શું મુખ્તાર અંસારીના મોત પાછળ 5 કરોડ:2 વર્ષ પછી પણ બેરેક નંબર-16 સીલ; વકીલે કહ્યું- અમારી પાસે ઝેર આપવાના પુરાવા છે

'મને બાંદા જેલમાં જીવનું જોખમ છે. નસોમાં દુખાવો છે, હાથ-પગ ઠંડા પડી ગયા છે. સ્ટાફ મને ખાવામાં સ્લો પોઈઝન (ધીમું ઝેર) આપી રહ્યો છે. લાગે છે કે ગમે તે ક્ષણે મૃત્યુ આવી જશે.' માફિયા અને ધારાસભ્ય રહી ચૂકેલા મુખ્તાર અંસારીની યુપીની બારાબંકી સિવિલ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી આ છેલ્લી અરજી હતી. 21 માર્ચ, 2024ના રોજ અરજી અદાલત પહોંચી, 28 માર્ચના રોજ મુખ્તારનું અવસાન થયું. તે સમયે તેઓ બાંદા જેલમાં બંધ હતા. મુખ્તારને ગુજરી ગયાને 2 વર્ષ થઈ ગયા છે. પરિવાર હજુ પણ કેસ લડી રહ્યો છે. તેમના વકીલ રણધીર સિંહ સુમન દાવો કરે છે કે જેલ સ્ટાફે કાવતરું કરીને મુખ્તારનો જીવ લીધો. તેઓ મૃત્યુ પહેલાના મુખ્તારના ફોટા, કોર્ટમાં આપેલા નિવેદનો અને દસ્તાવેજોનો હવાલો આપે છે. મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસને બનાવટી ગણાવી તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટ જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. 172 દિવસ ચાલેલી તપાસમાં મુખ્તારના મોતનું કારણ હાર્ટ અટેક (હૃદયરોગનો હુમલો) જણાવવામાં આવ્યું હતું. કાયદાકીય પ્રક્રિયાને કારણે જેલમાં મુખ્તારના કપડાંથી લઈને બેરેક સુધી, બધું જ સીલ છે. તેમના મોટા ભાઈ અને ગાઝીપુરના સપા (SP) સાંસદ અફઝલ અંસારી પણ આ મૃત્યુને સરકાર અને જેલ પ્રશાસનની મિલીભગત માને છે. પોઈન્ટ 1: મુખ્તારનું મૃત્યુ કુદરતી કે સુનિયોજિત હત્યા? મુખ્તારના મૃત્યુના બીજા દિવસે 29 માર્ચ, 2024ના રોજ યુપી સરકારે મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસના આદેશ આપ્યા હતા. તપાસ ટીમમાં બાંદાના ડીએમ (DM) દુર્ગા શક્તિ નાગપાલ અને એસપી અંકુર અગ્રવાલ સામેલ હતા. અપર મુખ્ય ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ ગરિમા સિંહને ઇન્વેસ્ટિગેશન ઓફિસર બનાવવામાં આવ્યા હતા. ટીમે 5 મહિના તપાસ કરી. 16 સપ્ટેમ્બર, 2024 ના રોજ આવેલા રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું કે મુખ્તારનું મૃત્યુ હાર્ટ અટેક એટલે કે Myocardial Infarction થી થયું હતું. તપાસ રિપોર્ટથી 3 વાતો સ્પષ્ટ થઈ: જેલના ખોરાકમાં ઝેર આપવામાં આવ્યું નથી. બેરેક નંબર-16માંથી મળેલા ગોળ, ચણા અને મીઠાના નમૂનામાં ઝેરના પુરાવા મળ્યા નથી. જેલ મેન્યુઅલ મુજબ કેદીઓને ભોજન આપતા પહેલા સ્ટાફ અને રસોઈયા તેને ચાખે છે. મૃત્યુના દિવસે અને તેના 2-3 દિવસ પહેલા સુધી જેલમાં જે લોકોએ ભોજન લીધું હતું, તેમાંથી કોઈની પણ તબિયત બગડી નહોતી. મુખ્તાર પક્ષનો વળતો જવાબ: વકીલ રણધીર સુમન આ દાવાઓને નકારવા માટે 2 તર્ક આપે છે. પહેલો: મૃત્યુના 2 અઠવાડિયા પહેલાથી મુખ્તારની તબિયત ખરાબ હતી. 