19 હજાર માટે હાડપિંજર કાઢ્યું, હવે 15 લાખ રૂપિયા મળ્યા:મૃત બહેનને બેંક બોલાવનાર મેનેજર રજા પર, જીતુ મુંડાનું જીવન કેટલું બદલાયું

આ વીડિયો કદાચ તમે જોયો હશે. તેમાં દેખાતી વ્યક્તિ જીતુ મુંડા છે. ઉંમર 52 વર્ષ. શરીર પર માત્ર એક કપડું. ખભા પર મોટી બહેન કલરાનું હાડપિંજર. કલરાના બેંક ખાતામાં 19,400 રૂપિયા જમા હતા. તેમના મૃત્યુ પછી જીતુ 27 એપ્રિલે પૈસા ઉપાડવા બેંક પહોંચ્યા. આરોપ છે કે બેંક મેનેજરે કહ્યું કે બહેનને લાવો, તો જ પૈસા મળશે. જીતુએ કબરમાંથી બહેનનું હાડપિંજર કાઢ્યું અને ત્રણ કિમી દૂર બેંક લઈને આવી ગયા. આ મામલો ઓડિશાના ક્યોંઝર જિલ્લાના દિયાનાલી ગામનો છે. ભાસ્કરની ટીમ જીતુ મુંડાના ઘરે પહોંચી, ત્યારે બે સવાલ સાથે હતા… 1. જીતુને આવું શા માટે કરવું પડ્યું? 2. તેમને આવું કરવા માટે કોણે મજબૂર કર્યા? પહેલા સવાલનો જવાબ આ ફોટો છે… ક્યારેય પણ તૂટીને પડી જવાની હાલતમાં પહોંચી ગયેલું આ મકાન જીતુનું ઘર છે. કાચી જમીન, ભેજવાળી દીવાલો, દરવાજાનો દરવાજો પણ ઉખડી ગયો છે. પહેલા જીતુ અને તેમની બહેન કલરા આ જ ઘરમાં રહેતા હતા. બે ગાય પણ તેમાં બંધાતી હતી. એક વર્ષ પહેલા કલરાને સરકારી ઘર મળી ગયું. જીતુ પાસે કોઈ કામ નથી. કલરાને સરકાર તરફથી મળતા 1 હજાર રૂપિયા અને 35 કિલો ચોખામાં ગુજરાન ચાલતું હતું. પતિના મૃત્યુ પછી કલરા પિયરમાં રહેતી હતી. તેમણે વાછરડું વેચીને 19,400 રૂપિયા પટના બ્લોકના મલ્લીપાસી ગ્રામીણ બેંકમાં જમા કર્યા હતા. જીતુ અને કલરા વચ્ચે-વચ્ચે 100, 200, 500 રૂપિયા ઉપાડવા બેંક જતા હતા. એક દિવસ કલરા બીમાર પડી અને 26 જાન્યુઆરીએ તેમનું મૃત્યુ થયું. જીતુના ગુજરાનનો આધાર ખતમ થઈ ગયો. છેલ્લી આશા બેંકમાં જમા પૈસા હતા. જીતુ તે જ ઉપાડવા બેંક ગયા હતા. 19 હજાર માટે બહેનની કબર ખોદી, હવે 15 લાખ રૂપિયાની મદદ મળી જીતુના ઘરમાં બહેન ઉપરાંત એક ભાઈ અને તેમનો પરિવાર છે. જીતુના લગ્ન થયા નથી. વીડિયો વાયરલ થયા પછી તેમને બેંકમાં જમા પૈસા ઉપરાંત અલગ-અલગ સંગઠનો અને પાર્ટીઓ તરફથી લગભગ 15 લાખ રૂપિયાની મદદ મળી ચૂકી છે. બહેનના ઘરમાં વીજળી કનેક્શન મળી ગયું છે. જીતુ હવે તેમના ઘરમાં જ રહે છે. જીતુનું ગામ ક્યોંઝરથી લગભગ 40 કિમી દૂર જંગલોમાં વસેલું છે. અમે તેમના ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે મીડિયા અને નેતાઓની ભીડ લાગી હતી. જીતુ, તેમના ભાઈ શંકર અને બહેન કલરાના ઘર નજીક-નજીક જ છે, પરંતુ જીતુ અને કલરા સાથે જીતુના ઘરમાં રહેતા હતા. પછી કલરા નવા ઘરમાં રહેવા લાગી. આ ઘરની પાસે જ તેમની કબર બની છે. અમે જીતુને પૂછ્યું કે ઘરની પાસે બહેનની કબર શા માટે બનાવી છે? જીતુ બોલ્યા- મારી બહેન જ મારું ઘર છે. મને ડર નથી લાગતો. તે મારી પાસે જ છે. બહેનના ગયા પછી