ્યા છે, જેનાથી સ્થાનિક લોકોમાં નારાજગી વધુ વધી રહી છે.