20 માર્ચે પેશી હતી, ત્યારે તેમણે પહેલીવાર કહ્યું કે 19 માર્ચની રાત્રે તેમને ભોજનમાં ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું. બીજો: મુખ્તારે મૃત્યુના 7 દિવસ પહેલા 21 માર્ચે બારાબંકી સિવિલ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને જણાવ્યું હતું કે તેમને 40 દિવસ પહેલા ભોજનમાં સ્લો પોઈઝન આપવામાં આવ્યું હતું. આ ભોજન બાંદા જેલ સ્ટાફ બનાવતો હતો. સ્ટાફે પણ ભોજન લીધું હતું, ત્યારબાદ કેટલાક કર્મચારીઓ અને મુખ્તારની તબિયત બગડી હતી. પોઈન્ટ 2: મૃત્યુ પહેલા જેલમાં મુખ્તારની સુરક્ષા મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસ મુજબ, જેલના દરેક CCTV ફૂટેજ તપાસવામાં આવ્યા હતા. રિપોર્ટમાં મિનિટે-મિનિટની વિગત છે કે 28 માર્ચ, 2024 ની સાંજે મુખ્તાર બેરેકમાં બેભાન થયો હતો. જેલ પ્રશાસને 'ગોલ્ડન અવર'માં, એટલે કે જેલથી હોસ્પિટલ લઈ જવા સુધીના સમયમાં કોઈ વિલંબ કર્યો નહોતો. મુખ્તાર પક્ષનો વળતો જવાબ 16 ઓગસ્ટ, 2021 ના રોજ મુખ્તારે બારાબંકીની MP/MLA કોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે બાંદા જેલમાં તેની હત્યાનું કાવતરું ઘડવામાં આવી રહ્યું છે. અધિકારીઓ અને શંકાસ્પદ લોકો CCTV કેમેરાના મોઢા ફેરવીને અંદર આવે છે. કેટલાક કેદીઓને મારી હત્યાના બદલામાં 5 કરોડ રૂપિયા અને તમામ કેસોમાંથી મુક્તિ અપાવવાની વાત કરવામાં આવી હતી. પોઈન્ટ 3: બેરેક નંબર-16 માં મુખ્તારની મેડિકલ કન્ડિશન તપાસ ટીમ મુજબ, મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસ માત્ર ડોક્ટરોના મેડિકલ રિપોર્ટ પર આધારિત નહોતી, પરંતુ તેમાં મુખ્તાર સાથે બંધ કેદીઓ સહિત 100 થી વધુ લોકોના નિવેદનો અને વિસરા (Viscera) નો લેબ રિપોર્ટ સામેલ છે. મુખ્તારના હૃદયના સ્નાયુઓમાં પીળા ડાઘ અને બ્લોકેજ જોવા મળ્યું હતું. આ પુરાવો છે કે મૃત્યુ અચાનક નથી થયું, પરંતુ જૂની બીમારી વધવાને કારણે થયું છે. મુખ્તાર પક્ષનો વળતો જવાબ: મુખ્તારના પુત્ર ઉમર અંસારીએ કોર્ટમાં કહ્યું હતું કે પિતાના મૃતદેહ પર ઈજાના નિશાન હતા. નાક-કાનમાંથી નીકળેલું લોહી સ્પષ્ટ દેખાતું હતું. આંખો સોજી ગયેલી હતી અને પેટ ફુગ્ગા જેવું ફૂલેલું હતું. તેથી મૃત્યુ હાર્ટ અટેકથી થયું હોય તેવું લાગતું નથી. ભાઈ અફઝલ બોલ્યા- મૃત્યુનું સત્ય સામે લાવીશું ગાઝીપુરના સાંસદ અફઝલ અંસારી સવાલ ઉઠાવતા કહે છે, ‘મુખ્તારના મૃત્યુ પહેલા તેમની સાથે ફોન પર વાત થઈ હતી. તેમની તબિયત લથડતી જતી હતી. તેઓ માત્ર એટલું જ કહી રહ્યા હતા કે જેલમાં ઝેર આપવામાં આવ્યું છે, જેનાથી શરીર તૂટી રહ્યું છે.’ વકીલ બોલ્યા- મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસ માત્ર ઔપચારિકતા, કેસ ફરી ખુલશે એડવોકેટ રણધીર કહે છે, ‘મૃત્યુના અંદાજે 10 દિવસ પહેલા મુખ્તાર વીડિયો કોન્ફરન્સિંગથી કોર્ટમાં હાજર થયા હતા. તેમણે જેલમાં સ્લો પોઈઝન આપવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. મેં 19 માર્ચે તેમની સુરક્ષા માટે કોર્ટમાં અરજી આપી હતી, પરંતુ આદેશ હોવા છતાં જેલ સ્ટાફ અને પ્રશાસનની બેદરકારી ચાલુ રહી હતી.’ કુદરતી મૃત્યુના દાવા પર તેઓ કહે છે, 'ઉત્તર પ્રદેશમાં કસ્ટોડિયલ ડેથ (હિરાસતમાં મૃત્યુ) પર જેટલી પણ મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસ થાય છે, તે માત્ર ઔપચારિકતા (ખાનાપૂર્તિ) જ હોય છે. મુખ્તાર જીવિત હતા ત્યારે તેમને પરેશાન કરવા માટે દિવસમાં ચારથી પાંચ વાર બેરેકની ચેકિંગ થતી હતી. તપાસના બહાને ભોજન અને અંગત સામાન બહાર ફેંકી દેવામાં આવતો હતો. રાત્રે 1 વાગ્યે પણ તપાસ થતી હતી. આ શારીરિક શોષણ જેવું જ હતું.' એડવોકેટ રણધીર મુખ્તારના મૃત્યુ માટે બાંદાના તત્કાલીન જેલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ વિરેશ રાજ શર્મા અને જેલ સ્ટાફને જવાબદાર માને છે. તેઓ કહે છે કે વિરેશ રાજે કોર્ટમાં મૃત્યુ અંગેની ઊલટતપાસ વખતે દરેક સવાલનો ગોળગોળ જવાબ આપ્યો હતો. આ સાબિત કરે છે કે તેઓ સત્ય છુપાવી રહ્યા હતા. અમે બાંદા જેલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ રહેલા વિરેશ રાજ સાથે ફોન પર વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે કેસ અત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટની પ્રક્રિયામાં છે, તેથી કંઈપણ બોલવું યોગ્ય નથી. ત્યારબાદ અમે વર્તમાન સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ આલોક કુમાર સાથે વાત કરી. આલોક કહે છે, ‘તપાસ માટે બેરેક નંબર-16, મુખ્તારના કપડાં, પુસ્તકો અને અંગત સામાન સીલ રાખવામાં આવ્યો છે. અમે તેમનો અંગત સામાન પરિવારને સોંપવા માટે કહ્યું હતું, પરંતુ કોઈ લેવા આવ્યું નથી. બે વર્ષ પછી પણ બેરેક તે જ સ્થિતિમાં છે. આ પ્રોટોકોલ કેસની ઇન્વેસ્ટિગેશનનો હિસ્સો છે.’ ક્રિમિનલ લોયર બોલ્યા- ઝેર આપીને હત્યા અને સુપારીના દાવા નબળા મુખ્તારના વકીલ રણધીરના દાવાઓની તપાસ માટે અમે સુપ્રીમ કોર્ટના ક્રિમિનલ લોયર શાશ્વત આનંદ સાથે વાત કરી. 