રૂબીનાએ કહ્યું- 'મા બનવું માત્ર ખુશી નથી':'ભાવનાત્મક બદલાવોથી ઝઝૂમી, મહિલાઓ પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશન જેવી મુશ્કેલ સ્થિતિમાં પહોંચી જાય છે'

ટીવી એક્ટ્રેસ રૂબીના દિલેક આ દિવસોમાં તેના રિયાલિટી શો 'ધ વોર્ડ'ને લઈને ચર્ચામાં છે. દિવ્ય ભાસ્કર સાથેની ખાસ વાતચીતમાં રૂબીનાએ માતૃત્વ, પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશન, મહિલાઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને પરિવારના સપોર્ટ જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર ખુલીને વાત કરી. તેણે જણાવ્યું કે માતા બનવું એ માત્ર ખુશીઓની સફર નથી, પરંતુ ભાવનાત્મક અને માનસિક બદલાવોથી ભરેલો સમય પણ હોય છે, જેના પર સમાજમાં ઓછી વાત થાય છે. રૂબીનાએ એમ પણ કહ્યું કે નવી માતાઓને સૌથી વધુ સમજણ, સપોર્ટ અને યોગ્ય કાઉન્સેલિંગની જરૂર હોય છે, જેથી તે પોતાને ફરીથી સંભાળી શકે. પ્રશ્ન: ‘ધ વોર્ડ’ એક ઇમોશનલ એક્સપેરિમેન્ટ જેવો શો છે. આ શોએ તેને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરી? જવાબ: હું પૂરા વિશ્વાસ સાથે કહી શકું છું કે મેં આ શોને મારી પોતાની જિંદગીમાં અનુભવ્યો હતો. જ્યારે હું માતા બની, ત્યારે મને અહેસાસ થયો કે માતૃત્વ માત્ર ખુશીઓ નથી લાવતું, પરંતુ તેની સાથે શરીર, મગજ અને ભાવનાઓમાં ઘણા બદલાવ આવે છે. પરંતુ આ વાતો પર લોકો ખુલીને વાત નથી કરતા. મને હંમેશા લાગતું હતું કે કાશ કોઈએ મને પહેલા આ બધું સમજાવ્યું હોત. આ જ વિચાર સાથે મેં એવી કોમ્યુનિટી બનાવવાની ઈચ્છા રાખી, જ્યાં નવી માતાઓ અને પ્રેગ્નેન્ટ મહિલાઓ ખુલ્લેઆમ પોતાના અનુભવો અને મુશ્કેલીઓ શેર કરી શકે. જ્યારે ‘ધ વોર્ડ’ શો આવ્યો, ત્યારે લાગ્યું કે આ જ તે મંચ છે જેની હું કલ્પના કરી રહી હતી. અમે અલગ-અલગ મહિલાઓને એકસાથે લાવીને તેની વાર્તાઓ, સંઘર્ષ અને ભાવનાઓ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. ત્યારે અનુભવાયું કે દરેક મહિલાની પ્રેગ્નન્સી અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ ભાવનાઓ લગભગ એકસરખી હોય છે. પ્રશ્ન: ભારતમાં માતૃત્વ અને તેના ત્યાગને તો સેલિબ્રેટ કરવામાં આવે છે, પરંતુ માતા બન્યા પછી એક મહિલાની પોતાની ઓળખ ખોવાઈ જાય છે. આ શોમાં આ મુદ્દા પર કેવી રીતે વાત કરવામાં આવી? જવાબ: અમે આ શો દ્વારા એ જ સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે બાળકનો જન્મ થયા પછી પરિવાર તો પોતાના જીવનમાં આગળ વધી જાય છે, પરંતુ સૌથી વધુ બદલાવ એક નવી માતાના જીવનમાં આવે છે. તેને પોતાને ફરીથી ઓળખવામાં સમય લાગે છે. તેથી અમે અલગ-અલગ શહેરો અને ગામડાઓમાંથી આવેલી મહિલાઓની વાર્તાઓ રજૂ કરી. કોઈને પરિવારનો સાથ મળ્યો, તો કોઈને ન મળ્યો. અલગ-અલગ સંસ્કૃતિઓ અને પરિવારોની વિચારસરણી પણ જોવા મળી. આ વાર્તાઓ દ્વારા અમે એ બતાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે મહિલાઓને આ સમયે સૌથી વધુ સપોર્ટની જરૂર હોય છે અને પરિવાર મળીને તેમનો સહારો બની શકે છે. પ્રશ્ન: મધરહુડ દરમિયાન મહિલાઓને ચારે બાજુથી સલાહ મળે છે. તમે પોતે આ સલાહોને કેવી રીતે સંભાળી? જવાબ: મધરહુડમાં દરેક જણ તમને સલાહ આપે છે અને પોતાને નિષ્ણાત સમજે છે. પરંતુ મેં એ શીખ્યું કે દરેક મહિલાની જર્ની અલગ હોય છે. મેં બધાની વાતો સાંભળી, પરંતુ તે જ કર્યું જે મને અને મારા બાળકો માટે યોગ્ય લાગ્યું. હું શોમાં આવેલી મહિલાઓને પણ એ જ કહેતી હતી કે પોતાના પર ભરોસો રાખો. પોતાના મનની વાત સાંભળો. તમારું હૃદય તમને કહી દેશે કે તમારા માટે શું સાચું છે અને શું ખોટું. અમારો હેતુ દરેક મહિલાને એટલી મજબૂત બનાવવાનો હતો કે તે પોતાની ઓળખ સાથે આ સફર પૂરી કરી શકે. પ્રશ્ન: ગર્ભાવસ્થામાં શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર તો વાત થાય છે, પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને કાઉન્સેલિંગને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. તમે આના પર કેટલું ધ્યાન આપ્યું? જવાબ: અમે આ વાત પર ખૂબ ધ્યાન આપ્યું. કારણ કે જો કોઈ મહિલા માનસિક રીતે નબળી મહેસૂસ કરવા લાગે, તો તેના માટે આગળ વધવું મુશ્કેલ બની જાય છે. ગર્ભાવસ્થા અને ડિલિવરી દરમિયાન શરીરમાં ઘણા ફેરફારો આવે છે, જેની અસર માનસિક સ્થિતિ પર પણ પડે છે. જો યોગ્ય સમયે કાઉન્સેલિંગ અને સપોર્ટ ન મળે, તો મહિલા પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશન જેવી સ્થિતિમાં જઈ શકે છે. પહેલા લોકો આ બાબતો પર ખુલ્લીને ચર્ચા કરતા ન હતા, પરંતુ હવે જાગૃતિ વધી રહી છે. અમારો હેતુ એ જ છે કે મહિલાઓ પોતાના ભાવનાત્મક બદલાવોને ઓળખે અને જરૂર પડ્યે મદદ લેવાથી ખચકાય નહીં. પ્રશ્ન: તમે પોતે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશનનો સામનો કર્યો. તે સમયગાળામાંથી કેવી રીતે બહાર આવ્યા? જવાબ: પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેશન એક એવો સમયગાળો છે, જે દરેક મહિલા માટે અલગ હોય છે. તે કેટલાક દિવસોથી લઈને ઘણા મહિનાઓ સુધી રહી શકે છે. તેનાથી સંપૂર્ણપણે બચવું મુશ્કેલ છે, પરંતુ જો તમને તેની જાણકારી હોય, તો તેને સંભાળવું સરળ બની જાય છે. મારી ન્યુટ્રિશનિસ્ટે મને પહેલાથી જ સમજાવી દીધું હતું કે બાળકના જન્મ પછી અલગ-અલગ સમયે હોર્મોનલ ફેરફારો આવશે. તેથી મેં મારા પર ધ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું. જો મૂડ ખરાબ થઈ રહ્યો છે, કારણ વગર રડવું આવે છે અથવા લોકો સાથે વાત કરવાનું મન નથી, તો આ સંકેતો હોઈ શકે છે. આવા સમયે મેં નાની-નાની વસ્તુઓ કરી, જેમ કે થોડું ચાલવું, સ્ટ્રેચિંગ કરવું અને પોતાને સક્રિય રાખવાનો પ્રયાસ કરવો. જાગૃતિ જ સૌથી મોટી તાકાત છે. પ્રશ્ન: આ સમયગાળામાં પતિનો સહયોગ કેટલો જરૂરી હોય છે? જવાબ: પતિનો સહયોગ ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. જો તમારો પાર્ટનર તમને સમજવાને બદલે સતત ફરિયાદ કરે, તો મહિલાની પરેશાની વધુ વધી જાય છે. પોસ્ટપાર્ટમ દરમિયાન ઘણીવાર મહિલા માનસિક રીતે ખૂબ થાકેલી હોય છે. તેને એકલા સમયની જરૂર હોય છે. જો પતિ સમજદારી બતાવે અને મહિલા પર દબાણ ન કરે, તો તે આ સમયગાળામાંથી વધુ સારી રીતે બહાર નીકળી શકે છે. પ્રશ્ન: નાના શહેરો અને ગામડાઓમાં આજે પણ માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને કાઉન્સેલિંગ અંગે જાગૃતિ ઓછી છે. ત્યાંની મહિલાઓ અને પરિવારોને શું કહેવા માંગશો? જવાબ: અમે આ શો દ્વારા નાના-નાના પગલાં લેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ. અમારા શોમાં ગામડાઓ અને નાના શહેરોની મહિલાઓ પણ આવી હતી, જેમણે ખુલીને પોતાની સમસ્યાઓ જણાવી. આજે પણ ઘણા લોકો