કેરળમાં મહિલાઓ સ્તન ઢાંકવા માટે ટેક્સ આપતી હતી:વિરોધમાં નંગેલીએ પોતાના સ્તન કાપી નાખ્યા; આજે પણ 50+ બેઠકો પર તેની અસર

વર્ષ 1803 એટલે કે આજથી આશરે 223 વર્ષ પહેલાં. કેરળના ચેર્થલા નગરમાં એઝઝવા જાતિની એક મજૂર મહિલાની ઝૂંપડી સામે રાજમહેલમાંથી એક ટેક્સ ઉઘરાવનાર પહોંચ્યો. મહિલાએ તેને ત્યાં જ રોકાવા કહ્યું અને ઝૂંપડીમાં ગઈ. થોડી મિનિટો પછી જ્યારે તે બહાર નીકળી, ત્યારે તેની છાતી પરથી બંને સ્તન કપાયેલા હતા. તેણે લોહીથી લથપથ સ્તનોને એક પાન પર રાખીને ટેક્સ કલેક્ટર સામે ધરી દીધા. આ કિસ્સો કેરળના મુલક્કરમ એટલે કે સ્તન ઢાંકવા માટે આપવામાં આવતા ટેક્સ સાથે જોડાયેલો છે. કેરળમાં ચૂંટણી થવા જઈ રહી છે. આજે વાર્તા મુલક્કરમની, જેના જખમ અને અસર આજની રાજનીતિમાં પણ દેખાય છે… મુલક્કરમ: બ્રાહ્મણોની સામે મહિલાઓએ ઉપરના વસ્ત્રો ઉતારવા પડતા હતા જ્યારે ટેક્સ આપવાને બદલે, નંગેલીએ સ્તન કાપીને હાથ પર રાખી દીધા શરીર ઢાંકવા માટે મહિલાઓએ ધર્મ બદલ્યા, તો તેમના કપડાં ફાડી નાખવામાં આવ્યા કેરળમાં બ્રેસ્ટ ટેક્સનો ઈતિહાસ જણાવનારા લેખકોથી લઈને કેરળની લોકકથાઓમાં નંગેલીની આ વાર્તા ખૂબ પ્રચલિત છે. પરંતુ તેની સત્યતા પર ઘણા ઈતિહાસકારો સવાલો પણ ઉઠાવે છે… બીજું પાસું: નંગેલીનો વિરોધ સ્તન ઢાંકવા માટે નહોતો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કારથી સન્માનિત લેખક મનુ પિલ્લઈ લખે છે કે કેરળમાં 1860 સુધી કોઈ પણ મહિલા સ્તન ઢાંકતી નહોતી, પછી ભલે તે રાજપરિવારની કેમ ન હોય. ઉંચી જાતિની મહિલાઓ બસ પોતાના ખભા પર એક કપડું નાખતી હતી. અંગ્રેજોના આવ્યા પહેલા પુરુષો અને મહિલાઓ માટે ધડ ઢાંકવું એ શાલીનતાનું પ્રતીક નહોતું. 17મી સદીમાં યુરોપિયન મુસાફર વિલિયમ વેન નીઉહોફ, ત્રાવણકોરની રાણી અશ્વથી થિરુનલ ઉમયમ્માને મળે છે. પોતાના પ્રવાસ વૃત્તાંતમાં વિલિયમ જણાવે છે, ‘રાણીએ કમર સુધી એક કપડું બાંધેલું હતું. એક કપડું ખભા પર નાખેલું હતું. કમરની ઉપરના મોટાભાગના હિસ્સામાં કોઈ વસ્ત્ર પહેર્યું નહોતું.’ કેરળના ઈતિહાસકાર નંદકુમાર જણાવે છે, ‘જે મુલક્કરમને બ્રેસ્ટ ટેક્સ કહી રહ્યા છે, તે ખરેખર મુલક્કરમ (Mulakkkaram) હતો. મુલા (Mula) એટલે વાંસ. વાંસ પર લાગતા ટેક્સને બ્રેસ્ટ ટેક્સ તરીકે દર્શાવવામાં આવવા લાગ્યો. જ્યાં સુધી વાત સ્તન ખુલ્લા રાખવાની છે, કેરળમાં 18મી-19મી સદી પહેલા કોઈ મહિલા સ્તન ઢાંકતી નહોતી. ઉંચી જાતિની પણ નહીં. કેરળમાં સાડી પહેરવાનું તો 19મી સદીમાં શરૂ થયું છે.’ નંદકુમારના જણાવ્યા મુજબ, ‘1924માં મહાત્મા ગાંધી કેરળમાં પહેલીવાર આવ્યા હતા. ત્યાર પછી બીજી 2 વખત આવ્યા. તેમણે અસ્પૃશ્યતા અને નાની જાતિના અધિકારો પર વાત કરી. પરંતુ ક્યારેય બ્રેસ્ટ ટેક્સનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી. જો આવો ટેક્સ હોત, તો મહાત્મા ગાંધીના કોઈ પુસ્તકમાં તો તેનો ઉલ્લેખ મળત. કેરળમાં નાની જાતિના અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવનાર કોઈ પણ રિફોર્મરે બ્રેસ્ટ ટેક્સનો ક્યારેય ઉલ્લેખ કર્યો નથી.’ તિરુવનંતપુરમના સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ સ્ટડીઝમાં ઈતિહાસકાર જે. દેવિકાના જણાવ્યા અનુસાર, ‘અમારી પાસે બ્રેસ્ટ ટેક્સ જેવા કોઈ ટેક્સના વધુ રેકોર્ડ નથી, પરંતુ જે છે તે જણાવે છે કે આ એક સામાન્ય ટેક્સ હતો. કથિત નીચી જાતિના પુરુષો પર પણ માથાનો ટેક્સ, મૂછો પર ટેક્સ લાગતા હતા. નંગેલીનો વિરોધ સ્તન ઢાંકવા માટે નહોતો, પરંતુ ટેક્સ સિસ્ટમ દ્વારા થઈ રહેલા ભેદભાવ સામે હતો.’ મુલક્કરમ જેવી પ્રથાની આજની રાજનીતિ પર અસર મુલક્કરમ અને નંગેલીની વાર્તા પર ભલે મંતવ્યો અલગ હોય, પરંતુ ત્રાવણકોર જેવા સમાજોમાં જાતિગત ભેદભાવના ઘણા પુરાવા છે. આજની રાજનીતિમાં તેની પ્રતીકાત્મક અને નેરેટિવ અસરો મજબૂત છે. ડાબેરી પક્ષો આ પ્રકારની ઐતિહાસિક વાર્તાઓથી નેરેટિવ બનાવે છે કે તેઓ ઐતિહાસિક અન્યાય સામે ઊભા છે. બ્રેસ્ટ ટેક્સ અને નંગેલીની વાર્તાની સત્યતાને લઈને ભલે વિવાદ હોય, પરંતુ એઝઝવા જાતિ સાથે થયેલા ભેદભાવની યાદ અપાવીને લેફ્ટ તેમને ફરીથી સાધવાની કોશિશ કરતો રહે છે. જોકે સેન્ટર ફોર પબ્લિક પોલિસી રિસર્ચના ડાયરેક્ટર ડૉ. ધનુરાજ જણાવે છે કે હવે બ્રેસ્ટ ટેક્સની વાત બહુ જૂની થઈ ગઈ છે. કેરળમાં તેના નામે વોટ પડતા નથી.