1. શું મુખ્તારને ભોજનમાં ઝેર આપવામાં આવ્યું હશે? જવાબ: મુખ્તારના વકીલ કોર્ટમાં તેમની એપ્લિકેશન બતાવી રહ્યા છે. એ જોવું જરૂરી છે કે મુખ્તારની અરજી પર શું એક્શન લેવામાં આવ્યું. ઝેર આપવાની ફરિયાદથી લઈને મૃત્યુ વચ્ચે 9 દિવસનો સમય હતો. આ મોટો તફાવત છે. આ દરમિયાન જો તેમના વકીલે જેલ પ્રશાસનને 'સ્ટમક ફૂડ પમ્પિંગ' ની વિનંતી કરી હોત, તો મુખ્તારના શરીરમાંથી ખરાબ ખોરાક કાઢીને ચેક કરી શકાયો હોત કે તેમને કયું ઝેર આપવામાં આવ્યું છે. મૃત્યુ પછી તેમની કોર્ટ એપ્લિકેશન બતાવવાનો કોઈ અર્થ દેખાતો નથી. 2. મુખ્તારને મારવા માટે જેલમાં સુપારી આપવામાં આવી હતી જવાબ: માત્ર એટલું કહી દેવું કે જેલમાં હત્યાની સુપારી આપવામાં આવી રહી છે અથવા બેરેકમાં કોઈ આવી-જઈ રહ્યું છે, તે ઘણો નબળો પક્ષ છે. શું તેમના વકીલો પાસે કોઈ પુરાવા છે? મુખ્તાર હાઈ સિક્યોરિટી બેરેકમાં હતા. તેની દેખરેખ જેલની સાથે સાથે પોલીસ હેડક્વાર્ટર સુધી થતી હોય છે. તેથી તેમને સુપારી આપીને જેલમાં મારી નાખવું ઘણું મુશ્કેલ લાગે છે. 3. મુખ્તારના શરીર પર ઈજાના નિશાન જવાબ: જો મૃતદેહ પર ઈજાના નિશાન કે કંઈપણ દેખાઈ રહ્યું હતું, તો હાઈકોર્ટમાં બીજા પોસ્ટમોર્ટમની અપીલ કરવી જોઈતી હતી. હાઈકોર્ટ બીજા રાજ્યના ડોક્ટર અને પોલીસ પાસે પોસ્ટમોર્ટમ કરાવી શકત, પરંતુ એવું થયું નહીં. અત્યારે પણ જો પરિવાર કે વકીલ પાસે મૃતદેહ પરની ઈજાના ફોટા હોય, તો તેને આધાર બનાવીને હાઈકોર્ટમાં નવી પિટિશન દાખલ કરી શકાય છે. જોકે સવાલ હજુ પણ ઉઠશે કે જો પહેલાથી પુરાવા હતા, તો અત્યાર સુધી કંઈ કેમ ન કર્યું. પૂર્વ IPS અધિકારી બોલ્યા- મુખ્તારનું પ્રકરણ પૂરું, મૃત્યુ બીમારીથી થયું યુપીના પૂર્વ IPS અધિકારી રાજેશ કુમાર પાંડેએ 2016માં મુખ્તાર પર પત્રકારને માર મારવાનો કેસ નોંધાવ્યો હતો. તેઓ મુખ્તાર ગેંગ સામે ચાલેલા ઓપરેશનમાં સામેલ રહ્યા છે. રાજેશ કહે છે, ‘આ કેસ સંપૂર્ણપણે ખુલી ચૂક્યો છે. ઝેર આપવા જેવી કોઈ વાત સામે આવી નથી. મુખ્તારના ભાઈ અફઝલ ઝેર આપવાની વાત ઘણી વાર કહી ચૂક્યા છે, પરંતુ સત્ય એ જ છે કે મુખ્તારનું મૃત્યુ બીમારીના કારણે થયું હતું.’ જોકે, 1972 બેચના નિવૃત્ત IPS અધિકારી એસ.આર. દારાપુરી રાજેશ પાંડેની વાત સાથે સહમત નથી. તેઓ કહે છે, ‘જો કોઈ કેદી મૃત્યુના થોડા દિવસો પહેલા હત્યાની આશંકા વ્યક્ત કરે અને અઠવાડિયા પછી તેનું મૃત્યુ થાય, તો તે સાબિત કરે છે કે કંઈક ગરબડ છે. સરકારે મેજિસ્ટ્રેટ તપાસ કરાવી, તે નિરર્થક હતી.‘ દારાપુરી આગળ કહે છે કે સામાન્ય રીતે જોવામાં આવ્યું છે કે મેજિસ્ટ્રેટ રાજ્ય સરકારના દબાણમાં કામ કરે છે. બધાને ખબર છે કે યોગી સરકારનું વલણ મુખ્તારને લઈને કેવું હતું. તપાસ કોઈ સ્વતંત્ર તપાસ એજન્સીને સોંપવી જોઈતી હતી.