મમતાએ ₹1500 આપ્યા, 3.15 કરોડ વસતી ટાર્ગેટ પર:છોકરીઓને પૈસા નહીં નોકરીની જરૂર, મહિલાઓએ કહ્યું- અમે ઋણ ચૂકવીશું

પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા સરકારે 1 એપ્રિલથી 'બાંગ્લાર યુવા સાથી યોજના' લાગુ કરી. 1500 રૂપિયાનો પ્રથમ હપ્તો પણ જારી કરી દીધો. દુર્ગાપુરની રહેવાસી મોમિતાએ ફોર્મ ભર્યું હતું, પરંતુ ખાતામાં પૈસા આવ્યા નથી. ગુસ્સાથી ભરેલી મોમિતા કહે છે, ‘પૈસા કરતા વધારે અમને નોકરીની જરૂર છે.‘ 21 વર્ષની મોમિતાના પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ સારી નથી, એટલા માટે ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કર્યા વિના અભ્યાસ છોડી દીધો અને નાનું-મોટું કામ કરવા લાગી. તે બહેન સાથે કામ પરથી પરત ફરી રહી હતી, ત્યારે જ મુલાકાત થઈ. અભ્યાસ ફરી શરૂ કરવાના સવાલ પર તે કહે છે- ‘આટલા ઓછા પૈસામાં અભ્યાસ કેવી રીતે કરી શકીશું.’ યુવા સાથી યોજના ચૂંટણીના ઠીક પહેલા શરૂ થઈ છે. ચૂંટણી વર્ષમાં મમતા સરકારે પંડિતો અને મૌલવીઓના ભથ્થા પણ વધાર્યા છે. લક્ષ્મી ભંડાર હેઠળ મહિલાઓને મળતી રકમમાં 500 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. BJPએ પણ ઘણા વાયદા કર્યા છે. આ ઘોષણાઓની જમીન પર કેટલી અસર છે, આ રિપોર્ટમાં વાંચો… યોજનાઓથી મુશ્કેલી નથી, નોકરીઓ પણ હોય મમતા બેનર્જીએ આ વર્ષે બજેટમાં ‘યુવા સાથી યોજના’નું એલાન કર્યું હતું. પ્રથમ હપ્તો ચૂંટણીના ઠીક પહેલા આવ્યો. આ બાબતે દુર્ગાપુરની 20 વર્ષની મોહ કહે છે, ‘સરકારી યોજનાઓ અમારી સુવિધા માટે છે, તો પછી ફાયદો લેવામાં શું વાંધો. સરકાર કંઈ પણ પોતાના ઘરેથી આપતી નથી. આ જરૂરિયાતમંદો માટે જનતાના જ પૈસા છે.‘ ‘અમને આવી યોજનાઓથી મુશ્કેલી નથી, પરંતુ નોકરીઓ પણ હોય.‘ બીજી તરફ BJPના ત્રણ હજાર રૂપિયા આપવાના વાયદા પર તેની બહેન મોમિતા કહે છે, ‘જો આનો ફાયદો મળ્યો, તો અમે બહેનોનો અભ્યાસ ફરી શરૂ થઈ શકે છે.‘ પૈસા માત્ર 5 વર્ષ મળશે, નોકરી હંમેશા રહેશે આસનસોલની રહેવાસી સંધ્યાનો અભિપ્રાય આનાથી અલગ છે. 12મું પાસ કર્યા પછી જ સંધ્યાના લગ્ન કરી દેવામાં આવ્યા હતા એટલે તે ભણી શકી નહીં. કોમ્પ્યુટરનો બેઝિક કોર્સ કર્યા પછી બેકિંગનું કામ શીખ્યું છે. લક્ષ્મી ભંડારનો ફાયદો લેવા માટે તેની ઉંમર નથી, એટલા માટે યુવા સાથીનું ફોર્મ ભર્યું. ખાતામાં પ્રથમ હપ્તાના 1500 રૂપિયા પણ આવી ગયા છે. સંધ્યા કહે છે, ‘રોજગારની જરૂર વધારે છે. આ પૈસા માત્ર પાંચ વર્ષ જ મળશે, નોકરી હંમેશા રહેશે.