કાઉન્સેલર કે થેરાપિસ્ટ પાસે જવાને ખોટું માને છે, પરંતુ અમે એ જ કહેવા માંગીએ છીએ કે જો મદદની જરૂર હોય, તો તેને લેવામાં શરમ અનુભવવી ન જોઈએ. મહિલાઓને એક સુરક્ષિત વાતાવરણ મળવું જોઈએ, જ્યાં તેઓ ખુલીને પોતાની વાત કહી શકે. પ્રશ્ન: પ્રેગ્નન્સીમાં ખાવા-પીવાને લઈને પણ ઘણી ખોટી માન્યતાઓ હોય છે. આ અંગે તમારું શું કહેવું છે? જવાબ: અમારા શોમાં ડોક્ટર, ન્યુટ્રિશનિસ્ટ અને ગાયનેકોલોજિસ્ટ સતત હાજર હતા. દરેક માતાના ખાવા-પીવાનું ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું. યોગ્ય પોષણ માત્ર માતા માટે જ નહીં, પરંતુ બાળક માટે પણ જરૂરી હોય છે. અમે માનીએ છીએ કે પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન માતા જે ખાય છે અને જેવું વાતાવરણ રાખે છે, તેની અસર બાળક પર પણ પડે છે. તેથી ગર્ભ સંસ્કારનો અર્થ માત્ર પૂજા-પાઠ જ નહીં, પરંતુ યોગ્ય ખાવા-પીવા અને સારા વિચારો પણ છે. પ્રશ્ન: આજ પણ સમાજમાં દીકરા અને દીકરી વચ્ચે ભેદભાવ કરવામાં આવે છે. તમે આ વિચારને કેવી રીતે જુઓ છો? જવાબ: આજે આપણે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં ઘણા આગળ વધી ગયા છીએ, પરંતુ વિચારસરણી ઘણી જગ્યાએ હજુ પણ જૂની છે. દીકરા-દીકરીનો ભેદભાવ આજે પણ ગામડાઓથી લઈને શહેરો સુધી જોવા મળે છે. હું પોતે ત્રણ બહેનોમાંથી એક છું અને અમે ઘણું સાંભળ્યું છે. એટલે અમે નક્કી કર્યું કે જો અમારી દીકરીઓ હશે, તો અમે તેમને ગર્વ સાથે ઉછેરીશું. આજે મારી બે દીકરીઓ છે અને અમે પોતાને ખૂબ નસીબદાર માનીએ છીએ. અમે હંમેશા અમારા માતા-પિતાનું એટલું જ ધ્યાન રાખ્યું છે, જેટલી દીકરાઓ પાસેથી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. અમે અમારી આગામી પેઢીને એ જ શીખવવા માંગીએ છીએ કે દીકરીઓ પણ પરિવારની જવાબદારી એટલી જ સારી રીતે નિભાવી શકે છે. પ્રશ્ન: માતા બન્યા પછી તમે તમારામાં શું બદલાવ અનુભવ્યા? જવાબ: માતા બન્યા પછી વ્યક્તિ ભાવનાત્મક રીતે વધુ મજબૂત બને છે. પહેલાં જો મારી ઊંઘ પૂરી ન થતી, તો મારો આખો મૂડ ખરાબ થઈ જતો હતો. પરંતુ હવે બે કલાકની ઊંઘ પણ મળી જાય, તો હું તાજગી અનુભવું છું. મારા ટ્વિન્સ હતા, તેથી શરૂઆતના છ મહિના ખૂબ મુશ્કેલ હતા. રાતોની ઊંઘ પૂરી ન થતી, પરંતુ તેમ છતાં શરીર અને મગજ તમને જાતે જ સંભાળી લે છે. મને લાગે છે કે ભગવાન માતા બનવાની સાથે એક અલગ શક્તિ પણ આપે છે. પ્રશ્ન: પોતાને માનસિક અને શારીરિક રીતે ફિટ કેવી રીતે રાખો છો? જવાબ: હું મારા સ્વાસ્થ્યને ખૂબ ગંભીરતાથી લઉં છું. હું શું ખાઉં છું, કેટલો આરામ કરું છું અને મારી બોડીને કેવી રીતે એક્ટિવ રાખું છું, આ બધાનું ધ્યાન રાખું છું. સારા દેખાવું અને ફિટ રહેવું એ તેનું જ પરિણામ છે. હું મારા ખાવા, આરામ અને સેલ્ફ-કેરમાં કોઈ સમાધાન કરતી નથી. કારણ કે જો હું પોતે સારું અનુભવીશ નહીં, તો મારા કામ અને પરિવાર બંનેને યોગ્ય રીતે સમય આપી શકીશ નહીં. પ્રશ્ન: અંતે આ શો દ્વારા તમે લોકોને શું સંદેશ આપવા માંગશો? જવાબ: એક મહિલા પરિવારની કરોડરજ્જુ હોય છે અને એક માતા સમગ્ર સમાજની તાકાત હોય છે. જ્યારે એક સ્ત્રી માતા બને છે, ત્યારે તે ફક્ત પોતાના માટે જ નહીં, પરંતુ આવનારી પેઢીઓ માટે પણ એક નવી શરૂઆત કરે છે. જો તમે ઇચ્છો છો કે તમારો પરિવાર સુખી અને મજબૂત બને, તો સૌથી પહેલા નવી માતાનું ધ્યાન રાખો.