હું એકલો થઈ ગયો છું. માતા-પિતાના નિધન પછી તે જ મારા માટે બધું જ હતી. મારી પાસે ન રેશન કાર્ડ છે, ન કોઈ કાગળ. બધું બહેનનું જ હતું. પતિના મૃત્યુ પછી બહેન પિયર આવી, કહેતી હતી- ભાઈઓને છોડીને નહીં જાઉં જીતુ તેનાથી આગળ બોલી શકતા નથી. તેમના નાના ભાઈ શંકર જણાવે છે કે જે દિવસે જીતુએ બહેનની કબર ખોદી હતી, હું ઘરે નહોતો. જીતુ અને કલરા વચ્ચે ખૂબ સારો સંબંધ હતો. બંને ઘણી વાતોમાં મને પણ સામેલ કરતા નહોતા. મને કહ્યા વગર જ બેંક જતા હતા. અમે ચાર ભાઈ હતા. બે ભાઈઓનું અવસાન થઈ ચૂક્યું છે. પતિના મૃત્યુ પછી કલરા પણ અમારી પાસે આવી ગઈ. તે જીતુ સાથે રહેવા લાગી. તે કહેતી હતી કે હવે ભાઈઓને છોડીને ક્યાંય નહીં જાઉં. જીતુએ કબર ખોદી, બહેનનું હાડપિંજર કાઢ્યું, ત્યારે આસપાસના લોકોએ તેને કેમ રોક્યો નહીં? ગામના મન્સૂરે જવાબ આપ્યો, ‘જીતુ તે દિવસે સવારે લગભગ 10 વાગ્યે બેંક ગયો હતો. 11:30 વાગ્યે પાછો ફર્યો. 12 વાગ્યાની આસપાસ કબર ખોદવાનું શરૂ કર્યું. સખત ગરમીને કારણે આસપાસ શાંતિ હતી, તેથી કોઈ તેને જોઈ શક્યું નહીં.’ કલરાનું મૃત્યુ કેવી રીતે થયું હતું? પાડોશી કરુણાકર મહંત જણાવે છે, ‘તેને તાવ આવ્યો હતો. જીતુ બેંક ગયો અને 500 રૂપિયા કાઢીને લાવ્યો. કલરાને હોસ્પિટલ લઈ ગયો, પરંતુ તેનું મૃત્યુ થઈ ગયું. તેના ત્રણ મહિના પછી જીતુ પૈસા કાઢવા બેંક ગયો હતો. સ્ટાફે તેની પાસેથી કાગળો માંગ્યા. જીતુ ભણેલો નથી, તેને કાગળો વિશે ખબર નહોતી. તે એક જ વાત કહેતો રહ્યો કે મારી બહેનના નામે પૈસા છે, મને આપી દો. સ્ટાફે કહ્યું કે જાઓ, બહેનને લઈને આવો, ત્યારે પૈસા મળશે.’ ‘હોઈ શકે છે કે બેંકવાળાઓએ આ વાત ચીડમાં કહી હોય, પરંતુ જીતુ તેને સમજી શક્યો નહીં. તે ગામ પાછો ફર્યો અને કબર ખોદીને બહેનનું હાડપિંજર કાઢ્યું. ત્રણ કિલોમીટર દૂર બેંક લઈ ગયો. મેનેજરને કહ્યું કે હું બહેનને લઈ આવ્યો છું, હવે મારા પૈસા આપી દો. સ્ટાફે પોલીસ બોલાવી લીધી. પોલીસવાળાઓએ જીતુને ઠપકો આપ્યો અને કહ્યું કે શબને ફરીથી દફનાવો. જીતુ હાડપિંજર ખભા પર રાખીને પાછો લાવ્યો અને તેને ફરીથી દફનાવી દીધું.' સમગ્ર મામલામાં જવાબદાર અધિકારી બેંક મેનેજર: મેનેજરના મતે, જીતુ પૈસા ઉપાડવા આવ્યો હતો, ત્યારે તેને પહેલીવાર જોયો હતો. તેની પાસેથી ડોક્યુમેન્ટ માંગ્યા હતા, ડેડબોડી લાવવા માટે કહ્યું નહોતું. જોકે, જીતુનો દાવો છે કે મેનેજરે જ કહ્યું હતું કે બહેનને લઈને આવો, ત્યારે પૈસા મળશે. જીતુના મતે, મેં મેનેજરને જણાવ્યું પણ હતું કે બહેન મરી ચૂકી છે, ત્યારે પણ તેમણે કહ્યું કે બહેનને લઈને આવો, નહીં તો પૈસા નહીં મળે. તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે જીતુ બહેન સાથે ઘણી વાર બેંક આવ્યા હતા. છેલ્લી વાર બંને 26 ડિસેમ્બરે 500 