‘ અમે પૂછ્યું આનાથી કેક બેકિંગનું કામ પણ તો શરૂ કરી શકે છે? જવાબ મળ્યો, ‘આટલા ઓછા પૈસામાં કેવી રીતે થશે. વર્ષ આખું પૈસા જમા કરવા પડશે, ત્યારે જ આ લાયક મૂડી થશે.’ ટ્યુશન ફી અને કોલેજ આવવા-જવાનો ખર્ચ નીકળશે યોજનાઓને લઈને વાલીઓનો અભિપ્રાય અલગ છે. આસનસોલના રહેવાસી ગૌતમ બાધ્યકરનું કહેવું છે કે આવી સ્કીમ્સે ઘણા વાલીઓની પરેશાનીઓ ઓછી કરી દીધી છે. આ બાળકોના અભ્યાસમાં કામ લાગશે. તે કહે છે, ‘બાળકો આનાથી કોમ્પિટિશનના ફોર્મ ભરી શકશે. નોકરીનો ઇન્ટરવ્યુ આપવા જવા માટે ઘરના લોકો પર નિર્ભર રહેવું નહીં પડે. માતા-પિતાનો બોજ ઓછો થશે.‘ આસનસોલમાં રાશનની દુકાન ચલાવતા રવીન્દ્ર પ્રસાદનું પણ આવું જ માનવું છે. તે કહે છે, ‘મોંઘવારીમાં વાલીઓને થોડી રાહત મળી છે. બાળકોની ટ્યુશન ફી આરામથી નીકળી રહી છે. તેમના મોબાઈલ રિચાર્જ જેવા નાના-મોટા કામ થઈ જાય છે.‘ અમે પૂછ્યું ક્યાંક યુવાનો આનો ઉપયોગ ખોટા કામમાં ન કરવા લાગે? આના પર તે કહે છે, ‘સરકારનો પૈસા આપવાનો હેતુ સાચો છે, જો લોકો ખોટો ઉપયોગ કરે તો કંઈ કરી શકીએ નહીં.‘ વિધવા પેન્શનથી ઘર ચાલી રહ્યું છે આસનસોલમાં અમે 65 વર્ષની કલ્યાણી દેવી સિંહને મળ્યા. યોજનાઓ વિશે પૂછતા જ તેઓ કહે છે, ‘માત્ર વિધવા પેન્શન મળે છે, બાકીની ખબર નથી.‘ 30 વર્ષ પહેલા પતિનું અવસાન થયું. થોડા વર્ષ તેમની દુકાન અને દૂધના બિઝનેસથી ઘર ચલાવ્યું, પણ તે પણ ડૂબી ગયું. હવે બાળકો નાનું-મોટું કામ કરે છે. સ્વાસ્થ્ય સાથી કાર્ડ વિશે તેઓ જાણતા નથી. ‘હા, રાશન કાર્ડ માટે ફોર્મ ભર્યું છે, પણ બન્યું નથી.‘ વોટ કોને આપશો, પૂછવા પર કલ્યાણી કહે છે, ‘અમારી એક જ પસંદ છે, જેનું નમક ખાધું છે. તેને અદા કરવાનું છે.‘ ત્યારબાદ અમે કુલ્ટી વિધાનસભામાં પ્રતિમા કેવડાને મળ્યા. પતિ ગુજરી ગયા છે એટલે ઘરોમાં કામ કરીને પરિવાર ચલાવી રહી છે. સરકારી યોજનાઓના નામે માત્ર લક્ષ્મી ભંડારનો ફાયદો મળે છે. જોબ કાર્ડ છે, પણ ક્યારેય તેના પર કામ મળ્યું નથી. સ્વાસ્થ્ય સાથી કાર્ડની ક્યારેય જરૂર પડી નથી. પ્રતિમાને સૌથી વધારે જરૂર રાશનની છે. રાશન કાર્ડ છે, પણ રાશન મળી રહ્યું નથી. કારણ પૂછ્યું તો ખબર પડી કે કાર્ડ પર સરનામું સાસરીનું છે, પરંતુ એટલી દૂર જઈને રાશન લાવી શકતી નથી, એટલા માટે ફાયદો લઈ શકતી નથી. અમે પૂછ્યું લક્ષ્મી ભંડારમાં મળતી રકમનું શું કરો છો? પ્રતિમા કહે છે, ‘30 કિલો ચોખા લઈ આવીએ છીએ, આખો મહિનો ચાલી જાય છે.‘ બધું દીદીએ આપ્યું, જે અમારી સાથે-અમે તેની સાથે ત્યારબાદ અમે મુર્શિદાબાદ પહોંચ્યા. અહીં અમને ઈરાની મૂળની ભારતીય રુખસાર ખાતૂન મળ્યા. તેમના પરિવારના ઘણા લોકોના નામ SIRમાં કપાઈ ગયા, એટલા માટે ગુસ્સામાં છે. સરકારી યોજનાઓ વિશે પૂછવા પર કહે છે, ‘મને અને દીકરીને લક્ષ્મી ભંડારના પૈસા મળે છે. નાની દીકરીને સ્કૂલમાંથી કન્યાશ્રીની રકમ મળી છે. સરકારી ઘર પણ છે.‘ BJPના 3 હજાર અને કોંગ્રેસના 2 હજાર આપવાના વાયદા પર કહે છે, ‘આ બધું રાજકારણ છે. આમના પર ભરોસો નથી, જેમણે અમારો સાથ આપ્યો, અમે તેમની સાથે છીએ.‘ શું સરકારી મકાન પીએમ આવાસ યોજના હેઠળ મળ્યું? આના પર કહે છે, ‘BJP, બિહારવાળાને આપી રહી છે, અહીં તો બધું દીદીએ આપ્યું છે.‘ 1500 કે 3 હજારમાં શું થશે, કામ કરીને જ ઘર ચાલશે ત્યારબાદ અમે શમશેરગંજ વિધાનસભા ગયા. અહીં લગભગ દરેક ઘરમાં બીડી બનાવવાનું કામ થાય છે. અહીં મળેલા સુમિત્રા દાસનો આખો પરિવાર બીડી ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલો છે. તે પોતે રોજ 800થી એક હજાર બીડી બાંધે છે. 100 બીડી બાંધવા પર 100 રૂપિયા મળે છે. તેમને લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાનો ફાયદો મળી રહ્યો છે, પરંતુ તેઓ આનાથી ખુશ નથી. BJPના 3 હજાર આપવાના વાયદા પર કહે છે, ‘આટલા પૈસાથી કંઈ થતું નથી. પાંચ વર્ષથી લક્ષ્મી ભંડારના પૈસા મળી રહ્યા છે, પરંતુ પહેલા પણ કામ કરીને ઘર ચાલતું હતું અને અત્યારે પણ. કોઈ 1500 આપે કે 3 હજાર આનાથી ફરક પડવાનો નથી.‘ પુરુલિયા જિલ્લાની રઘુનાથપુર વિધાનસભા ક્ષેત્રના દલિત ગામમાં રહેતી ઝરણા બાઉરીનું ઘર વિધવા પેન્શન અને લક્ષ્મી ભંડારથી ચાલી રહ્યું છે. જોકે તેઓ પણ સરકારથી નારાજ છે કારણ કે સ્વાસ્થ્ય સાથી કાર્ડનો ફાયદો મળી શક્યો નથી. તે કહે છે, ‘ગયા વર્ષે પૌત્ર બીમાર થયો, તો હોસ્પિટલ લઈ ગયા, પણ પેમેન્ટ વખતે સ્વાસ્થ્ય સાથી કાર્ડ લેવાની મનાઈ કરી દીધી. બોલ્યા- આ ખતમ થઈ ગયું છે. અમે રોજ કમાઈને ખાનારા લોકો છીએ, આટલા પૈસા ક્યાંથી લાવીશું. સંબંધીઓ પાસેથી ઉધાર લઈને હોસ્પિટલનું બિલ ભર્યું.