રૂપિયા ઉપાડવા બેંક ગયા હતા. અમે મલ્લિપાસી ગ્રામીણ બેંક ગયા, જ્યાં જીતુની બહેનનું એકાઉન્ટ છે. બેંક મેનેજર હાજર નહોતા. ફક્ત બે કર્મચારી હતા, જેમાંથી એક ડેપ્યુટેશન પર છે. તેમણે જણાવ્યું કે મેનેજર રજા પર ચાલ્યા ગયા છે. પોલીસ-પ્રશાસન: જીતુ બહેનનું હાડપિંજર લઈને પાછો જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે પોલીસ અને પ્રશાસનના અધિકારીઓ હાજર હતા. બધા પાછળ-પાછળ ચાલતા રહ્યા, પરંતુ જીતુને મદદ ન કરી. માનવાધિકાર આયોગની ગાઈડલાઈન્સ મુજબ, મૃતદેહનું સન્માન સાથે અંતિમ સંસ્કાર કરવા એ પ્રશાસનની ફરજ છે. આ વિશે જાણવા અમે પટના પોલીસ સ્ટેશન પહોંચ્યા. અહીં SI ધનેશ્વર પાત્રા મળ્યા. અમે તેમને પૂછ્યું કે મૃતદેહ લઈ જવા માટે એમ્બ્યુલન્સ કે કોઈ ગાડી કેમ ન આપવામાં આવી? તેમણે જવાબ આપ્યો કે હું તે દિવસે રજા પર હતો. બધું અચાનક થયું. સ્ટાફ નક્કી ન કરી શક્યો કે શું કરવું. ઉતાવળમાં આવું થઈ ગયું. મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર જાહેર કરનાર અધિકારી: જીતુએ બહેનના મૃત્યુ પછી 26 ફેબ્રુઆરીએ મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર માટે સરકારી વેબસાઇટ પર અરજી કરી હતી. 7 દિવસમાં પ્રમાણપત્ર મળી જવું જોઈતું હતું, પરંતુ એપ્રિલ સુધી પણ જાહેર ન થયું. પટના મેડિકલ કોલેજના ઇન્ચાર્જ સુવેન્દુ કુમાર નાયક કહે છે, ‘કલરાનું મૃત્યુ 26 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ થયું હતું. આ મામલો તેમની પાસે 17 એપ્રિલે આવ્યો.’ ‘નિયમ છે કે 21 દિવસમાં રજીસ્ટ્રેશન થઈ જવું જોઈએ. મૃત્યુના 7 દિવસની અંદર પરિવારના લોકો અરજી કરે છે, ત્યારે જ પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂરી થઈ શકે છે. કલરાના પરિવારે સમયસર અરજી ન કરી. બાદમાં તેમની ભાભી ગુરુબારી મુંડાએ 30 માર્ચે મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર માટે અરજી કરી.’ ‘આ માટે જે દસ્તાવેજો આપવામાં આવ્યા હતા, તે સ્પષ્ટ ન હતા. તેથી અરજી પાછી કરી દેવામાં આવી. 25 એપ્રિલે ફરીથી સાચા દસ્તાવેજો સાથે અરજી કરવામાં આવી અને 29 એપ્રિલે મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર જાહેર કરવામાં આવ્યું. અમારા તરફથી બેદરકારી થઈ નથી. ગુરુબારી મુંડાએ એક એફિડેવિટ આપ્યું હતું, જેમાં લખ્યું હતું કે મારા સિવાય કલરા મુંડાનો કોઈ અન્ય કાયદેસર વારસદાર નથી. તેમને જે દસ્તાવેજો અને પુરાવા આપ્યા, તે જ આધારે અમે કાર્યવાહી કરી.’ ગુરુબારી મુંડાએ પણ એફિડેવિટ આપવાની વાત સ્વીકારી છે. તેમણે જણાવ્યું કે ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડવામાં મુશ્કેલી થઈ, ત્યારે કોઈએ આવું કરવાની સલાહ આપી હતી. એફિડેવિટ પરિવારની સહમતિથી આપ્યું હતું.