‘ એક્સપર્ટ: મહિલા-યુવા વોટરને સાધી મમતા એન્ટી ઇનકમ્બન્સી મેનેજ કરી રહ્યા છે મમતાની યોજનાઓની અસર સમજવા માટે અમે પોલિટિકલ એક્સપર્ટ પ્રોફેસર મૈદુલ ઇસ્લામ સાથે વાત કરી. તેમનું કહેવું છે, ‘મમતા બેનર્જીએ છેલ્લા 15 વર્ષમાં માણસના જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધી ઘણી સ્કીમો શરૂ કરી, જેનો તેમને ફાયદો પણ મળ્યો. 2021માં લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાની ઘોષણા થઈ. ત્યારે મહિલા વોટર્સ TMC સાથે ગઈ અને બેઠકો પણ વધી.‘ ‘આ જ 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં થયું. મમતા સરકારે લક્ષ્મી ભંડારની રકમ વધારી અને TMCની બેઠક 22થી વધીને 29 થઈ ગઈ. જ્યારે BJPની 18થી ઘટીને 12 થઈ ગઈ. હવે BJP રાજ્યમાં સરકાર બનવા પર TMC કરતા વધારે ભથ્થું આપવાની વાત કરી રહી છે, પણ લોકો સુધી પોતાની વાત પહોંચાડી શકતી નથી. વળી લોકોને એવું લાગે છે કે જો BJP સત્તામાં આવી, તો બધી સ્કીમો બંધ થઈ જશે.‘ ‘જ્યાં સુધી યુવા સાથી યોજનાની વાત છે, આ કોઈ નવી સ્કીમ નથી, માત્ર નામ બદલાઈ ગયું છે. આની મર્યાદા પાંચ વર્ષ છે, એટલે કે આગામી ચૂંટણી સુધી. સ્પષ્ટ છે કે આને વોટ માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. લેફ્ટની સરકારમાં બેરોજગારી ભથ્થાના નામે આવી યોજના હતી. તેમાં યુવાનોને દર મહિને કંઈક રકમ મળતી હતી, શરત એટલી હતી કે એક્સચેન્જ ઓફિસ જઈને રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું પડતું હતું.‘ એન્ટી ઇનકમ્બન્સીને આનું કારણ જણાવતા તેઓ આગળ કહે છે, ‘આને મેનેજ કરવા માટે મમતા, મહિલા અને યુવા વોટરોને સ્કીમ દ્વારા ટાર્ગેટ કરી રહ્યા છે. જ્યાં સુધી યુવાનોને કામ અને ભથ્થા આપવાની વાત છે, આ બંને જરૂરી છે. કારણ કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય બંને સરકારો એટલી નોકરીઓ આપી શકતી નથી, જેટલી હોવી જોઈએ. પરિણામે, સરકારે ભથ્થું આપવું પડી રહ્યું છે. આ લગભગ દરેક રાજ્યમાં થઈ રહ્યું છે.‘ તેમજ, પોલિટિકલ એક્સપર્ટ ઉન્નયન બંદોપાધ્યાય કહે છે, ‘ચૂંટણી પહેલા બધી પાર્ટીઓ આજકાલ આવા લોકપ્રિય વાયદા કરે છે. મમતાએ પણ યુવાનોને ટાર્ગેટ કરી અત્યારે યુવા સાથી યોજનાનું એલાન કર્યું છે. આનો હેતુ 21થી 40 વર્ષ સુધીના વોટર્સને પોતાની તરફ ખેંચવાનો છે. રાજ્યમાં આ વર્ગના યુવા વોટર્સ લગભગ 40-50% છે.’ ’મમતાએ પાછલા કાર્યકાળમાં પણ ઘણી એવી યોજનાઓ શરૂ કરી, પરંતુ લોકોની પહેલી પસંદ રોજગાર હશે કારણ કે તેમાં વધારે સિક્યોરિટી છે.’